Były vice-prezident Hazprambanka Vałabujeŭ — pra słužbu va USU, suviaź z padpollem «Čornaja iskra» i admovu ad siamji ŭ Rasii

Ihar Vałabujeŭ — były supracoŭnik struktur «Hazprama», jaki paśla pačatku poŭnamaštabnaha ŭvarvańnia Rasii va Ukrainu źjechaŭ va Ukrainu, atrymaŭ ukrainskaje hramadzianstva i ŭstupiŭ va USU. Ciapier jon słužyć małodšym siaržantam u padraździaleńni apierataraŭ dronaŭ. U mai 2026 hoda Vałabujeŭ staŭ publičnym pradstaŭnikom «Čornaj iskry».

«Čornaja iskra» nazyvaje siabie padpolnym rasijskim rucham. Jaje ŭdzielniki brali na siabie adkaznaść za šerah atak na rasijskija NPZ i ŭzłom sajta rasijskaha vytvorcy bieśpiłotnikaŭ «Ałabuha». Dakładnych źviestak pra arhanizacyju praktyčna niama, jaje kolkaść i skład nie raskryvajucca. Krynicy Bi-bi-si va ŭkrainskim Hienštabie kažuć pra isnavańnie «Čornaj iskry» i jaje sumiesnuju pracu z ukrainskim bokam, ale padrabiaznaściaŭ nie raskryvajuć.

Bi-bi-si: Ruch «Čornaja iskra», jaki vy pradstaŭlajecie, razam z USU ŭziaŭ na siabie adkaznaść za ataki na Razanski NPZ 29 lipienia. Nakolki ja razumieju, heta adzin z najbujniejšych naftapierapracoŭčych zavodaŭ u Rasii. Ci možacie vy skazać, u čym zaklučałasia rola vašaha ruchu?

Ihar Vałabujeŭ: Razanski NPZ — užo vośmy zavod, jaki byŭ paražony pry ŭdziele «Čornaj iskry». Pieršy — Ilski NPZ u Krasnadarskim krai. Druhi — «Kiryšyniefciearhsintez» u Leninhradskaj vobłaści. U červieni byŭ «Tanieka» — heta Tatarstan. Dalej — Jarasłaŭski NPZ, Ciumienski NPZ, «Hazpram naftachim Sałavat», Omski NPZ, i ciapier — Razanski.

Tyja zavody, jakija ja vam pieraličyŭ, — heta vielizarnaja terytoryja. Treba viedać, kudy i kali bić. Voś «Čornaja iskra», naprykład, zajmajecca vyznačeńniem uraźlivych dla NPZ učastkaŭ.

Bi-bi-si: Jak budujecca ŭzajemadziejańnie vašaha ruchu ź Ministerstvam abarony Ukrainy i USU? Chto da kaho prychodzić?

I. V.: Ruch «Čornaja iskra» ŭ svoj čas vyjšaŭ na Siły abarony Ukrainy i prapanavaŭ svaje pasłuhi i svaju dapamohu. Doŭhaja historyja była, nie budu vam jaje raskazvać, tamu što tam taksama pravierka. Ruch «Čornaja iskra» prajšoŭ hety šlach, paćvierdziŭ, što jany sapraŭdy tyja, za kaho siabie vydajuć. I ŭ vyniku, z pačatku niekalkich nievialikich akcyj, pamiž imi byŭ naładžany davier.

Kali havorka idzie pra paražeńnie abjektaŭ, ź jakimi «Čornaja iskra» samastojna spravicca nie moža, maksimalny efiekt moža być dasiahnuty z dapamohaj Sił abarony Ukrainy — u takich vypadkach jany supracoŭničajuć.

Bi-bi-si: Vy skazali — «doŭhaja historyja», ale ŭ hetym vypadku nie chočacca nikudy śpiašacca. Jak prachodziła pravierka?

I. V.: Ja ničoha pra heta vam skazać nie mahu. Ja hetaha nie viedaju i nie pavinien viedać, jak heta na samaj spravie ažyćciaŭlajecca. Heta nie majo pytańnie. Hałoŭnaje, što kamunikacyja pamiž USU i rucham «Čornaja iskra» isnuje. U ich jość pramy kanał suviazi nie praź mianie.

Bi-bi-si: Heta rasijskija vałanciory, ja pravilna razumieju?

I. V.: Heta padpolny ruch. Heta ludzi, jakija źjaŭlajucca hramadzianami Rasii. Jany nikudy nie źjechali, usie znachodziacca ŭ Rasii i vybrali dla siabie mienavita taki sposab, jaki ličać adzina efiektyŭnym, — siłavoje supraciŭleńnie režymu Pucina i ŭdary pa jaho ekanomicy.

Bi-bi-si: Ci možacie vy niešta kankretnaje pra ich skazać? Apisać typovaha pradstaŭnika? Kolkaść ruchu?

I. V.: Jany pačali bolš-mienš aktyŭna i pastajanna pracavać niedzie sa žniŭnia minułaha hoda. Stvaryła hety ruch nievialikaja hrupa adnadumcaŭ — jany adnosiać siabie da siaredniaha kłasa. Ciapier hety ruch staŭ značna bolšym. Kolkaść ja vam nazvać kankretna nie mahu, heta kanfidencyjnaja infarmacyja. Ale za apošnija dva z pałovaj miesiacy, kali pra ich stała šyroka viadoma, ruch fiksuje vielizarny prytok novych členaŭ, jakija chočuć da ich dałučycca, — z roznych rehijonaŭ Rasii. I heta ŭžo nie tolki siaredni kłas, heta ludzi z roznych sacyjalnych słajoŭ.

Naprykład, tam jość ajcišniki, jakija ŭmiejuć i viedajuć, jak uzłomvać IT-płatformy. Heta vielmi mocna dapamahaje ŭ pracy.

Bi-bi-si: Kolkaść usio ž možacie nazvać?

I. V.: Ja vam užo adkazaŭ, što kankretnuju kolkaść nazvać nie mahu, ale jaje dastatkova dla taho, kab pravodzić ich akcyi praktyčna ŭ lubym rehijonie Rasii. Ich asnoŭnaja zadača ciapier — mieć svaich ludziej va ŭsich subjektach RF.

Bi-bi-si: Pravilna ja razumieju, što ŭ ruchu «Čornaja iskra» jość prajekty, jakija jany robiać samastojna?

I. V.: «Čornaja iskra» — całkam samastojnaja arhanizacyja. Akcyi, nie źviazanyja z udarami pa NPZ, jany pravodziać absalutna samastojna.

Čamu navat u naźvie jość słova «čornaja»? Tamu što jany ličać, što adna ź ich asnoŭnych zadač — bić pa naftavaj pramysłovaści Rasii jak pa «asnoŭnaj kryvi» pucinskaha režymu, tamu što mienavita nafta prynosić najbolšy dachod ekanomicy Rasii.

Heta samastojnaja arhanizacyja, jakoj nichto nie kiruje z-za miažy, pra jakuju b zamiežnuju krainu my zaraz ni havaryli.

Bi-bi-si: Nakolki efiektyŭnyja ŭdary pa NPZ dla chodu vajny, z vašaha punktu hledžańnia?

I. V.: Ja liču, dastatkova efiektyŭnyja. Niedzie z vosieni minułaha hoda, heta značyć užo davoli praciahły čas, my nazirajem, jak Ukraina stała rehularna bić pa naftapierapracoŭčych zavodach. Asnoŭnaja meta — vybić z-pad Uładzimira Pucina jaho asnoŭny materyjalny resurs. Niedzie 23% rasijskaha biudžetu — heta naftahazavyja dachody. I vybić z-pad Pucina mahčymaść kožny raz załazić u kišeni i dastavać stolki, kolki treba na vajnu, — heta šmat čaho varta.

Bi-bi-si: Jak śpiecyjalist pa zdabyčy nafty, vy razumiejecie, nakolki chutka možna adnavić razburany ŭdarami dronaŭ NPZ?

I. V.: Heta praciahły praces. Voś hladzicie, Ukraina bje ŭ asnoŭnym pa ŭstanoŭkach pieršasnaj pierapracoŭki nafty. Jak tolki ŭstanoŭka pieršasnaj pierapracoŭki na NPZ pierastaje pracavać, uvieś astatni technałahičny cykł spyniajecca. Heta jak sardečny prystup na zavodzie. Vobrazna kažučy, uvieś arhanizm nie zdolny pracavać z-za hetaha.

Taki prykład — Omski naftapierapracoŭčy zavod. Tam u 2023 hodzie byŭ uviedzieny ŭ ekspłuatacyju całkam novy sučasny kompleks pieršasnaj pierapracoŭki nafty mahutnaściu 8,4 miljona ton nafty ŭ hod, koštam prykładna 900 miljonaŭ dołaraŭ. Heta vielmi doraha.

Jaho amal čatyry hady budavali — i adnym macham vyvodziać sa stroju. Ciapier hety kompleks nie pracuje, i treba minimum čatyry miesiacy, kab jaho adnavić.

A my ž razumiejem, što kali prylacieła adzin raz, to zaŭtra — ci paślazaŭtra — moža prylacieć druhi i treci raz. I tut u Rasii vielmi słabaja pazicyja.

Razanski NPZ, pra jaki my z vami taksama havaryli, — «Čornaja iskra» ŭdzielničała ŭ jaho paražeńni.

Navošta byli patrebnyja hetyja chłopcy, partyzany? Jany zdolnyja pranikać unutr, jany zdolnyja skazać, što voś hetaja ŭstanoŭka, naprykład, paškodžanaja i jaje treba dabić voś tak i voś tam.

Davajcie paličym, kolki razoŭ pa Razanskim NPZ prylatała — tolki ŭ hetym hodzie ŭžo niekalki razoŭ. Jaho dabivajuć prycelna z dapamohaj «Čornaj iskry», viedajučy, kudy treba bić.

Ja razumieju kaštoŭnaść hetych ludziej, jakija znachodziacca tam, u Rasii, ich i tak napieralik. Ich zaŭsiody mała — hetych ludziej, jakija zdolnyja pajści na takuju ryzyku. Ščyra vam skažu, ja stolki razoŭ sabie ŭjaŭlaŭ: kali, nie daj boh, ja traplu ŭ pałon, u jakuju-niebudź rasijskuju turmu, heta ž kašmar. Ja dakładna viedaju, što nie vytrymaju.

Bi-bi-si: Jak atrymałasia, što vy stali ich pradstaŭnikom?

I. V.: Jany sami pryjšli da mianie z hetaj prapanovaj. Ja, kali ščyra, na toj momant navat nie viedaŭ pra ich isnavańnie. Jany paličyli, što ŭ nas jość niejkija bazavyja ahulnyja kaštoŭnaści. Ja sam, choć i nie źjaŭlajusia pa nacyjanalnaści ruskim, doŭhi čas žyŭ u Rasii.

Ja naležaŭ da top-mieniedžmientu «Hazprama» i Hazprambanka. U mianie taksama nie było nijakaha radykalizmu. Toje, što ja zrabiŭ, viarnuŭšysia va Ukrainu, na radzimu, — heta byŭ vymušany krok. Kali b nie było vajny, dumaju, ja nikudy b nie źjechaŭ i zastaŭsia žyć u Rasii.

Jany taksama nie stali b zajmacca tym, čym zajmajucca, kali b žyli ŭ narmalnaj pravavoj krainie, dzie była b źmiennaść ułady, svaboda słova i ŭsie astatnija demakratyčnyja kaštoŭnaści.

I ŭ ruchu «Čornaja iskra» paličyli, što ŭ nas jość peŭnyja punkty pierasiačeńnia. Siarod členaŭ ruchu jość ludzi, jakija majuć dačynieńnie da paliŭna-enierhietyčnaha kompleksu Rasii. Tam navat jość tyja, kaho ja, jak akazałasia, viedaŭ asabista, kali jašče žyŭ u Rasii. Heta dapamahło ŭstalavać peŭny davier, tamu što ja viedaŭ bekhraŭnd hetych ludziej. U niejki momant my navat arhanizavali sustreču — jana prachodziła za miežami Ukrainy.

Ja nie budu chavać — jany sapraŭdy chacieli, kab čałaviek, jaki ŭžo maje peŭnuju viadomaść i reputacyju, vystupiŭ ad ich imia, kab naładzić da ich davier. Tamu što mnohija nie vierać u isnavańnie takich arhanizacyj. I tut im patrebny byŭ čałaviek, jaki pastaviŭ by na kartu svaju reputacyju i adkazaŭ svaim imiem.

Bi-bi-si: A za svaje ryzyki jany adkazvajuć sami.

I. V.: Ja taksama za svaje ryzyki adkazvaju sam. Nichto mnie maju darohu nie vybiraŭ.

Bi-bi-si: Ci vykarystoŭvajecie vy na słužbie viedy, jakija atrymali padčas pracy ŭ strukturach «Hazprama»?

I. V.: Časam tak. Ja mahu prapanavać infarmacyju abo paraić svajmu niepasrednamu kamandavańniu, a kamandavańnie moža vyjści, kali paličyć maju prapanovu cikavaj, kudyści vyšej, i hetym mohuć zacikavicca. Ale heta ŭsio na ŭzroŭni majho padraździaleńnia.

Bi-bi-si: Z punktu hledžańnia humanitarnaha prava, udary pa NPZ — pamiežnyja vypadki. Z adnaho boku, NPZ mohuć razhladacca jak abjekty padvojnaha pryznačeńnia, z druhoha — heta hramadzianskaja infrastruktura. Kali prymajecca rašeńnie ab udary, ci ŭličvajecca ryzyka dla hramadzianskich supracoŭnikaŭ? Jakija miery prymajucca, kab jaje minimizavać, kali prymajucca?

I. V.: Davajcie nie budziem padmianiać hora i pakuty, jakija Rasija niasie hetaj vajnoj, «psieŭdahumanizmam». Kab vy viedali, u Kryvym Rohu dzień žałoby. Tamu što napiaredadni ŭ vyniku rasijskaha rakietnaha ŭdaru zahinuła šmatdzietnaja siamja — baćki, siem ich małaletnich dziaciej i jašče ŭnuk, jakomu było ŭsiaho paŭtara hoda.

Ja liču, što ŭsie rasijanie, jakija maŭčać, jakija nie zaŭvažajuć hetaj vajny, jany — u tym liku — vinavatyja ŭ hetych śmierciach. Ja b havaryŭ pierš za ŭsio pra heta, a nie pra toje, nakolki humanna ci niehumanna Siły abarony Ukrainy adkazvajuć svaimi ŭdarami pa naftapierapracoŭčym kompleksie Rasii.

«Tak, była siamja, ciapier u mianie jaje niama. Ale žyćcio praciahvajecca»

Bi-bi-si: Ja mahu zadać niekalki, mahčyma, rezkich pytańniaŭ. U niadaŭnim intervju vy skazali, što ŭ vas jość siamja ŭ Rasii, ale vy ličycie, što jaje ŭ vas «bolš niama». Vaša siamja, jakaja zastałasia ŭ Rasii, taksama niasie adkaznaść za toje, što adbyvajecca?

I. V.: A čym jany adroźnivajucca ad usich inšych rasijan, kali praciahvajuć tam žyć i pracavać?! Tamu našy šlachi razyšlisia. Heta maja niesapraŭdnaja siamja, heta maja byłaja siamja.

Bi-bi-si: Vy sprabavali rastłumačyć im svaju pazicyju? Jak uvohule vy pryniali rašeńnie pakinuć siamju, źjechać, pačać usio na novym miescy?

I. V.: Nasamreč 24 lutaha 2022 hoda mnie ŭžo było lohka pryniać hetaje rašeńnie. Jano było imhniennym. Tamu što vosiem hadoŭ na heta pajšło. Pahadziciesia, heta davoli praciahły termin.

Žyvučy ŭ Rasii i praciahvajučy pracavać na vysokaj pasadzie ŭ Hazprambanku, ja ŭsio bolš i bolš razumieŭ, što nie prosta Hazprambank — nie majo miesca, a ŭsia Rasija — nie taja kraina, u jakoj ja pavinien žyć, ź jakoj pavinien źviazvać svajo sučasnaje i budučyniu.

Tak, vajna pačałasia ŭ 2014 hodzie, ale tady ja ličyŭ, što heta katastrofa, heta strašna, ale nie nastolki, kab źjechać. A tak našy darohi ź siamjoj razyšlisia daŭno.

Bi-bi-si: U 2014 hodzie ci ŭsio ž paźniej?

I. V.: Niedzie ŭžo ŭ hety čas. Ja šmat razoŭ prapanoŭvaŭ im źjechać z Rasii. My mahli heta lohka zrabić, u nas dla hetaha byli ŭsie mahčymaści. Ja, kali ščyra, navat zajmaŭsia hetym pytańniem, siabry znajšli jurystaŭ. Atrymać ukrainskaje hramadzianstva ŭ 2014 hodzie było nie tak składana i doŭha, jak tady, kali ja atrymlivaŭ jaho tut, kali pačałasia poŭnamaštabnaja vajna.

Tak, ja liču, što ja kinuŭ svaju siamju. Ja siabie nie apraŭdvaju. Nie kožny čałaviek zdolny na takoje, i ja liču, što ničoha dobraha ŭ hetym, nasamreč, niama.

Ale ja nie škaduju pra toje, što zrabiŭ. Mnie ciapier značna lahčej žyć, čym u tyja vosiem hadoŭ. Jość niejkija materyjalnyja dabroty, jakija ŭ mianie byli, ja ich straciŭ, dy i boh ź imi.

Tak, była siamja, ciapier u mianie jaje niama. Ale žyćcio praciahvajecca. Ja liču, što znachodžusia na svaim miescy, i pobač sa mnoj ludzi, jakija dumajuć hetak ža, jak ja. U nas adny mety — my chočam vyžyć u hetaj vajnie, my chočam u hetaj vajnie pieramahčy.

Bi-bi-si: A čamu vy ŭ 2014 hodzie nie zvolnilisia z «Hazprama» i zastalisia pracavać u dziaržaŭnaj karparacyi?

I. V.: Jakaja roźnica, dzie ty tam pracuješ?! Razumiejecie, treba było mianiać usio žyćcio, treba było źjazdžać z Rasii. Ujavicie čałavieka, jaki kaža sabie: «Ty pavinien razarvać usio, što ciabie źviazvaje z hetaj krainaj», ale pry hetym u ciabie jość siamja, jakaja nikudy źjazdžać nie źbirajecca i kaža, što heta ich radzima.

Ja tady pamiž siamjoj i hetym svaim niejkim unutranym kanfliktam vybraŭ siamju. A 24 lutaha situacyja źmianiłasia. I ŭ hety momant ja dla siabie pryniaŭ rašeńnie.

Ja jak u vir z hałavoj, prosta z abryvu skočyŭ, nie viedajučy, što mianie čakaje. Heta była biezdań, kali ja tudy skočyŭ.

Ujavicie: u 50 hadoŭ ty pryjazdžaješ, nie majučy ničoha za plačyma. I ja absalutna pra heta nie škaduju — nastolki mnie lohka i kamfortna žyviecca. Tak, u mianie niama takich finansavych mahčymaściaŭ, jak raniej, ale ja nie staju z praciahnutaj rukoj. Ja słužu ŭ armii, atrymlivaju całkam dastojny zarobak. Mnie jaho chapaje, kab spakojna žyć, vyrašać usie biahučyja prablemy. U mianie navat hrošy ŭvieś čas zastajucca, mnie ich niama na što tracić.

Kali žyvieš u Rasii, na tabie ŭsio visić, tabie nie dajuć uźlacieć. Na tabie visić siamja, jakaja tabie kožny dzień u vušy dołbić: «Ty nas kinieš, padstaviš, a jak ža my?! A što z nami budzie?!»

Tvaje siabry i znajomyja, jakim ty daviaraješ, jakija bačać tvoj paryŭ i razumiejuć, na što ty hatovy i kudy ty ruchaješsia, kažuć: «Pasłuchaj, tabie jość što hublać, navošta tabie heta ŭ tvaje hady? Niachaj inšyja hetym zajmajucca».

Maja situacyja tut — całkam źmianiłasia asiarodździe. Ludzi ryzykujuć žyćciom razam sa mnoj. Jany hatovyja stanavicca pobač, prykryvajučy tabie tył, śpinu, i iści z taboj dalej — u tym liku vajavać.

Bi-bi-si: Vy dapuskajecie, što kali-niebudź u budučyni vy pahavorycie sa svaimi dziećmi i žonkaj i znojdziecie niejkija kropki sudakranańnia?

I. V.: Z žonkaj dakładna nie. Našy darohi razyšlisia nie dla taho, kab kali-niebudź sychodzicca — usio było pa-sapraŭdnamu, ale ŭsio heta skončyłasia.

Ź dziećmi? Nie viedaju. Mahčyma. Ci budzie mnie strašna ź imi razmaŭlać? Budzie. Tamu što ja razumieju, što jany mnie skažuć, i buduć mieć racyju. Tamu što baćka — heta abaronca, jon pavinien być pobač, a jon ich kinuŭ. Vyrašyŭ, što dla jaho jaho radzima važniejšaja, daražejšaja.

A pryniata ž kazać, što «radzima tam, dzie tvaja siamja».

Bi-bi-si: Kali paśla 2014 hoda vy pracavali ŭ «Hazpramie», ci było ŭ vas žadańnie chadzić na jakija-niebudź pratestnyja mitynhi i pikiety?

I. V.: U 2014 hodzie ja ŭdzielničaŭ u dvuch «Maršach miru», jakija arhanizoŭvaŭ Barys Niamcoŭ. Kali jaho zabili, ja chadziŭ na akcyi.

Ja ludziej, jakija mnie kažuć, što ja vosiem hadoŭ u Rasii siadzieŭ i ničoha nie rabiŭ, pytajusia: «A vy chacieli b, kab ja i dalej praciahvaŭ?»

Viedajecie, što mianie vielmi reža va Ukrainie? Jość adzin momant, ź jakim ja sutyknuŭsia. Pierad tym, jak ja pryjechaŭ, Zialenski vystupiŭ sa zvarotam da rasijan. Jon skazaŭ: «Vy pavinny vyjści na vulicy, vy pavinny prademanstravać, što vy suprać vajny, i ŭvohule niešta zrabić».

I voś ja pryjazdžaju va Ukrainu — i z čym ja sutykajusia? Mnie, z adnaho boku, praciahnuli ruku i skazali: «Zrabi što-niebudź». A z druhoha: «Ty nam nie patrebny, ty zaraz nazad pajedzieš, u nas svaich chapaje. Vajavać ty nie možaš, ty zanadta stary. My ŭvohule nijakaj adkaznaści za ciabie brać nie chočam».

Mnie pašancavała, ja znajšoŭ ludziej, jakija ŭziali na siabie adkaznaść za mianie, i ciapier užo ja niasu za ich adkaznaść. Tamu što ja razumieju: kali sa mnoj niešta pojdzie nie tak, im heta prypomniać, skažuć: «Pasłuchaj, pačakaj, a ty navošta jaho puściŭ va Ukrainu, u armiju?! Navošta zbroju jamu vydaŭ?!»

Bi-bi-si: Čaho vy asabista chočacie dasiahnuć?

I. V.: U mianie ciapier niama niejkich ułasnych asobnych metaŭ, adroznych ad taho, čaho my tut usie chočam.

A my chočam… viedajecie, mnie zdajecca, navat nie pieramohi, a kab ad nas adstali. Ja dumaju, što kožny ŭkrainiec budzie ščaślivy, kali Rasija prosta spynić bajavyja dziejańni i sydzie.

Kolki ni razmaŭlaŭ ź ludźmi, ja praktyčna nikoli nie čuŭ: «My pavinny dajści da Kramla, my pavinny ich usich źniščyć, spalić napałmam».

U asnoŭnym ja taksama padzialaju hetaje mierkavańnie: «Adčapiciesia ad nas, u vas takaja vielizarnaja terytoryja, u vas 146 miljonaŭ nasielnictva, ni ŭ kaho niama takoj terytoryi».

Pieratvarycie jaje ŭ Šviejcaryju, u Luksiemburh, i ŭsie vašy susiedzi, nie pabajusia hetaha słova, — navat Ukraina — praz, moža być, sto hadoŭ pryjduć i skažuć: «Davajcie siabravać».

Dla hetaha treba niešta zrabić unutry krainy, a nie zachodzić na čužuju terytoryju z horam i nieści niaščaście miljonam ludziej.

Prosta adčapiciesia ad nas — i ŭsio.

• 9
• 0
• 1
• 0
• 0
• 1
• 0
• 0