«Kali pisać — to tolki pa haračych śladach». Były palitviazień Ihar Karniej vypuściŭ knihu turemnych uspaminaŭ

U biełaruskich realijach knihi pra turmy nie źjaŭlajucca čymści ekskluziŭnym i ŭnikalnym. A paśla 2020‑ha ŭ Biełarusi pracuje svojeasablivaja «teoryja šaści rukapaciskańniaŭ»: ludzi viedajuć pra karnuju sistemu nie tolki ad samich paciarpiełych, ale ad svajakoŭ, siabroŭ, znajomych, kaža aŭtar novaj knihi «Inkamunikada. Katavańnie adzinotaj» Ihar Karniej.

Pavialičyć

Žurnalist byŭ zatrymany 17 lipienia 2023 hoda i asudžany da 3 hadoŭ źniavoleńnia nibyta za supracu z ekstremisckim farmavańniem, atrymaŭ jašče 11 miesiacaŭ za «złosnaje niepadparadkavańnie administracyi kałonii». Adsiedzieŭ amal dva hady. U červieni 2025 hoda byŭ vydvarany ź Biełarusi. Spačatku apynuŭsia ŭ Litvie, potym pierajechaŭ u Partuhaliju da siamji.

«Ideja knihi vitała ŭ pavietry, ja jašče ŭ SIZA ŭśviedamlaŭ, što ŭsio heta treba budzie adlustroŭvać. Mahčyma, u kahości byli vyprabavańni bolš žorstkija i strašniejšyja, ale nie było ni impetu, ni žadańnia, a ŭ niekatorych majsterstva i zdolnaściaŭ usio heta apisać. A ja, budučy žurnalistam, vymušany byŭ pisać», — raskazvaje Karniej.

«Z papierak pakinuli tolki pašpart»

Ihar Karniej uzhadvaje, jak letam 2025 hoda, praź miesiac paśla jaho vydvareńnia z-za krataŭ, pryjechaŭ u Varšavu, kab najpierš sustrecca sa svaimi dočkami, jakija žyvuć u Polščy, a taksama ź siabrami.

«Staršynia biełaruskaha PENa Taćciana Niadbaj prapanavała mnie nie ciahnuć. Ale, u adroźnieńnie ad majho kalehi Aleha Hruździłoviča, jaki publikavaŭ na sajcie Radyjo Svaboda asobnyja častki, a potym vydaŭ hetyja ŭspaminy knihaj, u mianie nie było takoj raskošy — pisać kavałkami, daviałosia pisać adrazu knihu. Ja pryjšoŭ da vysnovy: kali pisać — to tolki pa haračych śladach, pakul usio ŭ jarkich farbach. Inakš usie ŭražańni rastvoracca, raspylacca, raźviejacca, i źbirać usio heta pa-novamu z askiepkaŭ — nie budzie ŭžo ni entuzijazmu, ni sił, ni pamiaci, ni impetu. Heta iluzija, što čas minaje, i balački zahojacca», — pryznajecca žurnalist.

Ihara Karnieja vyzvalili z turmy bieź ničoha — nie addali nivodnaj papierki, arkuša, lista. Jak udałosia biez natatkaŭ, z hałavy za taki niejmavierna karotki termin — za 2 miesiacy — napisać knihu abjomam bolš za 400 staronak?

Pavialičyć

«U 2021—22 hadach u źniavolenych jašče byli mahčymaści štości pierasłać z-za krataŭ. Kali ja sieŭ u 2023-m, heta było ŭžo nierealna. Niekalki razoŭ byli «šmony» ŭ kałonijach u Škłovie i ŭ Mazyry, dzie ja apynuŭsia paśla druhoha prysudu. I ŭsio, što ja zanatoŭvaŭ i adnaŭlaŭ, było kanfiskavanaje jašče tam. A «kantrolny streł» — padčas vymušanaha vyjezdu, dakładniej, cyničnaha vydvareńnia KDBšniki zabrali reštu ŭ «amierykancy» — toje, što zastavałasia, uklučna z asabistymi listami ad svajakoŭ… Z papierak pakinuli tolki pašpart, jaki chutka taksama pryznali niesapraŭdnym», — kaža Karniej.

«Kali pačaŭ pisać knihu, słova «inkamunikada» ja nie ŭžyvaŭ»

Žurnalistu nie chaciełasia paŭtaracca, bo ŭžo vychodzili knihi byłych źniavolenych, novyja ludzi, mahčyma, taksama buduć pisać. Było vyrašana skancentravacca mienavita na izalacyi — na režymie inkamunikada. Ihar pryznajecca, što raniej hetaha słova nie viedaŭ. Upieršyniu jaho pačuŭ u razmovie z advakatam i nie adrazu ŭśviadomiŭ, što heta aznačaje.

Pavialičyć

«Bo siedziačy ŭ izalatary, inkamunikada jašče niama: ty padazravany, spadziaješsia: moža, jašče vypuściać. Byli sustrečy z advakatam, listavańni, pieradačy. Jašče možna było isnavać — nie žyć, a mienavita isnavać. Nu, a kali pačalisia «kalanijalnyja» pryhody, tam umovy na paradak bolš žorstkija, abmiežavańni na ŭsich frantach. Kali pačaŭ pisać knihu, słova «inkamunikada» ja nie ŭžyvaŭ, jano źjaviłasia na bolš poźnim etapie redahavańnia. U mianie była inšaja viersija: nazoŭ «Katavańnie adzinotaj» i padzahałovak «Jak vybivajuć inšadumstva»», — pryznajecca aŭtar knihi.

Jon ličyć, što ŭ dačynieńni da jaho samoha, mahčyma, heta nie zusim apraŭdana, bo šmat ludziej nie adzin hod znachodzilisia ŭ režymie tatalnaha abmiežavańnia nie tolki sa svajakami, rodnymi, ale i ŭvohule z vonkavym śvietam. U Ihara było paŭhoda adzinočki ŭ Škłoŭskaj kałonii (tolki 4 dni papracavaŭ na lesapiłcy z Paŭłam Biełavusam), a ŭvieś astatni čas — u ŠIZA i PKT. Na žorstkim režymie ŭ Mazyry taksama byŭ u ŠIZA, ale tam znachodziłasia pa 4—5 čałaviek.

«Kali ty «žoŭtabiročnik» sa statusam «ekstremista» i z prafulikam № 10 — adbyvajecca siehrehacyja. Što da «biełabiročnikaŭ» (zabojcaŭ, mańjakaŭ, hvałtaŭnikoŭ, rabaŭnikoŭ) — z hledzišča pienitencyjarnaj sistemy heta narmalnaja publika, a z palityčnymi, ekstremistami lepš nie kantaktavać uvohule. Nu i pa mahčymaści stvaryć im nievynosnyja ŭmovy. Nie ŭsie fizična vytrymlivajuć hetyja ździeki. Kali čałavieka biez pryčyny kidajuć u ŠIZA, prydumlajuć čarhovyja parušeńni, potym źmiaščajuć u PKT, znoŭ padstaŭlajuć, i tak da nastupnaj kryminalnaj spravy pa 411 artykule — atrymlivajecca «začaravanaje koła», ź jakoha možna nie vyjści, majučy navat nievialiki termin ad pačatku», — kaža były palitviazień.

Na jaho dumku, ludzi z žoŭtymi birkami «ekstremistaŭ» usprymajucca jak materyjał dla ekśpierymientaŭ. Nie biarecca pad uvahu ni stan zdaroŭja, ni ŭzrost, ni pryčyna, ź jakoj čałaviek apynuŭsia za kratami. Iduć u chod biescyrymonnyja ataki.

«Pryčym u niekatorych miescach heta bolš kancentravana. Mnie padałosia, što mienavita ŭ Škłoŭskaj kałonii (heta paćviardžajuć inšyja siadzielcy — Achira Hajeŭski-Chanada, Alaksandar Jarašuk, Pavał Sieviaryniec, na miesca jakoha ja nienadoŭha pryziamliŭsia) — usie jany pierakananyja, što jość «śpieczadańnie» — presavać palityčnych. A načalnik Škłoŭskaj kałonii — Karniajenka (mianuška ŭ jaho — Karniej, ja ž čuŭ, jak viertuchai stebiacca sa svajho načalnika). Jon stvaryŭ dla mianie nievynosnyja ŭmovy i asabista vyrašaŭ moj los. Tak što ŭ «Karniejeŭ» nie skłalisia adnosiny», — pryznajecca były palitźniavoleny Ihar Karniej.

Jak nie zvarjacieć

Kniha «Inkamunikada. Katavańnie adzinotaj» padzielenaja na 4 «etapy»: «Izalacyja», «Kamiera», «Hołas» i «Apora».

«Ja dzialusia svaimi «turemnymi ŭniviersitetami»: jak vynieści hetyja vyprabavańni, jak nie zvarjacieć u psichičnym sensie, jak vytrymać fizična. Bo kali ty nie bačyš sonca, nieba, ty zamuravany ŭ čatyroch ścienach biez vakna, ty pastajanna mierźnieš, niedajadaješ — heta adbivajecca nie tolki na fizičnym stanie, ale i na psichičnym… Ja sustrakaŭ ludziej, jakija paprostu varjacieli, siedziačy ŭ takich umovach. Nie kožny moža siabie naładzić maralna, nie zvažać na źniešnija ŭmovy i sprabavać skancentravacca na ŭnutranym suśviecie.

Mahčyma, lahčej pieranosiać takija ŭmovy ščyryja vierniki ci ludzi ź miedytacyjaj ci psichałahičnymi praktykami — jany prosta pieraklučajuć mazhi», — kaža Ihar.

Uryvak z knihi: «Cyničnyja turemniki viedajuć, što sapraŭdny hvałt nie ŭ bolu, nie ŭ kajdankach, nie ŭ krykach. Najbolš efiektyŭny presinh — prymusić viaźnia isnavać u śviecie, dzie niama nikoha, akramia jaho samoha. Słuchać ułasnaje dychańnie, pakul nie pačnieš sumniavacca, ci vartaje jano taho, kab praciahvać. I voś u hetym bietonnym miechu, dzie navat šorhat krokaŭ adhukajecca recham, raptam niejmaviernaje: u ščylinu prabirajecca mucha. Spačatku tolki razdražnieńnie, instynkt — adšpurnuć, źniščyć. Ale ruka zamiraje… I adčuvaju amal dziciačuju radaść: ja nie adzin!»

Pavialičyć

Karniej uzhadaŭ, jak u mahiloŭskaj turmie № 4, kali čakaŭ apielacyju paśla novaha prysudu pa 411‑m artykule, jamu trapiła knižka Džeka Łondana «Mižzorkavy vandroŭnik» (The Star Rover) — pra prafiesara, jaki asudžany na pažyćciovaje źniavoleńnie i vandruje ŭ časie.

«Kab ja viedaŭ pra hety tvor raniej, mahčyma, mnie było b lahčej. Heta pra čałavieka asudžanaha, jaki jašče i ŭ «źmirylnaj kašuli», jon ledźvie nie pamiraŭ fizična, ale adlataŭ ź cieła i nibyta padarožničaŭ pa suśviecie. I sapraŭdy, kali atrymlivajecca nie zajmacca samajedstvam, dystancyjavacca ad hetaha ździeku, u ciabie bolš šancaŭ, što ty zastaniešsia sa zdarovaj hałavoj», — kaža žurnalist.

Na dumku byłoha palitviaźnia, u miescach, dzie jość peŭnaja siehrehacyja, ludzi z žoŭtymi birkami «ekstremistaŭ» usprymajucca jak materyjał dla ekśpierymientaŭ. Nie biarecca pad uvahu ni stan zdaroŭja, ni ŭzrost, ni pryčyna, ź jakoj čałaviek uvohule apynuŭsia za kratami.

«Kab nie padavałasia, što heta prydumana, zhienieravana maim chvorym intelektam…»

Ideja dapoŭnić knihu hałasami inšych «siadzielcaŭ» naradziłasia padčas pracy nad joj. U «Hołasie» — bolš za dva dziasiatki ŭspaminaŭ byłych palitviaźniaŭ: «Katavalnia Łosika», «Kamunałka Čarniaŭskaj», «Kryž Sieviarynca», «Hihijena Mažejki», «Kazurki Kłaskoŭskaj», «Vybar Siemčanki», «Strajk Łuckinoj», «Fierma» Parchimčyka, «Fiemida Łabkoviča».

«Kab nie padavałasia, što heta prydumana, zhienieravana maim chvorym intelektam (nie štučnym, a chvorym), kab kniha nie vyhladała subjektyŭna, źjaviłasia ideja dałučyć uražańni niekalkich čałaviek, jakija prajšli padobnyja vyprabavańni», — kaža jon.

Ihar byŭ u pieršaj partyi pamiłavanych i vydvaranych z krainy ŭ červieni 2025 hoda. Tolki pačaŭ pisać knihu — u vieraśni była vyzvalena druhaja partyja, dzie apynułasia šmat jahonych kaleh i siabroŭ, ź jakimi jon pierasiakaŭsia na zonach u Škłovie i ŭ Mazyry. Potym byli inšyja partyi, i jon dadavaŭ apoviedy vyzvalenych užo ŭ amal hatovuju knihu.

«Byli inšyja formy ździeku: chatni aryšt Julii Čarniaŭskaj albo chimija z nakiravańniem u ajcišnika Viktara Parchimčyka. A heta zusim nie lohka, kali z taboj pastajanna znachodziacca čužyja ludzi, jakija abžylisia da takoj stupieni, što navat u ladoŭni Čarniaŭskaj u achoŭnikaŭ była svaja palička. Spadarynia Julija navat dumała, što kab było zdaroŭje, pajści i adsiedzieć. Ajcišnika Viktara Parchimčyka, jaki adbyvaŭ chimiju z nakiravańniem, uładkavali pracavać žyviołavodam na fiermu, dzie jon pavinien byŭ prymać rody ŭ karoŭ. Historyi roznyja, i chtości zajzdrościć, što, maŭlaŭ, na chatniaj chimii ci chatnim aryšcie čałaviek śpić va ŭłasnym łožku. Ale akazałasia, što nie ŭsio tak prosta», — kaža aŭtar knihi «Inkamunikada. Katavańnie adzinotaj» Ihar Karniej.

Pavialičyć

• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0