Колькі ў Беларусі экзарцыстаў і па якіх прыкметах яны вызначаюць, з каго трэба выганяць д'ябла
Тэма экзарцызму, або выгнання злых духаў, даўно выйшла за межы касцёльных сцен і трывала замацавалася ў масавай культуры дзякуючы фільмам жахаў. Аднак рэальнасць істотна адрозніваецца ад сцэнарыяў блокбастараў. У Беларусі афіцыйна дзейнічаюць некалькі святароў-экзарцыстаў. Іх праца — гэта не столькі відовішчныя рытуалы і спецэфекты, колькі доўгая духоўная тэрапія, распазнаванне псіхалагічных праблем і дапамога людзям, якія заблыталіся ў жыцці.
Не магія, а служэнне
Згодна з Кодэксам кананічнага права Каталіцкага Касцёла, ніхто не можа здзяйсняць абрад урачыстага экзарцызму над апантаным без спецыяльнага дазволу мясцовага біскупа.
Такі мандат атрымліваюць толькі тыя святары, якія адзначаюцца глыбокай пабожнасцю, ведамі, разважлівасцю і бездакорным жыццём.
Гэта зроблена дзеля бяспекі: як тлумачыць ксёндз Андрэй Рылка, у адкрытай барацьбе з д’яблам памылка можа дорага каштаваць, таму Касцёл не дазваляе выкарыстоўваць гэтую ўладу з суб’ектыўных намераў.
Сучасныя экзарцысты падкрэсліваюць, што сапраўдная апантанасць — з’ява вельмі рэдкая. Часцей за ўсё людзі, якія звяртаюцца па дапамогу, пакутуюць ад псіхічных разладаў або наступстваў цяжкіх жыццёвых сітуацый. Менавіта таму адным з галоўных патрабаванняў да экзарцыста з’яўляецца супрацоўніцтва з медыкамі, у прыватнасці з псіхіятрамі. Перад пачаткам малітваў святар павінен мець маральную ўпэўненасць у тым, што праблема мае духоўны, а не медыцынскі характар.
Улічваючы складанасць дыягностыкі і рызыку памылкі, Ватыкан патрабуе, каб у кожнай епархіі быў як мінімум адзін спецыяльна падрыхтаваны святар, здольны кваліфікавана разабрацца ў сітуацыі і пры неабходнасці правесці абрад.
Як тлумачаць каталіцкія святары, экзарцызм — гэта асаблівая форма благаслаўлення і малітва, закліканая ліквідаваць уплыў сатаны. Пры гэтым важна адрозніваць «вялікі экзарцызм», накіраваны на выгнанне дэмана з апантанага, ад малітваў аб вызваленні і ацаленні, якія могуць практыкаваць і іншыя святары для дапамогі людзям, што церпяць ад духоўнага прыгнёту.
Колькі ў Беларусі экзарцыстаў
Дакладную колькасць дзеючых экзарцыстаў назваць складана з прычыны адсутнасці адзінага публічнага спісу, ратацыі кадраў і спецыфікі служэння, аднак вядома аб прызначэннях у розных рэгіёнах краіны.
У Мінска-Магілёўскай архідыяцэзіі ўвесну 2022 года арцыбіскуп Юзаф Станеўскі надаў паўнамоцтвы экзарцыстаў траім святарам. Сярод іх — пробашч мінскай парафіі Узвышэння Святога Крыжа на Кальварыі ксёндз Андрэй Сіповіч, а таксама манахі з жабрацкіх ордэнаў: канвентуальны францішканін (OFMConv — абрэвіятура манаскай кангрэгацыі) айцец Лех Баханэк з Івянца і францішканін (OFM) айцец Сабеслаў Тамала з Салігорска.
Айцец Сабеслаў Тамала — асоба знакавая. Польскі святар, які служыць у Беларусі больш за 20 гадоў, у 2019 годзе апынуўся пад пагрозай высылкі: улады не хацелі працягваць яму дазвол на служэнне. Толькі дзякуючы актыўнаму збору подпісаў і намаганням вернікаў святара ўдалося адстаяць, і ён працягвае сваю місію ў горадзе шахцёраў.
У Віцебскай дыяцэзіі сітуацыя з кадрамі складвалася драматычна. Доўгі час тут служыў айцец Ян Валяр’ян Хернік, які ў 2016 годзе быў нават прызначаны агульнанацыянальным экзарцыстам Беларусі. Аднак з прычыны цяжкой хваробы ён выехаў у Польшчу, дзе адышоў у вечнасць у 2018 годзе.
Іншы святар, ксёндз Павел Кнурак, які служыў у Лынтупах і Віцебску, быў вымушаны пакінуць краіну, бо ўлады без тлумачэння прычын адмовілі яму ў дазволе на працу.
Біскуп Віцебскі Алег Буткевіч тады эмацыйна пракаментаваў гэтую сітуацыю: «Шчыра шкада, але камунізм у нас яшчэ не скончыўся, бо дагэтуль святарам не даюць магчымасці працаваць на карысць Бога, на карысць краіны».
Сёння ў Віцебскай дыяцэзіі служэнне экзарцыстаў нясуць ксёндз Аляксандр Жарнасек з ордэна марыянаў (MIC), вядомы сваімі пропаведзямі ў інтэрнэце, а таксама ксёндз Мікалай Ціхановіч з Глыбокага.
У Гродзенскай дыяцэзіі адным з самых дасведчаных спецыялістаў у гэтай сферы з'яўляецца ксёндз Чэслаў Паўлюкевіч з Росі, які займаецца практыкай экзарцызму больш за дзесяць гадоў. У Пінскай дыяцэзіі вядома пра дзейнасць ксяндза Андрэя Шута з Рагачова.
Як распазнаць апантанасць і што адбываецца падчас рытуалу
У фільмах апантанасць заўсёды паказваюць відовішчна: галава круціцца на 360 градусаў, ахвяра лётае па пакоі. Рэальнасць больш празаічная, але не менш жудасная.
Святары вылучаюць шэраг сімптомаў, якія могуць сведчыць пра прысутнасць злога духа. Сярод іх — разуменне і здольнасць гаварыць на мовах, якіх чалавек ніколі не вывучаў, звышнатуральная фізічная сіла, веданне ўтоеных рэчаў, а таксама рэзкая агіда да святынь: крыжа, абразоў, святой вады.
Часам апантанасць суправаджаецца змяненнем голасу, прыступамі шаленства або нават з’яўленнем на целе знакаў і ран.
Сам абрад экзарцызму — гэта не магічная формула, а малітоўны загад, які святар ад імя Бога аддае дэману, прымушаючы таго пакінуць цела чалавека. Гэта можа быць доўгі і выматвальны працэс, які займае тыдні ці нават месяцы.
Як тлумачаць беларускія святары, экзарцыст — не супермен, які адным узмахам рукі праганяе зло. Без шчырага жадання самога чалавека змяніць жыццё, пакаяцца і адвярнуцца ад граху нават самы вопытны святар можа аказацца бяссільным.
Больш размоў, чым рытуалаў
Як расказваў ксёндз Чэслаў Паўлюкевіч, людзі часта прыходзяць да экзарцыста як да апошняй інстанцыі, маючы скажонае ўяўленне пра прыроду сваіх праблем. Многія шукаюць хуткага пазбаўлення ад жыццёвых няўзгод, успрымаючы рытуал як магічнае дзеянне.
Святар адзначаў, што часта прычына крыецца не ў апантанасці, а ў адсутнасці любові, няўменні прабачаць ці ўцягнутасці ў акультныя практыкі.
«Калі чалавек праяўляе свой гнеў у адносінах да свайго дзіцяці ці іншага чалавека, не праяўляе любові — гэта не значыць, што чалавек апантаны. Я спытаў бы: магчыма, яму не хапае любові?» — разважаў экзарцыст.
Праца святара ў такіх выпадках пачынаецца з доўгай размовы. Часам высвятляецца, што чалавеку трэба проста шчыра паспавядацца, наладзіць малітоўнае жыццё і адмовіцца ад наведвання варажбітак, якія, па словах святароў, часта і становяцца прычынай духоўных праблем.
«Сатана мае сілу, але не мае любові. Ён мае «бізнэс»: я табе дапамагу, але ты павінен будзеш за гэта заплаціць. Перш за ўсё заплаціць сваім шчасцем», — папярэджвае ксёндз Паўлюкевіч.
Экзарцызм анлайн
Беларускія святары ідуць у нагу з часам і выкарыстоўваюць сучасныя тэхналогіі для духоўнай асветы. YouTube-каналы сталі пляцоўкай, дзе можна атрымаць адказы на складаныя пытанні без візіту ў закрыты пакой экзарцыста. Ксёндз Аляксандр Жарнасек і ксёндз Мікалай Ціхановіч рэгулярна публікуюць відэа з лекцыямі і разважаннямі.
На ютуб-канале PAX TV, які вядуць ксяндзы Юрый Санько і Юрый Жагарын, выйшла серыя ролікаў, у якіх простай мовай тлумачыць складаныя рэчы, звязаныя з містыкай, экзарцызмам і верай.
Галоўны пасыл, які святары імкнуцца данесці праз экраны: не варта шукаць д’ябла пад кожным кустом.
«Мы не можам факусавацца толькі на д’ябле і шукаць, што звязвае мяне з ім. Мы павінны факусіравацца на Богу», — таксама падкрэслівае ксёндз Чэслаў Паўлюкевіч.
«Наша Нiва» — бастыён беларушчыны
ПАДТРЫМАЦЬ
Каментары