ЗША неафіцыйна папрасілі тры краіны зняць санкцыі з беларускага калію
Злучаныя Штаты неафіцыйна папрасілі Літву, Польшчу і Украіну зняць санкцыі з беларускага калію, каб дазволіць транзіт гэтай прадукцыі праз іх тэрыторыю. Пра гэта сведчыць ліст амерыканскага спецпрадстаўніка ў Беларусі Джона Коўла ў адрас трох сталіц, з якім азнаёмілася «Радыё Свабода».
У аднастаронкавым дакуменце гаворыцца: «Цяпер, калі Злучаныя Штаты знялі амерыканскія санкцыі з «Беларуськалію», амерыканскія кампаніі зацікаўленыя ў набыцці і транспартаванні беларускага калію. Для гэтага спатрэбіцца транзіт праз краіны ЕС, якія мяжуюць з Беларуссю, або праз Украіну, каб пазбегнуць транспартавання праз Расію».
У звароце таксама адзначаецца, што «Злучаныя Штаты зацікаўленыя ў вывучэнні патэнцыйных маршрутаў для транзіту беларускага калію з мэтай змякчэння глабальнага дэфіцыту праз Польшчу, Літву або Украіну і чакаюць будучых абмеркаванняў гэтай тэмы з вамі».
Міністэрства замежных спраў Украіны пацвердзіла «Радыё Свабода», што атрымала гэты ліст. Міністэрствы замежных спраў Польшчы і Літвы пакуль не адказалі на запыты. Аднак нядаўна міністр замежных спраў Літвы Кястуціс Будрыс прызнаў, што Вашынгтон аказвае ціск на краіну з патрабаваннем дазволіць транзіт беларускай прадукцыі.
Акрамя змякчэння ў сакавіку абмежавальных мер супраць беларускага калійнага гіганта «Беларуськалій», Вашынгтон таксама выключыў з санкцыйнага спісу яго маркетынгавае падраздзяленне — «Беларускую калійную кампанію», а таксама кампанію «Аграразвіццё» пасля дасягнутай дамоўленасці аб вызваленні 250 палітычных зняволеных у Беларусі.
Гэтыя санкцыі дзейнічалі з 2021 года. Тады рэжым Аляксандра Лукашэнкі прымусіў да пасадкі ў Мінску 23 мая 2021 года пасажырскі самалёт Ryanair, які ляцеў з Грэцыі ў Літву, каб затрымаць апазіцыйнага блогера Рамана Пратасевіча і яго партнёрку Сафію Сапегу.
Еўрасаюз, у сваю чаргу, аднагалосна працягнуў эканамічныя санкцыі супраць Беларусі яшчэ на год раней сёлета. Гэтыя меры ўключаюць забарону на імпарт беларускіх калійных угнаенняў і адрасныя санкцыі супраць кампаній, такіх як «Беларуськалій».
Хоць угнаенні на аснове азоту тэхнічна ўсё яшчэ могуць імпартавацца ў ЕС, іх таксама паступова выводзяць з рынку. Летась Еўрасаюз увёў дадатковыя мыты ў памеры 40—45 еўра за тону паверх 6,5‑працэнтнага тарыфу на такую прадукцыю з Беларусі і Расіі. Гэтыя мыты мусяць вырасці да 60 еўра за тону ўжо гэтым летам і да 80 еўра ў наступным годзе, а да 2028 года дасягнуць 350 еўра за тону.
На працягу некалькіх месяцаў еўрапейскія чыноўнікі як публічна, так і ў прыватных размовах адмаўлялі, што ЗША ціснуць на Еўропу з патрабаваннем змякчыць санкцыі супраць Беларусі.
Аднак ліст Коўла фактычна прасоўвае такую ідэю, адзначаючы: «Транзіт праз краіны ЕС запатрабуе або зняцця Еўрасаюзам санкцый з беларускага калію, або адмовы краін транзіту ад іх праз адпаведны прававы механізм. Любая закупка беларускага калію Захадам можа пазбавіць Расію магчымасці прадаваць уласны калій і не дазволіць ёй атрымліваць выгаду ад транзітных збораў».
У дакуменце таксама згадваецца магчымы кампрамісны варыянт: «Частка або ўсе транзітныя зборы, атрыманыя ў рамках гэтай дамоўленасці, могуць быць накіраваныя краінай транзіту ў спецыяльны фонд падтрымкі самаабароны Украіны».
Апошні запыт сведчыць як пра пацяпленне адносін паміж ЗША і Беларуссю пасля вяртання Дональда Трампа ў Белы дом летась, так і пра рост глабальнай патрэбы ва ўгнаеннях пасля абмежавання суднаходства ў Армузскім праліве праз шырэйшы канфлікт на Блізкім Усходзе.
Праз гэты водны шлях звычайна праходзіць каля пятай часткі сусветных энергарэсурсаў, але таксама да 30 працэнтаў глабальнага экспарту ўгнаенняў, у тым ліку каля 20 працэнтаў сусветнага гандлю звадкаванага прыроднага газу, які з'яўляецца ключавым кампанентам у вытворчасці азотных угнаенняў.
Калій мае крытычнае значэнне для вытворчасці сельгаспрадукцыі. Разам з азотам і фосфарам ён выкарыстоўваецца ва ўгнаеннях, неабходных для поўнага цыклу вырошчвання такіх важных сельскагаспадарчых культур, як пшаніца, рыс і кукуруза, — прадуктаў, якія забяспечваюць больш як 40 працэнтаў сусветнага спажывання калорый.
Паводле ацэнак, Беларусь забяспечвае каля 15 працэнтаў сусветнай вытворчасці ўгнаенняў, што прынесла краіне больш за 1 мільярд даляраў у 2024 годзе. Раней Беларусь экспартавала калій праз парты балтыйскіх краін, у першую чаргу праз Клайпеду ў Літве, але цяпер вымушана транспартаваць прадукцыю па расійскай чыгунцы, галоўным чынам у Санкт-Пецярбург, што займае больш часу з улікам прыярытэту расійскага калію і каштуе даражэй.
Што папярэднічала
20 мая некалькі замежных агенцтваў паведамілі, што ЗША падштурхоўваюць Украіну скасаваць абмежаванні на імпарт калійных угнаенняў з Беларусі і заклікалі гэтую краіну паўплываць на еўрапейскіх саюзнікаў, каб яны зрабілі тое ж самае.
Вашынгтон аргументаваў сваю просьбу тым, што скасаванне санкцый на імпарт ключавога пажыўнага рэчыва для глебы можа дапамагчы Беларусі дыстанцыявацца ад Расіі і адкрыць дзверы для паляпшэння адносін з Мінскам.
ЗША і Еўрасаюз увялі шырокамаштабныя санкцыі супраць Беларусі пасля таго, як Мінск пачаў жорсткія рэпрэсіі супраць пратэстоўцаў пасля прэзідэнцкіх выбараў у 2020 годзе.
Абмежаванні ўзмацнілі пасля таго, як улады Беларусі падтрымалі агрэсію Расіі 24 лютага 2022 года, дазволіўшы выкарыстаць беларускую ваенную інфраструктуру і паветраную прастору для ўварвання расійскай арміі і абстрэлаў мірных гарадоў Украіны.
У снежні 2025 года ЗША змякчылі санкцыі супраць трох беларускіх калійных кампаній пасля вызвалення Мінскам 250 палітычных зняволеных у межах дамоўленасцяў з ЗША. Еўрапейскія санкцыі дзейнічаюць да лютага 2027 года і могуць быць працягнутыя.
Замест парэшткаў Вітаўта за сцяной Віленскай катэдры знайшлі толькі кучу камянёў. Але ўлады Літвы гатовыя выдаткаваць на працяг пошукаў яшчэ 1,5 мільёна еўра3232
Каментары
Как повестка быстро меняется...