НАСА заплаціла стартапу $30 мільёнаў, каб уратаваць тэлескоп Swift. Цяпер апарат, які дваццаць гадоў назіраў за гібеллю зорак, сам згарыць у атмасферы
Аперацыя па выратаванні ўнікальнага касмічнага тэлескопа, якую планавалі ажыццявіць з дапамогай прыватнага буксіра, завершана датэрмінова. Тэхнічныя непаладкі на борце ратавальнага апарата зрабілі немагчымым бяспечны захоп і змяненне арбіты абсерваторыі. У выніку навуковая місія спыняецца, а сам апарат бліжэйшым часам згарыць пры падзенні на Зямлю.
Як паведамляе часопіс Scientific American, кіраўніцтва Нацыянальнага кіравання па аэранаўтыцы і даследаванні касмічнай прасторы ЗША (НАСА) афіцыйна скасавала місію па выратаванні арбітальнай абсерваторыі Swift.
Агенцтва Reuters дадае, што апарат LINK, спецыяльна створаны для захопу і ўзняцця тэлескопа на больш бяспечную вышыню, не змог выканаць сваю задачу праз тэхнічныя непаладкі. Цяпер легендарны касмічны разведчык, які больш за дваццаць гадоў лавіў адгалоскі наймагутнейшых касмічных катастроф, ператворыцца ў вогненны метэор у шчыльных слаях зямной атмасферы.
Спешка коштам трыццаць мільёнаў
Абсерваторыя Swift адправілася ў космас яшчэ ў 2004 годзе і адпрацавала на арбіце значна больш за запланаваны тэрмін. Яе галоўнай мэтай была фіксацыя гама-ўсплёскаў — тытанічных выбухаў, якія суправаджаюць смерць масіўных зорак або нараджэнне чорных дзірак. Аднак час і Сонца аказаліся бязлітаснымі. Праз падвышаную сонечную актыўнасць зямная атмасфера «разадзьмулася», павялічыўшы супраціўленне і пачаўшы няўмольна сцягваць тэлескоп уніз.
Каб прадухіліць падзенне, у верасні мінулага года касмічнае агенцтва заключыла кантракт з прыватнай арызонскай кампаніяй Katalyst Space Technologies. Як адзначае партал SpaceNews, гэта быў беспрэцэдэнтны выклік. Прыватнікі атрымалі ўсяго дзевяць месяцаў і сціплую для касмічнай галіны суму ў 30 мільёнаў долараў на распрацоўку, зборку і запуск ратавальнага буксіра. Апарат вагой усяго 250 кілаграмаў мусіў наблізіцца да тэлескопа, схапіць яго рабатызаванымі маніпулятарамі і падняць на больш высокую арбіту. Але космас не даруе спешкі.
Чаму ратавальная аперацыя правалілася
Запуск адбыўся 3 ліпеня 2026 года з дапамогай ракеты Pegasus XL, якая стартавала з самалёта-носьбіта над водамі Ціхага акіяна. Радасць ад паспяховага вываду была кароткай.
Неўзабаве пасля пачатку палёту ў апарата LINK адмовіла частка махавікоў, якія адказваюць за арыентацыю ў прасторы. Ратавальнік пачаў бескантрольна круціцца вакол уласных восяў.
Інжынеры тыднямі змагаліся за жыццё місіі. Яны выкарыстоўвалі ксенонавыя электрычныя рухавікі, якія першапачаткова мусілі карэктаваць арбіту самога Swift, каб хоць неяк запаволіць кручэнне буксіра. Хуткасць кручэння ўдалося знізіць з дзевяці да паўтара градуса ў секунду, на борт нават паспяхова загрузілі новае праграмнае забеспячэнне. Але рызыкаваць паўмільярдным тэлескопам, спрабуючы схапіць яго напаўжывым і нестабільным апаратам, ніхто не наважыўся. Афіцыйны прэс-рэліз НАСА паставіў кропку: захопу не будзе.
Адміністратар НАСА Джарэд Айзекман паспрабаваў захаваць твар у гэтай сітуацыі. Паводле яго слоў, каманда рухалася з надзвычайнай хуткасцю, і магчымасць даць тэлескопу новае жыццё цалкам апраўдвала ўсе рызыкі. З ім салідарны і кіраўнік Katalyst Space Ганхі Лі, які падкрэсліў, што кампанія ўзялася за задачу з высокімі стаўкамі і атрымала каласальны вопыт.
Стваральнікі буксіра не збіраюцца зводзіць яго з арбіты адразу — LINK застанецца паблізу ад Swift, каб адпрацаваць манеўры збліжэння і сабраць даныя для будучых місій па абслугоўванні спадарожнікаў.
Фінал касмічнага разведчыка
Для самога Swift гэтая гісторыя азначае немінучую гібель. Аўтарытэтны часопіс Science заўважае, што гібель апарата пакіне прыкметную пустэчу ў шматхвалевай астраноміі.
Гэты тэлескоп штодня апрацоўваў дзясяткі запытаў на тэрміновыя назіранні, імгненна наводзячыся на новыя касмічныя анамаліі. Менавіта ён дапамагаў чалавецтву бачыць, як чорныя дзіркі бязлітасна раздзіраюць зоркі, і фіксаваў самыя далёкія з вядомых нам выбухаў у Сусвеце.
Пасля афіцыйнага скасавання ратавальнай місіі тэлескоп Swift застанецца на сваёй арбіце, якая працягвае хутка зніжацца пад уздзеяннем атмасфернага супраціўлення. Навуковыя назіранні на апараце былі спыненыя яшчэ да пачатку аперацыі. Згодна з прагнозамі касмічнага агенцтва, да канца бягучага года абсерваторыя натуральным чынам увойдзе ў шчыльныя слаі зямной атмасферы і цалкам згарыць. Для кампенсацыі страты гэтага інструмента NASA плануе пераразмеркаваць задачы па аператыўнай фіксацыі касмічных падзей паміж іншымі дзеючымі місіямі.
«Наша Нiва» — бастыён беларушчыны
ПАДТРЫМАЦЬ
Каментары