Jak pravilna: Połack abo Połacak?

Aficyjnaja nazva — Połack
Narodnaje vymaŭleńnie — Połacak

Taponim zhadvajecca ŭ «Apovieści minułych hadoŭ» 862—865 hadoŭ, choć daśledniki i ličać datu prybliznaj — letapis układali praz 200 hadoŭ paśla apisanych padziejaŭ. Najstarejšy horad kryvičoŭ i stalica pieršaj dziaržavy na biełaruskaj etničnaj terytoryi.

Imia, što charakterna dla mnohich biełaruskich ajkonimaŭ, pachodzić ad nazvy raki — Pałatá (mahčyma, bałckaha pachodžańnia, korań aznačaje ‘bałota') i ŭ histaryčnych krynicach maje šmat varyjantaŭ napisańnia: Połoťsk', Poł'tiesk', Połoćk i inš.

U tradycyjnym vymaŭleńni miascovych žycharoŭ nazva hučała jak Połacak, u źbiehu zyčnych dziela miłahučnaści źjaŭlaŭsia ŭstaŭny hałosny (analahična Słucak, Šacak). Heta było zafiksavana narmatyŭnymi słoŭnikami 1920-ch hadoŭ, adnak rusyfikacyjnaja reforma biełaruskaha pravapisu 1933 hodu ŭnifikavała napisańnie biełaruskaje nazvy z rasiejskaju.

Pavialičyć

Analahičny ŭstaŭny hałosny byŭ u sufiksach taponimaŭ Słucak i Klecak. Ale va ŭskosnych skłonach jon prapadaje: u Połacku, u Słucku, u Klecku.

U narmatyŭnym daviedniku «Nazvy nasielenych punktaŭ Respubliki Biełaruś», zaćvierdžanym Dziaržaŭnym kamitetam pa majomaści i ŭzhodnienym z Tapanimičnaj kamisijaj pry Saviecie Ministraŭ Biełarusi, forma Połacak fiksujecca jak varyjantnaja. Heta značyć pry žadańni miascovych žycharoŭ i ŭładaŭ jana moža być pryznanaja narmatyŭnaju.

Jak pierajmianoŭvali biełaruskija harady

Poruč ź imionami biełaruskich haradoŭ, miastečak i viosak, jakija prymusam zamianiła savieckaja ŭłada, voś užo paru socień hadoŭ isnujuć i «taponimy z pamyłkami».

Viosak takich značna bolš. Ahułam blizu 450 biełaruskich pasieliščaŭ paciarpieli ad radykalnaj revizii aŭtentyčnych taponimaŭ.​

Raniej, u paru Rasiejskaj imperyi, nazvy nie mianiali radykalna, a «karektavali» adpaviedna moŭnym hustam novych haspadaroŭ.

Spačatku naahuł nie zvažali na miascovyja tapanimičnyja tradycyi.

«Kali Biełaruś apynułasia ŭ składzie Rasiejskaj imperyi, ni dakumentalisty, ni historyki, ni kartohrafy taksama nie parupilisia pra dakładnaść pieradačy biełaruskich ajkonimaŭ na rasiejskuju movu, — pisała vybitnaja biełaruskaja tapanimistka Valancina Lemciuhova. — Jany zapazyčvali ŭžo hatovyja polskija formy i zapisvali ich kirylickaj hrafikaj. U vyniku šerah biełaruskich ajkonimaŭ uvajšoŭ u historyju ŭ čužamoŭnaj ci skažonaj formie, ź nieŭłaścivymi dla ich hukavymi, hramatyčnymi i słovaŭtvaralnymi rysami».

Ale paśla paŭstańnia Kastusia Kalinoŭskaha ŭłady Rasiejskaj imperyi pačali vykarystoŭvać tapanimiju jak składnik hibrydnaj vajny — dziela źmieny identyčnaści žycharoŭ zavajavanych ziemlaŭ. U 1866 hodzie jany ŭzialisia mianiać nazvy vulic biełaruskich haradoŭ dy skłali śpis pasieliščaŭ, nazvy jakich «podvierhliś izvraŝieniju vo vriemia polskoho hospodstva v zdiešniem kraje» i jakim nieabchodna było nadać «miestnyje russkije nazvanija». Tolki ŭ Horadzienskaj huberni takich pasieliščaŭ było 558, śviedčyć historyk Ina Sorkina. Za časami SSSR praktyku praciahnuli.

Peŭnyja spradviečnyja nazvy byli zmadyfikavanyja administracyjnym čynam, inšyja — stychijna, ale ŭsie takija źmieny addalali abličča biełaruskich taponimaŭ ad pieršaŭzoru. Svaboda sabrała źviestki pra kupu haradoŭ, aryhinalnyja najmieńni jakich pad vonkavym upłyvam pamianiali vyhlad.

• Bierazino ci Biarezań?
• Brest ci Bieraście?
• Vilejka ci Vialejka?
• Voranava ci Viarenaŭ?
• Hrodna ci Horadnia?
• Dziatłava ci Ździecieł?
• Drahičyn ci Darahičyn?
• Ivanava ci Janaŭ?
• Kalinkavičy ci Kalenkavičy?
• Lijozna ci Lozna?
• Mijory ci Miory?
• Minsk ci Miensk?
• Mścisłaŭ ci Amścisłaŭ?
• Navahrudak ci Navahradak?

• 0
• 0
• 1
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0