Azierbajdžan mabilizavaŭ reziervistaŭ i vystaviŭ vojski na bajavyja pazicyi

5 sakavika dva bieśpiłotniki, zapuščanyja z terytoryi Irana, atakavali azierbajdžanski ankłaŭ Nachičevań. Adzin ź ich trapiŭ u budynak terminała mižnarodnaha aeraporta, jaki znachodzicca prykładna za dziesiać kiłamietraŭ ad miažy, druhi ŭpaŭ pobač sa škołaj u siale Šakarabad. U vyniku paciarpieli dva čałavieki, a budynak aeraporta atrymaŭ paškodžańni.

Ministerstva zamiežnych spraŭ Azierbajdžana nazvała hety napad hrubym parušeńniem mižnarodnaha prava. Pasła Irana vyklikali dla ŭručeńnia noty pratestu, a Baku zapatrabavaŭ ad Tehierana pravieści rasśledavańnie i dać harantyi, što padobnyja vypadki nie paŭtoracca.

U Ministerstvie abarony Azierbajdžana zajavili, što ataki na cyvilnuju infrastrukturu nie zastanucca biez adkazu i paabiacali pryniać miery dla abarony suvierenitetu krainy, nasielnictva i važnych abjektaŭ.

Razam z tym raniej Ilcham Alijeŭ asabista naviedaŭ pasolstva Irana ŭ Baku, kab vykazać spačuvańni ŭ suviazi sa śmierciu viarchoŭnaha lidara ajatały Ali Chamieniei, jaki zahinuŭ u vyniku amierykana-izrailskich udaraŭ.

Jak paviedamlała Financial Times, jašče da ciapierašniaha kryzisu na Blizkim Uschodzie ŭ Iranie byŭ raspracavany płan na vypadak vajny, jaki praduhledžvaje ŭdary pa enierhietyčnych abjektach susiednich krain z metaj stvaryć chaos u rehijonie i akazać cisk na Zachad.

U Iranie žyvie vielmi šmat azierbajdžancaŭ, heta najbujniejšaja etničnaja mienšaść krainy, kolkaść jakoj, pa roznych acenkach, składaje ad 15 da 20 miljonaŭ čałaviek (prykładna 16—25% nasielnictva Irana). Heta u paŭtara ci dva razy bolš, čym nasielnictva Azierbajdžana (kala 10 miljonaŭ).

Asnoŭnaja častka azierbajdžanskaha nasielnictva žyvie na paŭnočnym zachadzie Irana, u rehijonie, jaki histaryčna nazyvajuć Paŭdniovym Azierbajdžanam. Jon miažuje z Azierbajdžanskaj Respublikaj.

Padzieł azierbajdžanskaha etnasu adbyŭsia ŭ pačatku XIX stahodździa ŭ vyniku rasijska-piersidskich vojnaŭ. Pavodle Hiulistanskaha (1813) i Turkmančajskaha (1828) dahavoraŭ terytoryja była padzielena pa race Araks. Paŭnočnaja častka tady adyšła da Rasijskaj impieryi (ciapier niezaležny Azierbajdžan), a paŭdniovaja častka zastałasia ŭ składzie Piersii (ciapier Iran).

Azierbajdžanskaje pytańnie ŭ Iranie padčas Druhoj suśvietnaj vajny, a asabliva paśla jaje sprabavaŭ vykarystać Stalin. U 1941 hodzie tudy ŭviali savieckuju 47‑iu armiju, a prapahandysty, jakich z Baku nakiroŭvaŭ 1‑y sakratar CK KP Azierbajdžana Mir-Džafar Bahiraŭ, aktyŭna raspaŭsiudžvali idei panazierbajdžanizmu.

U žniŭni—vieraśni 1945 hoda była stvorana Demakratyčnaja partyja Azierbajdžana. 26 listapada 1945 hoda pad kantrolem savieckich vojskaŭ adbylisia vybary ŭ Nacyjanalny miedžlis Iranskaha Azierbajdžana, na jakich pieramahła hetaja partyja. 12 śniežnia było abvieščana pra stvareńnie Demakratyčnaj Respubliki Azierbajdžan. Prykładna ŭ toj ža čas, u studzieni 1946 hoda, u Iranskim Kurdystanie była abvieščanaja takaja ž maryjanietkavaja Miechabadskaja respublika.

Adnak płan Maskvy stvaryć u Iranskim Azierbajdžanie zaležnuju dziaržavu nie ŭdałosia realizavać. U mai 1946 hoda Stalin pad ciskam ZŠA i Vialikabrytanii vyvieŭ savieckija vojski ź Irana. Paśla hetaha los stvoranych savietami respublik faktyčna byŭ vyrašany — nieŭzabavie iranskija vojski ŭziali ich terytoryju pad kantrol, a lidary respublik byli ci represavanyja, ci źbiehli ŭ SSSR. Paśla taho pytańnie azierbajdžanskaha abjadnańnia na surjoznym uzroŭni bolš nikoli nie padymałasia. 

Azierbajdžanskija karani majuć adzin ź lidaraŭ iranskaj apazicyi Mirchasejn Musavi i znakamity iranski kinarežysior Džafar Panachi. Praŭda, daloka nie ŭsie ludzi ciurkskich karanioŭ u Iranie zachavali azierbajdžanskuju identyčnaść.

• 4
• 0
• 1
• 0
• 1
• 0
• 1
• 0