«Straciŭšy lehitymnaść, ułada vyrašyła stvaryć realnaść užo navat nie druhoha, a treciaha paradku».
U novym vypusku svajoj prahramy ekanamist Siarhiej Čały analizuje fienomien papulizmu. Jon śćviardžaje, što abaviazkovaja abaronnaja reakcyja luboha papulista — heta jaho pryncypovaja biezadkaznaść. Havorka idzie nie prosta pra admovu adkazvać za svaje dziejańni, ale pra sistemnaje «niežadańnie i niazdolnaść nieści adkaznaść za nastupstvy svaich dziejańniaŭ».
U papulista, pa słovach analityka, «va ŭsim zaŭsiody vinavatyja inšyja: źniešnija vorahi, unutranyja, piataja kałona, hłybinnaja dziaržava, suśvietnaja zmova jaŭrejaŭ-bankiraŭ i hetak dalej».
Hety fienomien, davodzić Čały, daŭno znajomy biełarusam. I vonkavaj prajavaj hetaha źjaŭlajecca dziŭny styl palitykaŭ: «Kali ty, vałodajučy ŭsioj paŭnatoj ułady ŭ krainie, pavodziš siabie tak, nibyta ŭsio jašče znachodzišsia ŭ apazicyi».
Čały nahadvaje, što Łukašenka vykarystoŭvaje hety psichałahičny i palityčny truk užo 30 hadoŭ. Pry hetym jon nie chavaje, a śviadoma demanstruje svaju žorstkaść, niekampietentnaść i niežadańnie adkazvać za ŭłasnyja rašeńni.
Čały zadaje rytaryčnaje pytańnie: jak možna ŭtrymlivać uładu, kali ty adkryta niekampietentny i žorstki?
«Dla hetaha treba prosta źmianić samu palityčnuju sistemu. Pieratvaryć jaje z demakratyi ŭ vybarčuju aŭtakratyju, jak jaje nazyvajuć palitołahi. Kali vybary hublajuć svoj pieršapačatkovy sens i pieratvarajucca ŭ svaju supraćlehłaść — demanstracyju narodam stupieni adabreńnia dziejnaha kiraŭnika dziaržavy i jaho kursu. Toje, što palitołahi nazyvajuć akłamacyjaj».
«Realnaść treciaha paradku»
Čały davodzić, što paśla vybaraŭ 2020 hoda Łukašenka, straciŭšy lehitymnaść, sprabavaŭ adnavić jaje praz druhasnyja miechanizmy, takija jak inaŭhuracyja. Ale zaraz, pavodle Čałaha, ułady vyrašyli stvaryć «realnaść užo navat nie druhoha, a treciaha paradku».
U jakaści prykładu jon pryvodzić apytańnie, nibyta praviedzienaje Centram sacyjalna-humanitarnych daśledavańniaŭ BDU ŭ lutym 2025 hoda pa miescy žycharstva i pa mietodycy «tvaram da tvaru».
U takich umovach, kali vieryć ahučanym vynikam, 90,4% apytanych adkazali, što nibyta zadavoleny vynikami vybaraŭ.
Zahadčyca kafiedry ekanamičnaj sacyjałohii i psichałohii pradprymalnickaj dziejnaści BDU Iryna Łašuk zajaviła, što heta śviedčyć pra «abjektyŭnaść vynikaŭ» i «adzinstva pazicyj» biełarusaŭ.
Ale, jak zaŭvažaje Čały, heta tolki sproba ŭłady pierakanać narod u realnaści, jakuju sama i stvaryła:
«Kab Łukašenku rastłumačyć narodu, čamu jon usio jašče znachodzicca va ŭładzie, niahledziačy na prajhranyja vybary, davodzicca padličvać nie tolki kolkaść raziavak, jakija pryjšli pahladzieć na inaŭhuracyju, ale i zadavać narodu pytańnie ab tym, jak vy staviciesia da ličbaŭ, jakija my jamu namalavali».
Pry hetym u tym ža apytańni ŭspłyvajuć hłybokija supiarečnaści. Tolki 61,4% respandentaŭ nibyta vyvučali prahramy kandydataŭ. Na pytańnie, jakim kryteryjem jany kiravalisia pry vybary kandydata, 74% nazvali «vopyt kirujučaj dziejnaści». Heta, pa słovach Čałaha, «kłasičnaje ŭvasableńnie aniekdota ab patrabavańni da suiskalnika na pasadu praciahłaha vopytu pracy na hetaj pasadzie».
Pa słovach analityka, ahučanyja ličby vynikaŭ apytańnia havorać ab tym, što «ludzi nie majuć nijakich iluzij nakont adukacyi i kampietencyi Łukašenki». Tolki 40% paličyli važnym uzrovień adukacyi i kampietentnaść, i 35% — najaŭnaść zasłuh i dasiahnieńniaŭ («faktyčna — vynikaŭ papiaredniaj šmathadovaj pracy na hetaj pasadzie»).
U kancy analityk zaŭvažaje, nakolki supiarečlivaja i navat kampramietujučaja dla ŭłady infarmacyja moža prahučać z vusnaŭ aficyjnaha sacyjołaha, i jak jaje słovy na samaj spravie padryvajuć aŭtarytet Łukašenki.
«Sproba sacyjałahini vypravić situacyju zrabiła tolki horš. «Ludziej mała cikaviać takija charaktarystyki, jak uzrost, siamiejnaje stanovišča, dachody, majomaść» [zajaviła Łašuk]. Prajšłasia pa ŭsich bolevych kropkach Łukašenki», — iranizuje Čały.
Kamientary
iznoŭ daviałosia na vybarach ličbu trošački mienšuju narysavać ad usieahulnaj narodnaj lubovi?