Historyja1818

Vulicy Vilenskija: čamu ich nie było na Paleśsi i Padźvińni, ale byli pad Oršaj?

Historyk Mikoła Vołkaŭ apublikavaŭ kartu haradoŭ i miastečak Vialikaha Kniastva Litoŭskaha, u jakich u XVI—XVIII stahodździach isnavali vulicy Vilenskija.

Vilenskaja vulica ŭ Lidzie na paštoŭcy pačatku XX stahodździa

Jaho daśledavańnie pakazała vyraznuju hieahrafičnuju zakanamiernaść: hetyja urbanonimy skancentravanyja ŭ zachodniaj i centralnaj častcy dziaržavy i abryvajucca na mierydyjanalnaj linii Hłybokaje — Hajna — Miensk — Słuck. Na ŭschod ad hetaj linii vulicy z takoj nazvaj nie sustrakajucca, za vyklučeńniem vypadkaŭ u Aršanskim paviecie: Mahiloŭ, Białyničy, Kruhłaje, Tałačyn, Barań, Smaljany.

Jak śćviardžaje Vołkaŭ, najaŭnaść u hetym rehijonie, tak zvanych Druckich palach, Vilenskich vulic śviedčyć pra ciesnuju suviaź i handal u kirunku stalicy VKŁ. Praŭda, mnohija vulicy z takoj nazvaj tam źjaŭlajucca tolki ŭ XVIII stahodździ, jak, naprykład, u samim Mahilovie.

Čyrvonym — harady i miastečki, u jakich dakumientalna zafiksavanyja Vilenskija vulicy ŭ XVI—XVIII stahodździach. Fota: fejsbuk Mikoły Vołkava

Na Padźvińni, u Połacku ci Viciebsku, situacyja vyhladała inakš: choć darohi na Vilniu isnavali, hałoŭnuju rolu vykonvała Dźvina, jakaja viała ŭ Ryhu, tamu, na dumku Vołkava, vulicy z nazvaj Vilenskaja tam nie źjavilisia. Padobnaje nazirajecca i na Paleśsi, dzie Prypiać była hałoŭnaj arteryjaj dla handlu i kamunikacyi.

Cikava, što ŭ Rečyckim i Mazyrskim pavietach Mienskaha vajavodstva, jakija raźmiaščalisia bližej da takoha bujnoha centra, jak Kijeŭ, a nie da Vilni, nie zafiksavana nivodnaj Kijeŭskaj vulicy ŭ XVI—XVIII stahodździach.

Tolki paśla dałučeńnia da Rasijskaj impieryi ŭ XIX stahodździ situacyja źmianiłasia: u Pinsku, naprykład, źjaŭlajucca vulicy Kijeŭskaja, Maskoŭskaja, Pieciarburhskaja, u Homieli — Kijeŭski spusk, u Breście — pradmieście Kijeŭka, kala čyhunki na Kijeŭ. 

Charakterna, što i ŭ Žamojci amal niama Vilenskich vulic, što śviedčyć pra inšuju aryjentacyju haspadarčych suviaziaŭ: nie na Vilniu, a na Ryhu, Miemiel ci Karalaviec. 

Na dumku litoŭskaha historyka Ajvasa Rahaŭskasa, fienomien Vilenskich vulic treba razhladać u bolš šyrokim kantekście: heta źviazana nie tolki z handlovymi šlachami, ale i z «hinterłandam Vilni» — śfieraj jaje ŭpłyvu, dzie adlustroŭvalisia maršruty mihracyi ludziej, arhanizacyja handlu, a taksama navat struktura carkoŭnaj sietki, bo Vilnia była centram biskupstva. 

Ź dziasiatkaŭ Vilenskich vulic, jakija isnavali ŭ Biełarusi ŭ pačatku XX stahodździa, u naš čas zastalisia ličanyja adzinki. Bolšaść takich vulic byli pierajmienavanyja ŭ adpaviednaści z savieckaj ideałohijaj.

«Naša Niva» — bastyjon biełaruščyny

PADTRYMAĆ

Kamientary18

  • Vilnia!
    26.08.2025
    Pracuj pilna, i tutaka budzie Vilnia
  • Nu-nu
    26.08.2025
    Gorliwy Litwin, vypusknik Kłajpedzkaha bursitetu, jaki ŭžo z hadoŭ dvaccać nia maje nivodnaj akademičnaj publikacyi, jak zaŭždy pračytaŭ nie vačyma, a miescam, na jakim siadzić, i nia ŭbačyŭ, što hetyja vulicy zaležać ad kirunkaŭ lahistyki, a nie Vašecievaj vyimahinavanaj Litvy. Darečy, Vilenskich vulicaŭ niama na Žamojci, jakaja (heta ja ŭžo da Vołkava dadam) navat u kancy XVIII stahodździa vydavała knižki na svajoj, žamojckaj i pavodle Matyjasa Nindarfa mieła protaetničnuju identyčnaść adroznuju ad aŭkštajckaj / letuviskaj. Dobraje Vam ranicy z čarhovymi niazručnymi Vam faktami :D :D :D
  • Vilnia naša!
    26.08.2025
    [Red. vydalena]

Ciapier čytajuć

Čym ciapier žyvie Ksienija Vołkava z «Apošniaha hieroja»? Čverć stahodździa tamu hetaja biełaruska trapiła na trapičny vostraŭ

Čym ciapier žyvie Ksienija Vołkava z «Apošniaha hieroja»? Čverć stahodździa tamu hetaja biełaruska trapiła na trapičny vostraŭ

Usie naviny →
Usie naviny

Uitkaf i Kušnier źbirajucca pryjechać u Maskvu i sustrecca z Pucinym2

Advakat Dźmitryj Lepretar raskazaŭ pra biełyja plamy ŭ spravie ab terakcie ŭ mietro15

19 studzienia budzie sini paniadziełak. Što heta takoje?8

Manach Juravickaha manastyra pamior u 37 hadoŭ3

U Krupkach prodažy siemak bjuć rekordy. Ale chto abjadaje miascovyja kramy?4

Jašče šeść niemaŭlat z radzilni ŭ Novakuźniecku, dzie pamierli dzieviać dziaciej, znachodziacca ŭ reanimacyi

Siońnia nočču było da minus 30°S2

Śpiavačka Lera Jaskievič padzialiłasia bolem: «Mahčyma, ja nie zmahu vypuskać pieśni pad svaim imiem». Što zdaryłasia?4

U Homieli elektryk učyniŭ vosiem zamykańniaŭ u čužoj kvatery i spaliŭ techniku9

bolš čytanych navin
bolš łajkanych navin

Čym ciapier žyvie Ksienija Vołkava z «Apošniaha hieroja»? Čverć stahodździa tamu hetaja biełaruska trapiła na trapičny vostraŭ

Čym ciapier žyvie Ksienija Vołkava z «Apošniaha hieroja»? Čverć stahodździa tamu hetaja biełaruska trapiła na trapičny vostraŭ

Hałoŭnaje
Usie naviny →

Zaŭvaha:

 

 

 

 

Zakryć Paviedamić