Źmiena režymu ŭ Rasii i kudy pryjdzie Tramp? Historyk — pra novy suśvietny paradak i prahnozy na 2026 hod

Chto piša historyju vojnaŭ

— Adkul uziałosia ŭjaŭleńnie pra toje, što historyju pišuć pieramožcy? I ci sapraŭdy heta tak?

— Rychtujučysia da intervju, ja spytaŭ u ChatGPT pra toje, adkul idzie hetaja dumka. Čat niejak zavahaŭsia. Časam hety vyraz prypisvajuć Čerčylu, ale nasamreč jon kazaŭ inšaje: «Historyja budzie dobraj da mianie, bo ja maju namier pisać jaje sam».

Najbolš vidavočny prykład taho, što historyju pišuć pieramožcy — śviet, sfarmiravany historyjaj Druhoj suśvietnaj vajny. Pieramožcy sapraŭdy kantralujuć naratyŭ, u tym liku na zakanadaŭčym uzroŭni. Pryčym ja liču, što takaja acenka nacyzmu absalutna pravilnaja.

Ale heta nie aznačaje, što pieramožcy — adzinyja, chto piša historyju. Inakš nie źjavilisia b miemuary niamieckich vojenačalnikaŭ časoŭ Hitlera abo miemuary niamieckaj žurnalistki Marty Hilers «Žančyna ŭ Bierlinie», jakija dakumientujuć padziei padčas padzieńnia horada. Tak što navat u hetym vypadku vyznačeńnie, što tolki pieramožcy pišuć historyju, pamyłkovaje.

Pryviadu prykład Fukidyda. Ułasna, Piełapanieskaja vajna apisana čałaviekam, jaki vajavaŭ na baku tych, chto prajhraŭ. I my majem na siońnia najbolš viadomuju ŭ śviecie historyju vajny, napisanuju faktyčna pieramožanym.

Pieramožcy kantralujuć naratyŭ tolki na praciahu niejkaha pieryjadu času. Ale kali jość alternatyŭnaja viersija, jana moža ŭ vyniku apynucca bolš upłyvovaj.

— Z hrand-naratyvam pa Druhoj suśvietnaj usio bolš-mienš zrazumieła. Ale što adbyvajecca z historyjaj vojnaŭ, jakija nie zakančvajucca kapitulacyjaj adnaho z bakoŭ?

— Dumaju, što ŭ histaryčnaj pierśpiektyvie idzie vajna za toje, chto budzie kantralavać naratyŭ. U pieršuju čarhu na terytoryi Ukrainy. My bačym siońnia na akupavanych ukrainskich terytoryjach uviadzieńnie rasijskich padručnikaŭ, kanfiskacyju, spalvańnie ci źniščeńnie ŭkrainskich knih. Heta značyć — pieratvareńnie ŭkraincaŭ u rasijan nie tolki ŭ palityčnym, ale i ŭ kulturnym sensie.

Inšaje pole bitvy — heta ŭsprymańnie hetaj vajny pa-za miežami Rasii i Ukrainy.

Siońnia ŭ zachodnim śviecie daminuje naratyŭ pra toje, što ahresija Rasii — heta parušeńnie mižnarodnaha prava i niespravakavanaja ataka na inšuju dziaržavu. Ale paralelna isnuje i inšy: pra toje, što heta NATA i Zachad pravakujuć Rasiju i niasuć za heta adkaznaść. Jon znachodzić padtrymku i siarod levych, jakija tradycyjna hladziać na ZŠA jak na impieryjalistyčnuju dziaržavu, i siarod pravych, jakija ličać, što izalacyjanizm pavinien być vyznačalnym. Nie kažučy ŭžo pra krainy Hłabalnaha poŭdnia, dzie antyimpieryjalizm razumiejuć vyklučna jak antyzachodniuju ideałohiju.

Ad taho, čym skončycca vajna, budzie zaležać vielmi šmat u histaryčna karotkaj pierśpiektyvie. Śviet vymušany budzie dalej mieć spravu z tym, chto zmoža pierakanać siabie i inšych u tym, što pieramoh.

— Vy ŭpeŭniena ŭžyvajecie słovy «pieramoha», «paraza». Nasamreč siońnia, kali bajavyja dziejańni ŭ aktyŭnaj fazie, mała chto zdolny vyznačyć paramietry pieramohi dla Ukrainy. Cikavy vaš pohlad na heta.

— My nie viedajem, jak skončycca vajna. Ale hledziačy na toje, što adbyvajecca siońnia, ja dumaju, što paśla spynieńnia aktyŭnych bajavych dziejańniaŭ i Ukraina, i Rasija abvieściać svaju pieramohu.

Ja taksama pierakanany, što rana ci pozna z abodvuch bakoŭ uzmocniacca pošuki vorahaŭ siarod svaich: chto zdaŭ Krym, chto dapuściŭ źniščeńnie krejsiera «Maskva», udary pa Maskvie, poŭnuju zachodniuju izalacyju i zamarozku rasijskich aktyvaŭ. Hety pošuk vinavatych budzie praciahvacca i ŭzmacniacca.

Dumaju, što navat pry stracie terytoryj zachavańnie dziaržaŭnaści źjaŭlajecca dla Ukrainy histaryčnaj pieramohaj.

Dla Rasii heta značna bolš składanaja tema. Liču, što ŭ siarednieterminovaj pierśpiektyvie tam buduć aceńvać hetuju vajnu jak projhryš. Ale acenki buduć mianiacca ŭ zaležnaści ad palityčnych cykłaŭ samoj Rasii. Histaryčna heta nie demakratyčnaja kraina. Adzinaja mahčymaść karekcyi kursu i, adpaviedna, naratyvaŭ — śmierć lidara i niejkaje mižcarstva paśla hetaha, jak heta zdaryłasia z «adlihaj» časoŭ Chruščova.

Kali Rasija vyjdzie pieramožcaj u hetaj vajnie ŭ svaich vačach i vačach śvietu, viadoma, impierskija tendencyi ŭ napisańni i pierapisvańni historyi buduć uzmocnieny. Pra heta kaža ŭsia historyja hetaj krainy.

Tramp i novy stary suśvietny paradak

— Siońnia ŭsio čaściej možna pačuć pra śmierć «kalektyŭnaha Zachadu» i farmavańnie novaha suśvietnaha paradku imia Trampa. Dva pytańni: ci sapraŭdy jon novy i ci sapraŭdy heta suśvietny paradak, a nie suśvietny chaos?

— Tut jość niekatoryja zabytyja, ale tradycyjnyja chady, i jość novy faktar.

Z taho, što było — heta, umoŭna kažučy, viartańnie da realij Chałodnaj vajny. Śviet znoŭ pačynaje dzialicca na jaŭna akreślenyja śfiery ŭpłyvu. U miežach hetych śfier vialikija dziaržavy faktyčna majuć kart-błanš navodzić paradak tak, jak jany ličać patrebnym. Uspomnicie: Saviecki Sajuz uvodzić vojski ŭ Vienhryju, Čechasłavakiju — Zachad pratestuje, ale heta nie mianiaje realnaść. Ź inšaha boku, ZŠA z Brytanijaj u 1953‑m robiać pieravarot u Iranie, padtrymlivajuć dyktatarskija režymy ŭ Łacinskaj Amierycy i ŭ Azii, kab nie dapuścić tudy kamunizm.

Sutyknieńni dvuch suśvietnych centraŭ upłyvu adbyvajucca ŭ «šerych zonach» abo tam, dzie zdarajucca revalucyi źnizu. Ukraina ŭ hetym kantekście — heta akurat sutyk pamiž zachodniaj śfieraj upłyvu i tymi strukturami, jakija Rasija stvaraje vakoł siabie.

2025 hod pastaviŭ znak pytańnia: ci idziom my da bipalarnaha śvietu (ZŠA i Kitaj), ci ŭ kirunku šmatpalarnaści, dzie ZŠA hulajuć asobnuju rolu ad Jeŭropy. Heta i jość novy faktar — raskoł u zachodnim łahiery. Novy jon nie tolki ŭ tym, što Amieryka sprabuje viarnucca da izalacyjanizmu.

Novaje toje, što Amieryka ŭ asobie Trampa kidaje palityčny i ideałahičny vyklik Jeŭropie i vystaŭlaje terytaryjalnyja pretenzii da adnoj ź jeŭrapiejskich krain. Heta nadzvyčaj pahroźliva dla adzinstva Zachadu.

— Takoje ŭražańnie, što stratehija mnohich palitykaŭ u Jeŭropie — prezidenctva Trampa treba pieražyć jak stychijnaje licha. Ci sapraŭdy Tramp zapuściŭ niezvarotnyja źmieny?

— Tramp nie byŭ by vybrany prezidentam, kali b jaho rytoryka nie adpaviadała zapytam u amierykanskim hramadstvie. Hetyja zapyty supadajuć z tendencyjami ŭ Jeŭropie: Brexit, chvala papulizmu, rost papularnaści ŭltrapravych. Heta reakcyja śvietu na vialiki libieralny zruch paśla 1991 hoda, na hłabalizacyju i niebyvałyja chvali emihracyi.

Heta značyć, nie Tramp źmianiaje śviet, a Tramp źjaviŭsia, tamu što śviet źmianiŭsia. Śviet sparadžaje Trampa, a Tramp jak najbolš prykmietny palityk hetaha kirunku źmianiaje śviet dalej, havoračy rečy, jakija dziesiacihodździami byli tabujavanyja.

Kali viarnucca da temy vajny: Pucin — heta pierš za ŭsio vyklik dla Ukrainy, Tramp — vyklik dla Jeŭropy. Siońnia Jeŭropa i Ukraina apynulisia ŭ adnoj łodcy.

Śviet źmianiajecca, ale i Tramp źmianiaje śviet jak lidar samaj upłyvovaj krainy, kažučy rečy, jakija byli absalutna tabujavanyja ŭ zachodniaj palityčnaj kultury. Heta nie tolki pra zony ŭpłyvu, ale i pra toje, jak jon traktuje tyja ž rasavyja ci hiendarnyja pytańni — takaja rytoryka nie mahła prysutničać u publičnaj prastory na praciahu niekalkich dziesiacihodździaŭ.

Tak što tak, tut historyja pra kurycu i jajka — što było pieršasnym. Śviet naradžaje Trampa, a Tramp jak najbolš, tak by mović, zaŭvažny i padśviečany palityk hetaha kirunku, źmianiaje śviet.

— Što Ukraina pavinna zrabić, kab zastacca ŭ hetaj łodcy?

— Pieršaja zadača — vyžyć. Taksama važna prademanstravać Jeŭropie, što Ukraina moža joj dać. I heta, na žal, dośvied vajny. Jeŭropa maje siońnia adzinuju bajazdolnuju armiju — ukrainskuju. Stanovicca zrazumiełym, što NATA nie hatova adkazvać na tym uzroŭni, na jakim adkazvaje Ukraina. Jeŭropa ciapier nie moža siabie abaraniać, jana vymušanaja dapamahać Ukrainie heta rabić.

Harantyi biaśpieki i vybary

— Ci jość u historyi prykłady efiektyŭnych harantyj biaśpieki?

— Absalutnych harantyj nie isnuje. Jany nastolki mocnyja, nakolki ich vykanańnie adpaviadaje nacyjanalnym intaresam krain-harantaŭ i nakolki ahresar vieryć u ich realnaść.

Kali Jeŭropa vyrašyć, što lepš vajavać z Rasijaj na terytoryi Ukrainy, čym na terytoryi Polščy ci Hiermanii, takija harantyi mohuć stać realnaściu. Z boku ZŠA heta małajmavierna: luby amierykanski ŭrad budzie paźbiahać pramoj kanfrantacyi ź jadziernaj Rasijaj.

Što pryniasie 2026 hod

— Što 2026‑y pryniasie śvietu i Ukrainie?

— Jasna, što rasijska-ŭkrainskaja vajna skončyła pieryjad «kanca historyi». Šmat što budzie zaležać ad taho, ci padkarektujuć vybary ŭ Kanhres izalacyjanisckuju pazicyju ZŠA (šancy na heta 60 na 40%). Taksama važna, ci ŭzmocnicca suvierenizacyja Jeŭropy.

Ale bolš za ŭsio zaležyć ad taho, kudy pojdzie vajna va Ukrainie. Samaje horšaje — praryŭ rasijan, jaki padarvaŭ by stabilnaść frontu i hramadstva. Vidavočna, što vajna zaciahnułasia, vyčarpanaść adčuvajecca i va Ukrainie, i ŭ Rasii.

— Jakija padziei hetaha hoda vas by ździvili?

— Paśla pryznačeńnia Budanava ŭ Ofis prezidenta ci zachopu Madura, ja nie viedaju, ci zmoža mianie štości mocna ździvić. Ale kali kazać pra nadziei — najbolšaj niečakanaściu, jakuju ja chacieŭ by atrymać, była b źmiena režymu ŭ Rasii.

• 3
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0