«Usie spampoŭvajuć aplikacyju dla bajkotu tavaraŭ z ZŠA». Biełaruskaja architektarka raspaviała pra vajb u Hrenłandyi
Čym zajmajecca haradskaja płaniroŭščyca za Palarnym kołam, ci ciažkaja hrenłandskaja mova, i jak hrenłandcy i datčanie staviacca da idei Trampa dałučyć najbujniejšy vostraŭ u śviecie da ZŠA, piša Devby.
Vypusknica architekturnaha fakulteta BNTU Zinaida Lašonak u 2022—2024 hadach pracavała haradskoj płaniroŭščycaj u Iłulisacie, centry hrenłandskaj kamuny Avanaata za 350 km na poŭnač ad Palarnaha koła. Apošni hod Zinaida žyvie i pracuje ŭ Danii.
«Pošuk najlepšych miescaŭ dla raźmiaščeńnia jezdavych sabak»: čym biełaruska zajmałasia ŭ Hrenłandyi?
U Danii ja krychu bolš za hod. Pierajechała dziakujučy pracy na pasadu haradskoj płaniroŭščycy ŭ municypalitecie Odense.
Da hetaha krychu bolš za dva hady pracavała na takoj ža pasadzie ŭ samym paŭnočnym municypalitecie Hrenłandyi.
U Hrenłandyju mianie zaniesła, bo ŭ dackija municypalitety mianie nie brali, a ŭ Hrenłandyi takija prablemy z «ciakučkaj kadraŭ» i pošukam śpiecyjalistaŭ, što z druhoj sproby mianie tudy ŭziali. Prablema z kadrami dla Hrenłandyi istotnaja, pra jaje varta pamiatać na praciahu čytańnia ŭsiaho hetaha apaviadańnia.
Praca ŭ Hrenłandyi — heta cudoŭnaja mahčymaść pasprabavać prajektavać u krainie, dzie niama pryvatnaj ułasnaści na ziamlu i pracoŭnyja zadačy vielmi raznastajnyja. A jašče z dośviedam pracy ŭ Hrenłandyi ty atrymoŭvaješ i dokaz, što zdolnaja pracavać na dackaj movie i na dackaj pasadzie.
U hrenłandskim municypalitecie nie tak šmat pracaŭnikoŭ, ale šmat zadač. Tamu jość i prastora dla inicyjatyŭ, i dla «zvyčajnych» zadač. Siarod apošnich byli, naprykład, takija:
- arhanizacyja pracesu hałasavańnia dla vybaru nazvy dla novych vulic;
- dapamoha z mapami dla kampanii, jakaja zajmajecca śniehaačystkaj vulic;
- supracoŭnictva z budaŭnictvam novaha mižnarodnaha aeraporta;
- pošuk mahčymaściej dla pašyreńnia mohiłak;
- pošuk najlepšych miescaŭ dla raźmiaščeńnia jezdavych sabak.
Usio heta było vielmi cikava i davała adčuvańnie taho, što tvaja praca — nie darma.
U Daniju z Hrenłandyi ja pierajechała ź niekalkich pryčyn. Niahledziačy na raznastajnaść pracoŭnych zadač, z časam praca stała bolš rucinnaj. Za bolš čym dva hady ja zasumavała biez mahčymaści tanna padarožničać. Dy i pieršapačatkovym maim płanam było pasprabavać svaje siły ŭ płanavańni mienavita ŭ Danii.
Uzajemaadnosiny datčanaŭ i hrenłandcaŭ i moŭnaje pytańnie
U Danii datčanie zvyčajna nie vielmi šmat viedajuć pra Hrenłandyju, i zusim niašmat chto ź ich byvaŭ tam choć turystam. Tamu ich razumieńnie inuitaŭ vielmi abstraktnaje. Datčanie, jakija žyvuć u Hrenłandyi ci niekali chacia b niekalki miesiacaŭ pracavali i žyli ŭ Hrenłandyi, našmat lepš razumiejuć i tuju nie samuju pryjemnuju pazicyju, u jakoj žychary vyspy znachodziacca/ znachodzilisia, i traŭmu inuitaŭ ad raniejšych dackich palitykaŭ u Hrenłandyi.
Važna adznačyć, što vielmi šmat hrenłandcaŭ žyvuć u Danii, i davoli šmat ź ich — u Odense, dzie ja zaraz pracuju. Ale ja nie viedaju, jak jany staviacca da ŭsioj hetaj situacyi.
U Hrenłandyi ja pracavała na dackaj movie. Amal usie hrenłandcy viedajuć dackuju, ale jość tyja, chto lepš jaje razumieje, čym razmaŭlaje na joj, albo prosta admaŭlajecca razmaŭlać na movie kałanizataraŭ. U takich vypadkach davodzicca klikać kalažanku, kab dapamahła ź pierakładam, bo ŭ hramadzian jość prava na absłuhoŭvańnie ŭ municypalitecie na toj movie, jakuju jany žadajuć vykarystoŭvać. Ale ŭ majoj śfiery pracy heta byli, chutčej, vyklučeńni.
Hrenłandskaja mova adnosicca da absalutna inšaj moŭnaj siamji — inuicka-jupikska-unanhanskich movaŭ. I vučyć jaje vielmi nialohka. Dyj u joj jašče i vielmi značnyja adroźnieńni pamiž dyjalektami i unutry dyjalektaŭ. Naprykład, navat u miežach zachodniehrenłandskaha dyjalektu adnoje i toje ž słova ŭ roznych miascovaściach moža abaznačać žoŭty koler ci zialony.
Ja z vyvučeńniem hrenłandskaj nie spraviłasia, viedaju tolki paru vyrazaŭ. Ale kali b byŭ płan zastavacca ŭ Hrenłandyi, movu vučyć pažadana chacia b ź vietlivaści. Da taho ž viedańnie hrenłandskaj daść vam našmat bolš mahčymaściej dla kamunikacyi z kalehami.
Faktar Trampa
Nie mahu skazać, što pamiataju niešta pra vykazvańni Trampa ab Hrenłandyi ŭ jaho pieršuju kadencyju (upieršyniu namier nabyć Hrenłandyju Tramp ahučyŭ u 2019 hodzie — Red.). Ale ja dobra pamiataju reakcyju svaich kaleh na jaho vykazvańni nakont Hrenłandyi ŭžo paśla druhoj pieramohi na vybarach, naprykancy 2024 hoda.
Kalehi — datčanie byli zaniepakojenyja, ale ŭ roznaj stupieni.
Hrenłandskija ž kalehi byli ŭ asnoŭnym ździŭlenyja, niekatoryja — krychu zaniepakojenyja. A adzin ź ich byŭ rady, bo «usio lepš, čym datčanie». Ale naprykancy 2025 hoda navat hety adziny čałaviek źmianiŭ svaju pazicyju.
Naohuł, usie hrenłandcy, ź jakimi ja siabruju ŭ sacsietkach, vielmi adnaznačna padtrymlivajuć ideju, što Hrenłandyja pavinna sama vyrašać svaju budučyniu i nie pavinna rabić heta pad prymusam. Šmat chto z tych, chto raniej nie vykazvaŭsia pra palityku, zaraz pačali heta rabić.
Zaraz pytańnie pra Hrenłandyju zajmaje vielmi šmat i miesca, i času ŭ absalutna ŭsich dackich ŚMI. Byli i demanstracyi ŭ padtrymku Hrenłandyi. Na pracy šmat chto z kaleh zaniepakojenyja, niekatoryja vielmi ŭsturbavanyja. Vialisia i abmierkavańni hetaj temy. Ale zvyčajna datčanie vielmi dypłamatyčnyja, tamu temy razmoŭ redka byvajuć vielmi vostrymi.
Ja nie viedaju nivodnaha čałavieka ŭ Danii, chto b padtrymlivaŭ ideju Trampa [dałučyć Hrenłandyju da ZŠA]. U samoj Hrenłandyi šmat chto vystupaje za poŭnuju niezaležnaść. Ale bolšaść ź ich razumieje, što vielmi značnuju častku biudžetu Hrenłandyi składaje hrašovaja vypłata ad Danii. I što vielmi vialikaja častka pracaŭnikoŭ u Hrenłandyi, asabliva ŭ śfiery achovy zdaroŭja — datčanie, i što niekatoryja śfiery adkaznaści (jak, naprykład, vydača viz i dazvołaŭ na pracu) zaraz u Danii.
To bok poŭnaja niezaležnaść patrabuje doŭhaj i hruntoŭnaj padrychtoŭki, bo kraina, dzie krychu bolš za 56 000 žycharoŭ, nie moža zabiaśpiečyć siabie sama profilnymi śpiecyjalistami «zaŭtra».
Darečy, ja viedaju i datčanaŭ, jakija za poŭnuju niezaležnaść Hrenłandyi.
Zaraz u dackim pavietry trochu adčuvajecca antyamierykanski nastroj. Heta tyčycca ŭ asnoŭnym sprob pierastać kuplać amierykanskija pasłuhi ci tavary. Vielmi jaskravy prykład hetaha — śviežaja navina pra toje, što vielmi chutka nabiraje aŭdytoryju aplikacyja, jakaja dazvalaje filtravać tavary takim čynam, kab nie kupić vypadkova niešta z ZŠA.
Častka sprob admovicca ad techniki i servisaŭ z ZŠA tyčycca naŭprost infarmacyjnaj biaśpieki. Ale makdonalds u centry Odense, nakolki ja baču, nie apuścieŭ.
Ciapier čytajuć
Raźviedka ZŠA: Biełaruś stała pieradavym vajskovym płacdarmam Rasii20
Kamientary