Harasim Ihnatavič z-pad Viciebska akazaŭsia pancyrnym bajarynam. Historyk raskazaŭ pra jaho los

Historyk i archivist Dzianis Lisiejčykaŭ rasčytaŭ tekst, vysiečany na piarednim baku kamienia. Nadpis hučyć nastupnym čynam: «[Siej?] kryž staić [za] niabožčykam, słaŭnaje pamiaci Harasimam Ihnatavičam Ušakovičam-Karoŭčynskim, roku 1639».

Kali dasłoŭna tymi litarami, jakija pisali pa-starabiełarusku ŭ tyja časy: «[Siej?] kryž' stoiť [za] nieboŝykom' słavnoje pamieti Harasimom' Ihnatovičom' Ušakovičom' Korovčinskim' roku 1639». Źviartaje ŭvahu, jakaja padobnaja tady biełaruskaja mova była ŭžo da sučasnaj: «kryž», «niabožčyk», «staić». Tolki tady čaściej užyvali słova «rok», a nie «hod», jak my ciapier.

Praŭda, nakont apošnich kiryličnych ličbaŭ, jak i my raniej, historyk maje sumnievy, ale taki varyjant padajecca jamu najbolš imaviernym.

Chto takija pancyrnyja bajary

Kim ža byŭ hety čałaviek? Analiz aktavych knih Viciebskaha ziemskaha suda pakazaŭ, što Ušakovičy-Karoŭčynskija (albo prosta Karoŭki) naležali da miascovaha stanu pancyrnych bajaraŭ.

Heta była vielmi śpiecyfičnaja pramiežkavaja sacyjalnaja hrupa ŭ Vialikim Kniastvie Litoŭskim. Pancyrnyja bajary pachodzili sa źbiadniełych bajaraŭ, volnych sialan ci vyzvalenych niavolnikaŭ.

Ich haspadarki całkam vyzvalalisia ad padatkaŭ i fieadalnych pavinnaściej, ale za heta jany musili nieści vajskovuju słužbu na kani i ŭ ciažkim («pancyrnym») uzbrajeńni. Pa svaim statusie jany byli blizkija da «putnych bajaraŭ», jakija vykonvali funkcyi hancoŭ i achoŭnikaŭ daroh.

Farmalna hetyja hrupy byli skasavanyja jašče ŭ 1528 hodzie: tady bahaciejšych bajaraŭ pieraviali ŭ šlachiecki stan, a biadniejšych — u sialanie. Adnak na praktycy, abiedźvie katehoryi isnavali jašče da kanca XVI stahodździa.  Bolš za toje, navat u siaredzinie XIX stahodździa ŭ koliś pamiežnych z Rasijaj Nievielskim i Siebiežskim pavietach Viciebskaj hubierni pancyrnymi bajarami praciahvali siabie nazyvać niekatoryja sialanie.

Radavod Karoŭčynskich

Historyja kankretna hetaha rodu dobra prasočvajecca pa dakumientach.

Prodak siamji, Ivan Ušak, jašče ŭ pieryjad z 1555 pa 1564 hod atrymaŭ tut ziamielnyja nadzieły ad viciebskaha vajavody Stefana Zbaražskaha. U Ivana byŭ syn Ihnat, a ŭ taho, adpaviedna, naradziŭsia Harasim. Imia Harasima Ihnataviča rehularna fiksujecca ŭ sudovych dakumientach z 1618 hoda.

Zachavaŭsia i list suražskaha padstarosty Jana Stachoŭskaha ad 1630 hoda «bajaram Karoŭčanam» ab raźmiežavańni ich ziemlaŭ ź lemnickimi sialanami. A ŭ 1635 hodzie Harasim razam ź jahonymi synami Antonam i Źmitrom atrymaŭ dakumient, dzie dakładna byli raśpisany miežy ich uładańniaŭ (u tekście zhadvajecca, što na krai ich jany «kapiec zakapali», h.zn. nasypali kurhan, horku). Tam ža pieraličvajucca kałarytnyja miascovyja taponimy: Ciomnyja Bałoty, Kadziłaŭ Łoh, Łaŭnyja Rostani.

Kali ŭ kancy 1630‑ch hadoŭ Harasim pamior, jaho syny pastavili baćku hety manumientalny kamienny pomnik. A proźvišča rodu z časam zamacavałasia za samim pasieliščam, jakoje siońnia viadomaje jak Karoŭka.

Jak znajšli nadmahille Harasima Ušakoviča-Karoŭčynskaha

Pavialičyć

Hučali aściarohi, što na pomnik kamunalniki mahli natknucca, bo parušyli staryja pachavańni, adnak situacyju prajaśniŭ hałoŭny śpiecyjalist upraŭleńnia kultury Viciebskaha abłvykankama, historyk Dzianis Jurčak.

Pavodle jaho słoŭ, kryž byŭ znojdzieny pry prakładcy truby ŭščylnuju da isnujučaj darohi. Artefakt lažaŭ na hłybini paŭtara mietra. Samaje hałoŭnaje — vakoł jaho nie było zafiksavana ni čałaviečych pareštkaŭ (kostak), ni jakich-niebudź spadarožnych artefaktaŭ.

Heta daje padstavy mierkavać, što manumient byŭ zrušany sa svajho pieršapačatkovaha miesca padčas budaŭnictva viaskovaj darohi jašče šmat hadoŭ tamu. Kryžy daŭniej stavili kala daroh i, asabliva, na razdarožžach. Mienavita adsutnaść samoha pachavańnia prymusili śpiecyjalistaŭ pryniać rašeńnie zabrać kryž u muziej. Ciapier jon budzie zachoŭvacca i ekspanavacca ŭ Viciebskim abłasnym krajaznaŭčym muziei, jaki raźmiaščajecca ŭ budynku haradskoj ratušy.

• 17
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 1