Biełaruskaja vučonaja ŭ 47 hadoŭ emihravała z-za pazicyi. Jana pakinuła navuku i pajšła pracavać na fabryku

«Matematyka zdavałasia zanadta mužčynskaj»

Maryna naradziłasia ŭ siamji baćkoŭ z matematyčnaj i fizika-matematyčnaj adukacyjaj. Baćka ŭsio žyćcio vykładaŭ, mama pracavała inžynieram-prahramistam. Baćka maryŭ, kab i dačka była matematykam, ale Marynie jana zdavałasia zanadta suchoj, «mužčynskaj» navukaj.

«Zatoje mnie zaŭsiody padabałasia bijałohija. Ja nie była zanadta ŭsiedlivaja ŭ škole, ale lubiła pieradačy pra žyvioł. Bijałohija ŭjaŭlałasia mnie čymści źviazanym z padarožžami, novymi miescami, adkryćciami».

Kali pryjšoŭ čas pastupać, Maryna prosta spytała siabie: što joj sapraŭdy padabajecca? Adkaz byŭ prosty — bijałohija. I choć akazałasia, što jana dalokaja ad padarožžaŭ i adkryćciaŭ, biełaruska adčuvała siabie efiektyŭnaj u prafiesii i na svaim miescy.

Pavialičyć

Jak kiraŭnictva «dapamahło» napisać doktarskuju

Maryna była členam vučonaha savieta. Pavodle jaje słoŭ, niepasredny kiraŭnik usprymaŭ vučonuju jak kankurenta. Tamu padčas druhoha dekreta jaje adtul vyklučyli:

«Usio adbyłosia vielmi chutka: ja naradziła, i litaralna praz dva tydni daviedałasia pra zahad. Mianie heta mocna zakranuła. Ja była ŭ dekrecie, nie mahła adrazu viarnucca da pracy, i raptam stała zrazumieła: kali ja ničoha nie zrablu, mianie prosta vypchnuć. Tady ja ŭ adzin viečar sieła i napisała płan doktarskaj dysiertacyi».

Płan jana adpraviła akademiku Lubovi Uładzimiraŭnie Chatylovaj, jakuju Maryna nazyvaje pravadnikom u navucy i blizkim čałaviekam. Taja adkazała: «Vydatna. Davaj rabić». U doktarskaj Maryna bačyła abaronu, jakaja zabiaśpiečyć niezaležnaść u navucy i, u pryvatnaści, u Instytucie. Užo praz paru miesiacaŭ Šapturenka vyjšła pracavać na paŭstaŭki, a ŭ vučony saviet viarnułasia paśla abarony doktarskaj.

«Mianie łavili pa artykułach, choć ja pracavała pa vychadnych»

Z-za adkrytaj pazicyi Maryna atrymała dźvie vymovy.

«U mianie nie isnavała paniaćcie «niepracoŭnaha času»: ja zabirała materyjały dadomu, pisała, apracoŭvała źviestki, prychodziła ŭ vychadnyja, kali treba było rychtavać artykuły».

Pry hetym ja była kiraŭnicaj siekcyi pryrodaznaŭčych navuk u Dziaržkamitecie pa navucy. Byli pastajannyja adłučki: pasiadžeńni, konkursy, zaćviardžeńnie abo adchileńnie prajektaŭ pa roznych prahramach. Tak, navukoviec — heta krychu tvorčaja prafiesija. Mahčyma, ja dzieści dazvalała sabie volnaści. Ale mienavita za heta mianie i sprabavali farmalna «złavić» pa artykule, sa sprobaj zvolnić.

Pavialičyć

Pad ciskam abstavin Maryna pryniała prapanovu pracy ad zamiežnych kalehaŭ i vyrašyła źjechać u červieni 2021 hoda. Sprabavała aformić niavykarystany adpačynak — nazapasiłasia try miesiacy. Padpisvać jaho nie chacieli, ale pryjšłosia.

Praz hetyja try miesiacy Maryna i płanavała viarnucca — chacia b adviedać rodnych.

«Ja nie mahła ŭjavić, što hetaja represiŭnaja mašyna zapracuje da takoj stupieni, što viartańnie stanie niemahčymym», — kaža jana.

Zajavu ab zvalnieńni napisała na ŭsialaki vypadak i pakinuła kalehu. Jon pieradaŭ jaje ŭ apošnija dni aficyjnaha adpačynku. Tak u žniŭni 2021 hoda vučonaja syšła ź biełaruskaj navuki. Svoj adjezd Maryna nazyvaje vynikam pracy sistemy, jakaja vyploŭvaje tych, chto dumaje samastojna, svabodna i nie ŭbudoŭvajecca ŭ jaje ramki.

Ucioki ŭ nikudy

Paśla adjezdu Maryna skarystałasia zamiežnymi kantaktami. Nievialikaja pryvatnaja firma ŭ Hiermanii — manufakturnaja vytvorčaść sokaŭ i ałkaholu — atrymała hrant ad ES na manitorynh i zachavańnie bijaraznastajnaści starych pładovych sadoŭ. Im patrebien byŭ bijołah.

«Zrazumieła, što biez rekamiendacyj takuju pracu atrymać było b amal niemahčyma — prosta pryjści «z vulicy» i vyjhrać konkurs. Ale mianie parekamiendavali. I kiraŭnictva firmy vielmi pranikłasia situacyjaj: tady Jeŭropa ŭvažliva sačyła za tym, što adbyvajecca ŭ Biełarusi», — raskazała jana.

Pavialičyć

Akramia manitorynhu sadoŭ, u maleńkaj firmie Maryna asvoiła buchhałteryju, stajała za kasaj.

«Ciapier ja kažu pra heta biez saramlivaści, ale ŭ pieršy hod hetaja dumka mianie litaralna dušyła. Pieražyć «padzieńnie» sacyjalnaha statusu było vielmi ciažka. Usiaredzinie ŭsio supraciŭlałasia: «Ja ž doktar navuk! U mianie vučonyja saviety, zvańnie dacenta, publikacyi ŭ suśvietnych vydańniach… Jak ja tut apynułasia?» — uspaminaje Šapturenka.

Terapija, sud i «vyčyščanaje» reziume

Paźniej kampanija zbankrutavała praz «adhałoski» pandemii. Marynie pryjšłosia šukać novaje miesca i pierajazdžać na poŭnač Hiermanii. Pracu bijołaham znajści nie ŭdałosia. U pamiaci zastalisia maleńki pasiołak la mora, ślozy na bierazie i padtrymka pryrody.

Pavialičyć

Potym byŭ pierajezd u rajon univiersiteckaha horada Hrajfsvald. Marynu zaprasili ŭ startap z postsavieckimi karaniami. Nieŭzabavie vyśvietliłasia, što ŭładalniki chacieli chutčej pierapradać startap razam ź bijołaham «u kamplekcie». Płan nie spracavaŭ, hrošy skončylisia. Marynie nie płacili, ale zvolnić admaŭlalisia. Pryjšłosia iści ŭ niamiecki sud — vučonaja pieramahła, zvolniłasia i atrymała vypłatu zapazyčanaści ad dziaržavy.

Praz dva hady žyćcia ŭ Hiermanii Maryna zrazumieła, što jaje reziume z rehalijami doktara navuk robić jaje Overqualified — «zanadta kvalifikavanaj», a značyć, darahoj i patencyjna «niazručnaj». Išła admova za admovaj. Tady jana pajšła na radykalny krok: całkam pierapisała reziume, pakinuŭšy tolki «bakałaŭra ź vialikim vopytam raboty ŭ navucy». U vyniku atrymała kantrakt na dva hady — na vytvorčaści ŭ łabaratoryi kantrolu jakaści.

«Dla mianie heta stała časam stanaŭleńnia i kančatkovaha pryniaćcia svajoj mihranckaj historyi. Mienavita tam ja ŭśviadomiła: ja nie zmahu pieravieźci ŭ Hiermaniju svajo prafiesijnaje minułaje ź Biełarusi. Jaho nielha prosta ŭziać i «prylapić» da novaha žyćcia. Mnie treba budavać niešta absalutna novaje. Ale za hety čas ja adkryła ŭ sabie drajv da navučańnia. Novyja ludzi, inšaje asiarodździe, prahramy, mietady — chaj prostyja, ale tyja, jakimi ja raniej nie zajmałasia».

Vysokaja zarpłata i źniasilvajučaja praca

Praca ŭ łabaratoryi była davoli rucinnaja. Z dnia ŭ dzień tam prymianiajucca adny i tyja ž mietady. U Biełarusi mozh Maryny byŭ zaniaty 24 hadziny ŭ sutki: analiz danych, pošuk rašeńniaŭ, vyniki.

«Azirajučysia nazad, ja razumieju, što maja siamja i dzieci tady pakutavali ad majoj viečnaj ŭciahnutaści», — refleksuje bijołah.

Tut ža padčas rucinnych zadač jana vučyła niamieckuju movu, dumała, analizavała žyćcio. 31 studzienia 2025 hoda kantrakt skončyŭsia. Choć zarobak byŭ našmat vyšejšy za siaredni ŭ Hiermanii, praca ŭ źmienach vymotvała — bijołah kaža, što płaciła zdaroŭjem i časam ź siamjoj. Ciapier jana hatovaja da novych prapanoŭ.

Pavialičyć

Šklanaja stol: čamu navuka ŭ 50 zastałasia ŭ minułym

Źjazdžajučy ź Biełarusi, Maryna dumała, što viarnucca ŭ navuku budzie mahčyma. Akazałasia, heta była vielmi aptymistyčnaja zdahadka. U Hiermanii zusim inšaja sistema.

«Ja chadziła na sumoŭi, padavała zajaŭki jak zvyčajny navukovy supracoŭnik, biez tytułaŭ i rehalij. Ja bačyła, što padabajusia ludziam, im cikavy moj dośvied, jany bačać uva mnie śpiecyjalista. Ale pry inšych roŭnych umovach tut zaŭsiody vybieruć niemca. Da jaho bolš davieru, jon «svoj», jon zrazumieły, jon pradukt hetaj sistemy».

Jość niuans z uzrostam.

«U Hiermanii navuku robić moładź. Kali ŭ hetaj sistemie ty nie dasiahnuŭ zvańnia prafiesara da 35‑40 hadoŭ, akademičnaja karjera praktyčna niemahčymaja. Mahčymy inšy šlach — pracavać vykanaŭcam u pryvatnych firmach/startapach abo arhanizavać ułasnuju spravu, kali jość idei i zdolnaści ich prasoŭvać, šukać inviestaraŭ».

Žyćcio siarod «savieckich» niemcaŭ

Maryna žyvie ŭ Mieklenburhu — Piaredniaj Pamieranii. Heta poŭnač, byłaja HDR — ahrarny kraj, dzie moładź źjazdžaje na zachad, a tyja, što zastalisia, šmat u čym nahadvajuć savieckich ludziej. Tut niama biełaruskaj dyjaspary, Maryna žyvie ŭ absalutna niamieckim kantekście.

Pryniali jaje «ciopła». Naprykład, susiedka pazyčyła 1500 jeŭra dla pierajezdu ŭ novuju kvateru sa słovami «Viernieš, kali zmožaš».

«Viadoma, ciapier usio składaniej: z-za vajny žyćcio padaražeła, padatkapłacielščyki stamilisia ad vielizarnych finansavych patokaŭ, jakija iduć na padtrymku mihrantaŭ. Heta ciažkaje pytańnie dla hramadstva. Ale na asabistym uzroŭni ludzi pa-raniejšamu hatovyja dapamahać», — raskazała Maryna.

Sama Maryna taksama znoŭku adkryła siabie, stała lahčej iści na kantakt i pačała vastrej adčuvać «čužuju biadu».

Novaja kraina — novy harderob

Źmieny pryjšli i ŭ harderob. Maryna pryviezła rečy, u jakich chadziła na navukovyja narady, a trapiła na vytvorčuju firmu, dzie treba tupać pa palach. Pryjšłosia pryvykać da džynsaŭ.

«Usio zaležyć ad koła znosin, ale ŭ cełym niemcy apranajucca značna praściej. U Biełarusi ja biehała na špilkach, ja lublu abcasy! Ale ŭ Hiermanii na ich chadzić fizična niemahčyma — tut paŭsiul brukavanyja darohi. Heta, mabyć, hałoŭnaja pryčyna, čamu niemki vybirajuć zručny abutak: krasoŭki, łofiery. Abutak moža być vielmi darahi, ale jon zaŭsiody funkcyjanalny».

Pavialičyć

U niejki momant Maryna zrazumieła, što ŭ novym asiarodździ pierastała karystacca pamadaj, choć u Biełarusi heta było niemahčyma. Dla siabie jana znajšła kampramis: apranajecca prosta, ale elehantna. Kaža, biełarusak i ŭkrainak u Hiermanii vidać adrazu — jany «pryvykli być pryhožymi».

«U zachodnim navukovym śviecie status nie padkreślivajuć adzieńniem. Va ŭniviersitecie časta niemahčyma adroźnić studenta ad maładoha prafiesara, usio ŭ tych ža džynsach i chudzi. Maje susiedzi — vydatnaja siamja, abodva prafiesary matematyki. Jany apranajucca maksimalna prosta, siabrujuć sa studentami, chodziać na tyja ž viečarynki».

Dziakujučy niamieckim siabram pačała vyvučać brydž. Heta nie tolki mahčymaść bolš hłybokaj intehracyi, ale i prosta zajmalny zaniatak.

Jak navukoviec hladzić na «bija»-pradukty

Nasupierak mifam pra piva i sasiski, u Hiermanii akazałasia šmat viehietaryjancaŭ i tych, chto addaje pieravahu praduktam «bija».

«Heta nie prosta modnaje słova, a žorstkaja siertyfikacyja. Ja sama pracavała ŭ ahrarnym rehijonie i bačyła hetyja bijapali — usio pa-sumlennamu, biez chimii, tolki naturalnyja ŭhnajeńni», — raskazała vučonaja.

Ciapier jana sama vybiraje bijapradukty jak inviestycyju ŭ zdaroŭje. Akramia hetaha, znajšła ruskija kramy, pasprabavała marku «Doŭhań» i pierastała lapić pielmieni samastojna. Ale dla syrnikaŭ šukaje «naš» tvaroh.

Pavialičyć

Seksualnaja adukacyja ŭ Hiermanii

Dačka Maryny letaś skončyła kaledž. Adroźnieńnie biełaruskaj i niamieckich sistem — u apošniaj niama «pierahruzu» pradmietami «dla ahulnaha raźvićcia». Syn vučycca ŭ płatnaj himnazii ŭ Hrajfsvaldzie, jakaja naležyć pryvatnaj klinicy. Uroki chimii i fiziki prachodziać u abstalavanych łabaratoryjach — vučniam dazvalajuć samim stavić ekśpierymienty.

«Mnie padabajecca, što ŭ syna jość sacyjalnyja ŭroki. Im raskazvajuć, jak rasparadžacca finansami, jak uzajemadziejničać u hramadstvie, jak vyrašać kanflikty. Ale bolš za ŭsio mianie ŭraziła tema seksualnaha vychavańnia. U vośmym kłasie, kali synu spoŭniłasia 14 hadoŭ, ich paviali ŭ miedycynski centr. Chłopčykaŭ i dziaŭčynak padzialili i vielmi padrabiazna, biez saramlivaści, raskazali pra biaśpieku i kantracepcyju. Moj syn pryjšoŭ dadomu ŭ zachapleńni, a ja, pryznajusia, była ŭ lohkim šoku ad takoj adkrytaści».

Chłopiec, nie budučy amataram čytańnia, ad skarynki da skarynki pračytaŭ čatyry brašury pra seksualnaje zdaroŭje na niamieckaj.

«U niamieckim hramadstvie vielmi šmat pryniaćcia. Usie hetyja hulni prapahandy ŭ Biełarusi i Rasii suprać «inšaha» ładu žyćcia tut zdajucca biessensoŭnymi. Ja ŭpeŭnienaja: adsotak homaseksualnych ludziej adnolkavy ŭsiudy, prosta na Uschodzie heta chavajuć, a tut na hetym nie akcentujuć zališniaj uvahi. Važna, kab padletki viedali pra biaśpieku, pra abaronu ad zachvorvańniaŭ. Heta pytańnie zdaroŭja nacyi, a nie ideałohii».

U Biełarusi zastalisia tolki karani

Paradaksalna, što «kapitalistyčnaja sistema» ŭ sacyjalnym płanie akazałasia «nievierahodna raźvitaj» i dała Marynie adčuvańnie abarony. Ale jana hatovaja viarnucca ŭ Biełaruś choć «zaŭtra».

«Pakul syn vučycca, ja budu mocna źviazanaja z Hiermanijaj. Dačka ŭžo stała na svoj darosły šlach tut. Ale dla siabie ŭ budučyni ja baču tolki adnu mahčymaść — viarnucca dadomu. Choć u Biełarusi ŭ mianie nie zastałosia ni ŭłasnaści, ni majomaści, tolki karani. Ja biełaruska, i heta nazaŭždy».

• 22
• 0
• 0
• 2
• 0
• 6
• 0
• 8