Cyrulnik i piśmieńnik Siarhiej Kalenda: «Jość ludzi, jakija kažuć: «Paśla takoj knihi ja b nie pajšoŭ da vas stryhčysia»
Piśmieńnik i cyrulnik Siarhiej Kalenda ŭ intervju «Salidarnaści» raspavioŭ pra emihracyju, sindrom adkładzienaha žyćcia i svaje ŭlubionyja spravy.
— Sjarhiej, jak vy pradstaŭlajeciesia čałavieku, jaki vas nie viedaje: piśmieńnikam ci cyrulnikam?
— Pa-roznamu. Častka ludziej prychodzić da mianie pa pasłuhi cyrulnickija, častka viedaje jak litaratara. Jość stasunki, kali ludzi mohuć i abmiarkoŭvać knihi sa mnoj, i stryhčysia. Mnie kaliści spadabałasia, kali na «Radyjo Svaboda», zdajecca, napisali frazu «stylist-piśmieńnik». Padumaŭ, što dobra pasuje — dźvie maje hałoŭnyja spravy ŭ žyćci.
— U vašym Instahramie paznačana, što vy vučylisia cyrulnickamu mastactvu ŭ Łondanie, Vieniecyi, Prazie i Ryzie, a jak litaratar — u Hiermanii, Šviecyi, Łatvii, Litvie i Čechii.
— Tak, heta adny z maich hałoŭnych stypiendyjalnych prahram.
— Ci možna navučycca pisać knihi? Ci ŭsio ž taki z hetym talentam čałaviek naradžajecca?
— Składanaje pytańnie. Jano takoje ž viečnaje ŭ litaratury, jak i žyćcio. Jość kłasnyja knihi, jakija pišuć piśmieńniki, jakija metanakiravana vučylisia litaraturnamu piśmu. A jość piśmieńniki-samavučki, jakija cudoŭna pišuć, majuć pačućcio movy.
U mianie zaraz pačałasia litaraturnaja prahrama — i mnie zdajecca, ja bolš ničoha iznoŭ nie viedaju, nie ŭmieju. Žyćcio pakazvaje, što niedastatkova mieć žadańnie pisać, ale i vialiki stos pracy za hetym pavinien stajać.
— Paśla taho jak vyjšła vaša kniha Stryže i piša, zasnavanaja na realnych historyjach žyćcia, ci nie pierastali vašy klijenty i klijentki ŭ cyrulni daviarać vam svaje tajamnicy, raspaviadać pra siabie asabistaje?
— Nie, zbolšaha źjavilisia žarty siarod klijentaŭ kštałtu: «Słuchaj, ja pračytaŭ apaviadańnie, ty ž tak nie zrobiš?». Ja kažu: «Nie, heta ž litaratura». To bok naadvarot, jość klijenty, jakija mohuć źbirać naŭmysna niejkija historyi, kab raspavieści.
Sama kniha taksama składajecca nie tolki z majho asabistaha vopytu, ale i z historyj inšych majstroŭ-cyrulnikaŭ, z apoviadaŭ ludziej, jakija čuli niejkuju historyju. Heta takoje radyjo, jakoje štości tranśluje na roznych svaich chvalach, i ty ich prosta kruciš, štości znachodziš dla siabie, zanatoŭvaješ.
Kali ja pierajechaŭ u Vilniu, źmianiłasia asiarodździe, inšyja historyi źjaŭlajucca. Ale kožny raz, źjazdžajučy ŭ inšuju krainu, ty ŭsio roŭna znachodziš toje atačeńnie, jakoje tabie patrebnaje. I jano časta ničym nie adroźnivajecca ad papiaredniaha.
Jość tyja ludzi, jakija vykazvalisia: «Paśla takoj knihi ja b nie pajšoŭ tam da vas stryhčysia». Ja kažu: «Nu i dobra, značyć my nie pasujem adno adnamu». Ja vydaŭ knihu nie dziela taho, kab z čahości pakpić. Ja naźbiraŭ pa ščyraści toje, što realna moža adbyvacca ŭ hetym žyćci, u prafiesii.
— Ci adroźnivajucca košty na pasłuhi ŭ minskich i vilenskich cyrulniach?
— Va ŭsim śviecie ŭsio adnolkava. Jość siehmienty sałonaŭ darahich, siaredniaha kłasu i tannyja. Možna za piać dalaraŭ dzie chočaš pastryhčysia ŭ padvale, a možna ŭ hateli ŭ spa-centry za 50 jeŭra.
Dzieści, naprykład, budzie 10% VIP-sałonaŭ darahich, a ŭ inšym bujnym horadzie takich sałonaŭ budzie 50% ad ahulnaj kolkaści. Usio zaležyć ad kolkaści klijentaŭ, jakija zdolnyja płacić za takija pasłuhi.
U hetaj prafiesii majstar sam abiraje, kudy jamu ruchacca. Chtości moža z załatymi rukami zastacca na ŭzroŭni piać jeŭra za stryžku. I jon budzie pakutavać — pa-pieršaje ad klijentaŭ, bo ich budzie šmat, pa-druhoje — jak pakazvaje praktyka, čym tańniej stryžka, tym bolš u ciabie budzie źjaŭlacca niezadavolenych klijentaŭ.
Ale samaje važnaje, što ja zaŭvažyŭ — jość siehmienty klijentaŭ, jakich možna strukturavać pa adpaviednych pavodzinach, kulturnych znosinach, pracach, pohladach, subkulturach i hetak dalej. I na kožnaha ź ich znojdziecca adpaviedny majstar. Naprykład, toj, jaki budzie pracavać tolki ź ludźmi, jakim patrebien kamfort u žyćci.
Jany prychodziać, kab atrymać nie tolki stryžku i myćcio hałavy, ale i masaž hałavy padčas myćcia albo niejkuju dadatkovuju pasłuhu. Ale heta ŭsio pavolna, spakojna.
Jość, naprykład, «biznes-klijent», ź jakim treba być vielmi akuratnym, dalikatnym i chutkim, asabliva z takimi klijentami nie hutarać.
Bolš za ŭsio ja lublu klijentaŭ, jakija nazyvajucca «trendsetary» (trendsetter — čałaviek, brend abo supolnaść, jakija pieršymi ŭkaraniajuć, papularyzujuć i farmujuć novyja tendencyi ŭ modzie, technałohijach, styli žyćcia abo kultury, — S.). Ź imi možna prydumlać štości novaje. 70-80% pracy cyrulnika — heta toje, što jon kožny dzień robić.
Z trendsetaram ty pačynaješ zhadvać, što ŭ ciabie taksama jość miesca na pracy dla mastactva, dla vybuchu čahości novaha, cikavaha. I ź imi ty adkryvaješ niejkija novyja miežy ŭ hetym biaźmiežžy tvorčaści.
Jość klijenty, jakich ja nazyvaju «bija-klijenty». Dla ich samaje hałoŭnaje — heta chimičny składnik farby, stajlinha, šampuniaŭ. Heta ludzi, jakija imknucca prybrać jak maha bolš kiepskaha ŭ svaim žyćci, pačynajučy z taho, što jany ŭžyvajuć.
— Vierniemsia da vašaj druhoj spravy žyćcia — łitaratury. Vaš syn Tomas staŭ hałoŭnym hierojem knihi dla dziaciej, jakuju vy napisali. Raskažycie, kali łaska, jak heta adbyłosia. I što adčuvaŭ vaš syn, kali vychodzili knihi pra jaho?
— U mianie źjaviŭsia «dziciačy» pieryjad u žyćci, jak va ŭsich baćkoŭ. Kožny dzień ja čytaŭ dziciačyja knižki. Za pieršy hod žyćcia syna ŭ mianie nazapasiłasia niekalki dziasiatkaŭ knih — Andersan, braty Hrym… Zrazumieła, što ja heta filtravaŭ, bo kalekcyja bratoŭ Hrym była biez cenzury ŭ pieršych vydańniach, i zrazumieła, nie ŭsio možna pračytać dzicionku. Kali pačaŭ adkryvać dla siabie bolš padrabiazna śviet dziciačych knih, zrazumieŭ, što mianie heta vielmi mocna zaciahvaje i ŭražvaje. My kožny viečar čytajem. A dziaviataj viečara pačynajecca — i ŭsio, i paniesłasia.
Čytaju synu adaptavanuju knihu — «Don Kichota». Kali vučyŭsia va ŭniviersitecie, dla mianie jon byŭ rycar sumnaha vobrazu. A ciapier ja pa-inšamu na jaho hladžu i razumieju, nakolki jon usio ž taki choć i niedareka, ale vielmi mocna adlustroŭvaje čałaviečaje žyćcio. Voś hetyja sproby zmahacca i być rycaram tam, dzie tabie nie vierać i ličać varjatam.
…My z Tomasam prydumali niekalki kazak. Adnojčy ŭviečary syn mnie kaža: «My z taboj prydumali novuju kazku, davaj jaje zapišam».
Ja kažu: «Nu dobra, možna zrabić knihu kazak». Jon na mianie hladzić i kaža: «Ale treba, kab jana dobra pradavałasia». I ja zrazumieŭ, nakolki ŭ nas roznyja pakaleńni. Majo pakaleńnie rasło ramantykami: napisać knižku — vykazać svaje emocyi, dumki. A tut padychod prosty i prahmatyčny: pisać budziem tak, kab jana pradavałasia.
Pieršaja historyja ŭ knizie Chłopčyk Tomčyk źjaviłasia paśla adpačynku ŭ Jehipcie, kali Tomas pastajanna płakaŭ. My prydumali historyju, u jakoj płakała ŭsio na śviecie: i mora, i pustynia, i aficyjanty. Tomas kaža: «I valizy płakali». — «Tak, i valizy płakali». U takim uzroście dastatkova za dzicionkam nazirać, kab stvarać knihi dziciačyja.
Tomas staleŭ — źjaviłasia druhaja kniha, z bolš darosłymi historyjami. Ciapier jamu šeść, i ŭ mianie ŭžo hatovaja apošniaja treciaja kniha — «Chłapčanio Tom». Pačatak škoły — miaža, kali dzicionku stanovicca niajomka raskazvać, što pra jaho vyjšli knižki.
Pieršuju knižku syn u sadočku ŭsim pakazvaŭ, nasiŭ z saboj, raskazvaŭ. Kali vyjšła druhaja knižka, mianie zaprasili raspavieści pra svaju prafiesiju, i ja pryjšoŭ u škołu da syna, nie papiaredziŭšy, što vaźmu knihu. Ja zachodžu, jon na mianie hladzić: «O-o… O nie…»
I voś usio, ja ŭžo razumieju, što prezientacyi treciaj knihi pra Tomasa ja nie zrablu ŭ jahonym kłasie. Zakančvajecca pieryjad, kali heta było viesieła i cikava. To bok jon budzie rady, kali kniha vyjdzie, ale nie zachoča jaje nikomu pakazvać.
— Syn pytaŭsia, jak pradajecca kniha?
— Niekalki razoŭ Tomas za ŭvieś hety čas pytaŭsia: «Jak pradajecca?» Ja kažu: «Narmalna». — «A kolki?»
Razumieju, što stanie darosłym, moža skazać: «Tak, tata, a dzie maje pracenty?» Adkažu jamu, što aformiŭ na jaho spadčynu.
— Siarhiej, raskažycie historyju vašaha adjezdu ź Biełarusi ŭ Vilniu. Kali vy ŭvohule zrazumieli, što zastavacca bolš nie možacie ci nie chočacie?
— Z 2018 hoda składvałasia tak, što my z žonkaj šmat padarožničali i dumali pra toje, dzie chacieli b žyć.
2020 hod padšturchnuŭ nas da taho, kab my pačali bolš dziejničać u hetym kirunku. Kali pačalisia pratesty, my zachacieli zastacca — udzielničać, nazirać, što adbyvajecca, nie źjazdžać. Nu a potym, viedajecie, hladziš na dziaciej, na svaju siamju i razumieješ, što tabie chočacca inšaha žyćcia. Bolš spakojnaha.
24‑ha lutaha padšturchnuła nas da adjezdu. My nie źjazdžali z dumkami, što pakidajem Biełaruś nazaŭždy. Vyrašyli pajechać pahladzieć. Sustrelisia ź siabrami, jakich nie bačyli ŭžo daŭno.
Ciapier naš starejšy syn vučycca ŭ siomym kłasie himnazii Skaryny. U jaho svajo atačeńnie, futbolnaja kamanda, siabry. Tomas tam zakančvaje nulavy kłas. Naša žyćcio tut prarastaje karaniami ŭsio hłybiej i hłybiej. I ja baču tut siabie taksama.
Uspaminaju siabie padletkam u siaredzinie 90‑ch — nie było mahčymaści ni na padarožža, ni na što. U nas była biednaja siamja, baćka na zavodzie pracavaŭ.
Kali mnie było 12 hod, praz pratestanckuju carkvu, u jakuju chadzili baćki, a ja naviedvaŭ niadzielnuju škołu, mianie adpravili letam na ceły miesiac u Šatłandyju. Kali ja viarnuŭsia, u mianie mocna źmianiŭsia śvietapohlad. Ja zrazumieŭ, što mnie niedastatkova Minska i Biełarusi.
Tady ja vučyŭsia ŭ škole z pahłyblenym vyvučeńniem anhlijskaj movy i maryŭ patrapić u Łondan. Takaja mahčymaść źjaviłasia praź niekalki hod, kali paśla ŭdziełu ŭ cyrulnickim konkursie mianie zaprasili ŭ Łondan na pracu ŭ franšyzu Toni&Guy. Paśla ja šmat padarožničaŭ, žyŭ u roznych krainach.
Dla mianie svaboda i mahčymaść być tam, dzie ja chaču, vielmi važnaja. Ja nie mahu zastacca ŭ krainie, jakaja pad sankcyjami i za žaleznaj zasłonaj.
Tamu ja vielmi rady, što mahu adkryć zaraz sajt, nabyć kvitok u Niderłandy i palacieć. Heta vielmi važnaje takoje adčuvańnie žyćcia i napoŭnienaści žyćcia. Ja nikoli nie pažadaju svaim dzieciam trapić u krainu, dzie jany ničoha nie zmohuć. Buduć ranicaj pračynacca, iści ŭ škołu, pieć himn, atrymlivać uroki ideałohii. Nivodnaja dyktatarskaja kraina nie prymaje, kali ludzi šmat razvažajuć i zašmat razumnyja.
— Jak uvohule na vas emihracyja paŭpłyvała? Ci nie było ŭ vas «sindromu adkładzienaha žyćcia», kali ty nie nabyvaješ rečy, tamu što dumaješ, što nieŭzabavie vierniešsia dadomu?
— Daŭno da hetaha krytyčna staŭlusia. Heta idyjatyzm. Syrki ci zhuščonka nie taja — idzie heta ŭsio da sraki. Tut jość inšyja rečy našmat smačniejšyja i cikaviejšyja. A sumavać pa radzimie možna pa-roznamu. Možna čakać viartańnia, a možna žyć svajo adzinaje žyćcio. I ŭ hetym płanie ja našmat praściej, aptymistyčniej hladžu na emihracyju. Moža być, praz toje, što ja šmat dzie pažyŭ.
Čaho mnie nie chapaje — heta źjeździć da mamy na mohiłki. Ja zhubiŭ na radzimie nadzieł ziamli, na jakim chacieŭ budavać lecišča. Ale adnačasova ja razumieju, što kali budu za heta pastajanna čaplacca dumkami, to ja nie budu žyć. U mianie sapraŭdy budzie adkładacca žyćcio. A heta zrabić ja nie mahu, bo ŭ mianie jość siamja, sabaka. I što mnie kudy adkładać? Ja chutčej budu pryhladacca i raźvivać žyćcio tut.
Kali my tolki pryjechali — heta zvyčajnaje dla kožnaha čałavieka nierazumieńnie abstavin, dzie što znachodzicca. Ale z časam ty kožny dzień paznaješ štości novaje. Ty zachodziš na novuju vulicu, adkryvaješ jaje dla siabie.
Toje samaje možna rabić i ŭ Minsku. Možna padumać, jak byccam kožny z nas, chto źjechaŭ sa svajho horada ŭ Biełarusi, viedaje jaho jak svaje piać palcaŭ. Nie. Dla ciabie taki ž nieznajomy tvoj rodny horad, dzie ty naradziŭsia, jak i nieznajomaja Vilnia. Bo ty nie možaš całkam spaznać nivodzin horad, nivodnuju prastoru. I treba žyć tym žyćciom, jakoje jość tut i ciapier.
Ja bolš za ŭsio chaču viedać, što ŭ majoj siamji adbyvajecca, a nie bijahrafiju i žyćcio Trampa. Vielmi šmat u prastory šumu, jaki zaminaje tabie prysłuchacca da svaich dumak i žadańniaŭ. Adkładać hrošy albo płany na budučyniu — heta marnaje žyćcio.
Niadaŭna raptoŭna pamior Raman Cymbieraŭ, małady vydaviec. Ničoha nie pradviaščała. My ź im bačylisia niekalki tydniaŭ tamu…
Tak što žyć, adkładajučy žyćcio, — heta vielmi nierazumna.
— Vy nie tak daŭno pisali ŭ Facebook pranikniony post, poŭny adčaju, dzie kazali, što ŭ vas vialikaje rasčaravańnie litaraturaj, bo vy prajšli praz chiejt, nie adčuvali nijakaj padtrymki, i tamu nie majecie žadańnia zajmacca toj spravaj, ad jakoj fanacieli. A ciapier vy šukajecie karektara dla svajoj novaj knihi. Što daje vam siły i natchnieńnie praciahvać? I chto ŭ vaš talent vieryŭ i praciahvaje vieryć?
— Heta ja napisaŭ jašče pierad Novym hodam, kab zakryć toje, što mianie turbuje. Časam ja takoje praktykuju — pahutaryć z kimści, nie tolki z samim saboj. Ja atrymaŭ vielmi mocnuju padtrymku. PEN-centr mianie padtrymlivaje. Mnie napisali asabista i piśmieńniki, i vydaŭcy. Niekalki listoŭ atrymaŭ ad čytačoŭ z Amieryki i Kanady. «Ty zusim zdureŭ, nam usio padabajecca, pišy dalej» — taki byŭ pasył. I ja adčuŭ u sabie moc, kab praciahvać dalej.
— Kali vy znachodzicie čas na litaraturu? Praca, siamja, žyćcio ŭ emihracyi — heta šmat vysiłkaŭ patrabuje.
— Pakul nie źjaviłasia siamji, ja pracavaŭ tak: kožny dzień pisaŭ piać staronak. Potym zabyvaŭsia na ich. Praź miesiac-dva znachodziŭ tekst, redahavaŭ. U mianie była naładžanaja praca — štohod vychodziła knižka albo było šmat publikacyj u roznych časopisach. A kali źjaviłasia siamja, času na tvorčaść pamienieła, i ja pačaŭ jaho znachodzić u takich pramiežkach, dzie ŭ mianie jość hadzinka-dźvie na dzień štości napisać ci pačytać. Idealny čas — siomaja-vośmaja hadzina ranicy i da dvanaccaci.
— Siarhiej, što robić vas ščaślivym?
— Prostyja rečy. Niadaŭna źjeździŭ z Tomasam u Bierlin. Ščaślivy ja byŭ, kali nabyŭ butelku chałodnaha piva. To-bok ja nie mahu skazać, što radujusia zakatam. Ja radujusia tamu, što, byvaje, za dzień štości adbyvajecca prykolnaje. Moža paradavać klijent, jaki pryjdzie i raspaviadzie, što adbyłosia ŭ jaho za miesiac, pakul nie bačylisia. Ja potym tydzień mahu radavacca hetaj historyi. Voś tak adbyvajecca.
Zamović knihi Siarhieja Kalendy možna tut:
Niekatoryja knihi možna słuchać:
«Bałtyjskija škarpetki» možna słuchać u prykładańni «Knižny Voz», tut spasyłka na pdf.
Zamović knihi i časopis možna praz Patreon.
Ciapier čytajuć
Redaktara niezaležnaj baranavickaj haziety «Inteks-Pres» Janukieviča prysudzili da 14 hadoŭ kałonii, jaho namieśnika Pakalenku — da 12 hadoŭ8
Kamientary