Što histaryčnaha zastaniecca ad hałoŭnaha korpusa BDU paśla rekanstrukcyi
U sakaviku 2026 hoda pačałasia maštabnaja budaŭničaja praca ŭ hałoŭnym korpusie Biełaruskaha dziaržaŭnaha ŭniviersiteta na praśpiekcie Niezaležnaści. Abiacajuć maksimalna bieražlivaje staŭleńnie da histaryčnaha abličča budynka. Adnak pakul adny ŭnikalnyja detali 1960‑ch hadoŭ sapraŭdy buduć staranna restaŭravacca, inšyja aŭtentyčnyja materyjały sastupiać miesca sučasnym imitacyjam. Šmat u čym hety padychod paŭtaraje dośvied niadaŭniaha ramontu histaryčnaha fakulteta BDU.
Achviara chruščoŭskaj pastanovy
Hałoŭny korpus BDU ŭzvodziŭsia ŭ 1958—1963 hadach pa prajekcie vybitnych architektaraŭ Michaiła Bakłanava i Anatola Duchana. Pieršapačatkova jon zadumvaŭsia jašče bolš manumientalnym: centralnuju častku pavinna była viančać vysokaja vieža sa špilem u styli maskoŭskich hmachaŭ.
Ale prajekt trapiŭ pad katok chruščoŭskaj pastanovy ab «baraćbie z architekturnymi praźmiernaściami». Viežu prybrali, dekor maksimalna spraścili, adnak navat u takim usiečanym vyhladzie architektaram udałosia stvaryć vyrazny ansambl z mahutnym hranitnym partałam i ŭračystymi interjerami z elemientami ar-deko.
Siońnia budynak maje status historyka-kulturnaj kaštoŭnaści 2‑j katehoryi.
Prajekt jaho kapitalnaha ramontu z madernizacyjaj byŭ raspracavany na praciahu 2022 hoda «Instytutam Hrodnahramadzianprajekt». Navukovym kiraŭnikom abjekta, jaki adkazvaje za zachavańnie histaryčnaj spadčyny, i adnačasova hałoŭnym architektaram prajekta vystupiła Alena Ščasnaja.
Što stanie z fasadami
Što tyčycca vonkavaha abličča, to tut prajekciroŭščyki padyšli da spravy adnosna dalikatna. Fasady zastanucca raniejšymi: prajekt praduhledžvaje adnaŭleńnie aryhinalnaj kamiennaj tynkoŭki z dadańniem marmurovaj kroški, apracavanaj pad bučardu, i zachavańnie hranitnaj ablicoŭki cokala.
Samaja prykmietnaja źniešniaja źmiena tyčycca dachu. Historyka-archiŭnyja daśledavańni pakazali, što pieršapačatkova dach nie byŭ čyrvonym, jak siońnia, bo pakryty zvyčajnaj acynkavanaj blachaj naturalnaha šeraha koleru — hety koler viernuć u čas rekanstrukcyi.
Taksama na fasadach zastanucca aryhinalnyja mietaličnyja rašotki ź indyvidualnym malunkam, a stračanyja elemienty abiacajuć adlić nanova pa histaryčnych uzorach.
Ar-deko ŭ interjerach — ci źbierahuć?
Zhodna z dakumientacyjaj, u budynku zastaniecca niamała aryhinalnych artefaktaŭ epochi, jakija ŭtvarajuć jaho niepaŭtorny anturaž.
Sapraŭdnym skarbam interjeraŭ pryznany čatyry pramavuholnyja płafony śviacilniaŭ u aktavaj zale, jakija majuć vyraznuju stylistyku ar-deko. Ich hieamietryčny malunak ź pierakryžavanych rombaŭ vykanany z tonkich mietaličnych pałos pad bronzu, z ustaŭkami z matavaha škła. Prajekt praduhledžvaje ich abaviazkovuju i detalovuju restaŭracyju.
Zachavańniu padlahajuć dekaratyŭnyja draŭlanyja rašotki radyjataraŭ u čytalnych załach i faje.
Archiŭny čarciož fasada draŭlanaj zašklonaj pieraharodki biblijateki, jakaja raźmiaščajecca ŭ hałoŭnym korpusie BDU. Fota z prajektnaj dakumientacyi
Draŭlanaja pieraharodka biblijateki ź vitražnymi zapaŭnieńniami ŭ technicy fjuzinh. Fota: Wikimedia Commons
Dźvie dekaratyŭnyja vitražnyja kampazicyi ŭ nišach viestybiula, vykananyja ŭ technicy fjuzinh z vyjavami biełych ptušak na błakitnym niebie z karyčnievymi i zialonymi ŭstaŭkami — ich akuratna demantujuć, adrestaŭrujuć stračanyja frahmienty malunka i viernuć na miesca.
Zastaniecca i paradnaja šmatmaršavaja leśvica sa svaimi charakternymi aharodžami: draŭlanyja prafilavanyja poručni i draŭlany barjer sa stalnymi nikielavanymi detalami taksama musiać być adnoŭlenyja.
Bieź italjanskaha teraca i dubovaha parkietu
Najbolš značnyja histaryčnyja straty na hałoŭnym korpusie BDU tyčacca zamieny aŭtentyčnych materyjałaŭ padłoh na sučasnyja pramysłovyja anałahi.
Histaryčna hałoŭnyja viestybiuli, kalidory i leśvičnyja kletki korpusa byli vykładzienyja mazaičnym bietonam z marmurovaj kroškaj, jaki ŭtvaraŭ charakterny hieamietryčny malunak teraca. Heta zvyštryvały materyjał, charakterny dla hramadskaj architektury šaścidziasiatych hadoŭ.
Takija padłohi ŭ Biełarusi zvyčajna nazyvajuć savieckimi mazaičnymi, ale SSSR nijakaha dačynieńnia da materyjału nie maje — nasamreč jon nazyvajecca teraca. Jon źjaviŭsia ŭ Italii i šyroka raspaŭsiudziŭsia ŭ śviecie ŭ kancy XIX — pačatku XX stahodździa, u tym liku ŭ architektury madernu i ar-deko 1920‑ch hadoŭ.
Prajekt praduhledžvaje poŭny demantaž teraca ŭ hałoŭnym korpusie BDU. Aficyjna praz avaryjny stan šerahu mižpavierchavych pierakryćciaŭ, zroblenych sa zbornych žalezabietonnych plit, jakija patrabujuć uzmacnieńnia i zalivańnia novaj manalitnaj ściažki.
U paradnych pamiaškańniach mazaičnyja padłohi ŭžo zamienieny na kieramahranit. Fota: Wikimedia Commons
Korpus paśla pačatku rabot.
Adnoŭlena teraca nie budzie, bo prajekciroŭščyki spasyłajucca na ryzyku źjaŭleńnia raskolin na novym manalicie pry nastupnaj ekspłuatacyi. Nasamreč hetaja prablema była vyrašana jašče ŭ 1920‑ia hady, kali stali prymianiać pieraharodki dla zaliŭki teraca na padłohi, jakija za adno słužać defarmacyjnymi švami, nie dajučy padłoham raskołvacca.
Zamiest adnaŭleńnia mazaičnaha bietonu źjaviacca kieramahranitnyja plity z, jak śćviardžajecca, «zachavańniem malunka raskładki i źniešniaha vyhladu pavierchni teraca».
U adnym skazie na čarciažach prajekciroŭščyki ŭklučajuć mazaičnyja padłohi ŭ pieralik «admietnych asablivaściej historyka-kulturnaj kaštoŭnaści», a ŭžo ŭ nastupnych — spakojna prapisvajuć ich poŭnaje źniščeńnie i zamienu na sučasnuju plitku.
Bolš za toje, abiacańnie zachavać histaryčny malunak mazaiki kieramahranitam vyhladaje sumnieŭnym jašče i tamu, što adsutničajuć čarciažy z kankretnaj raskładkaj plitki pa padłohach, jakaja b dazvoliła choć by adnavić uzor padłoh.
Ź plusaŭ rekanstrukcyi toje, što zamiest płastykavych padakońnikaŭ, u korpus viernucca histaryčnyja bietonnyja prafilavanyja plity. Fota z prajektnaj dakumientacyi
Što praŭda, teraca ŭ hałoŭnym korpusie zastaniecca, ale nie na padłozie. U prajekcie praduhledžana zachavańnie častki draŭlanych voknaŭ, jakija źjavilisia ŭ čas ramontu ŭ 2017 hodzie, a taksama paŭtornaje prymianieńnie aŭtentyčnych padakońnikaŭ. U 1960‑ia hady jany byli adlityja z taho ž samaha mazaičnaha bietonu (teraca), što i padłohi.
Aryhinalny dubovy parkiet u aŭdytoryjach taksama pojdzie pad demantaž — jaho zamieniać na linoleum.
Viartańnie histaryčnych dźviarej
Padobny padychod ź imitacyjaj zamiest restaŭracyi nazirajecca i ŭ staŭleńni da stalarki. U dakumientacyi zajaŭlena pra nieabchodnaść «uznaŭleńnia dźviarnoj furnitury pa zachavanych anałahach u hetym budynku» i źbieražeńnie bronzavych skabianych pryboraŭ.
Častka dźviarej z dekaratyŭnymi ručkami ŭžo była ŭznoŭlena pa histaryčnych prykładach u papiarednija hady.
Archiŭny čarciož draŭlanych dźviarej u hałoŭnym korpusie BDU. Fota z prajektnaj dakumientacyi
Isnyja španiravanyja draŭlanyja dźviery ŭ hałoŭnym korpusie BDU. Fota z prajektnaj dakumientacyi
Dźviarnaja ručka i vychad z bałkona aktavaj zały. Fota: Wikimedia Commons / z prajektnaj dakumientacyi
Ofisnyja stoli
Adaptacyja budynka siaredziny minułaha stahodździa pad sučasnyja sanitarnyja i pažarnyja normy patrabuje ŭstanoŭki vielizarnaha abjomu abstalavańnia. U prajekcie zakładzieny mahutnyja sistemy vientylacyi, kandycyjanavańnia, dymavydaleńnia, a taksama sotni mietraŭ kabielnych łatkoŭ dla sietak.
U 1960‑ia hady pavietraabmien vyrašaŭsia praz naturalnuju ciahu i vysokija stoli, a elektryka chavałasia ŭ tonkich štrabach. Sučasnyja truby i łatki ŭ ścienach nie prakładajuć, addajučy pieravahu chavać ich za padviesnymi stolami, značna źmianšajučy vyšyniu pamiaškańniaŭ — toje ž čakaje i hałoŭny korpus BDU.
U absalutnaj bolšaści rabočych kabinietaŭ, kalidoraŭ i łabaratoryj praduhledžany padviesnyja stoli z kvadratnych plit typu «Armstronh», jak u zvyčajnych ofisach. Takija rašeńni źmianiajuć histaryčnyja praporcyi pamiaškańniaŭ, ale prynamsi ŭ hetym budynku amal niama kaštoŭnaj lapniny na stolach, jakuju b schavali za padviesnaj kanstrukcyjaj, jak było na histfaku.
Vyhladaje, što zastanucca niezašytymi tolki kiesaniravanyja (z kvadratnymi pahłybleńniami) stoli paradnych pamiaškańniach: u hałoŭnym viestybiuli imia Pičety i ŭ aktavaj zale.
Biez pačvarnych liftaŭ, ale i biez histaryčnych leśvic
Prajekt praduhledžvaje poŭnuju madernizacyju liftavych šachtaŭ: staroje abstalavańnie 1960‑ch hadoŭ demantujuć, a na jaho miescy ŭstalujuć sučasnyja sistemy biez mašynnaha adździaleńnia.
Ciapier liftavyja šachty ŭ centralnaj leśvičnaj kletcy hałoŭnaha korpusa vyhladajuć jak industryjalny abjekt: jany zakrytyja pačvarnymi kanstrukcyjami ź mietaličnaha prafilavanaha naściłu, bolš nahadvajučy pabudovy ŭ pramzonie, čym elemienty interjeraŭ univiersiteta pa prajekcie Bakłanava i Duchana.
Šachty buduć pieraabstalavanyja z vykarystańniem sučasnych nieharučych materyjałaŭ, jakija adpaviadajuć siońniašnim normam pažarnaj biaśpieki. Vierahodna, estetyčny bok kanstrukcyj palepšycca, ale
razam z sastarełymi liftami pad poŭny znos, jak možna zrazumieć z čarciažoŭ, pojduć i maršy histaryčnych leśvic, u jakija jany ŭpisanyja, a taksama draŭlanyja aharodžy i parenčy. Naŭrad ci pry adnaŭleńni leśvic buduć paŭtoranyja ichnija prafilavanyja prystupki z mazaičnaha bietonu, chutčej, budzie samy prymityŭny varyjant vykanańnia leśvic z adździełakaj z kieramahranitu, jak i ŭ vypadku padłoh.
Rekanstrukcyja hałoŭnaha korpusa BDU — čarhovy prykład, kali histaryčnyja budynki biaźlitasna padhaniajucca pad sučasnyja budaŭničyja normy, nibyta heta abjekty, jakija ŭzvodziacca z nula. Zhodna z Kodeksam ab kultury, patrabavańni pažarnaj ci sanitarnaj biaśpieki nie źjaŭlajucca pryjarytetnymi, kali jany škodziać admietnym vartaściam pomnika architektury.
Hety padychod daloki ad sapraŭdnaj restaŭracyi. Choć maštab umiašańnia ŭ hałoŭnym korpusie i nie dasiahaje taho haniebnaha źniščeńnia interjeraŭ, jakoje adbyłosia padčas niadaŭniaha ramontu susiedniaha histaryčnaha fakulteta, adnak i da ŭzornaha prykładu zachavańnia spadčyny jamu vielmi daloka.
«Naša Niva» — bastyjon biełaruščyny
PADTRYMAĆCiapier čytajuć
Anžalika Mielnikava paśla źniknieńnia nabyła dźvie kvatery ŭ Minsku36
Kamientary