Na Kalvaryi adšukali mahiłu adnaho z kiraŭnikoŭ pieršaj biełaruskaj partyi, jaki navat z ssyłki dasyłaŭ materyjały ŭ «Našu Nivu»
Na Kalvaryjskich mohiłkach adšukali zaniadbanaje pachavańnie Viktara Zielazieja — čałavieka, u kvatery jakoha prachodziŭ źjezd BSH i jaki zachoŭvaŭ piačatku pieršaj biełaruskaj partyi.
U samym pačatku XX stahodździa ŭ Minsku biełaruski ruch tolki zaradžaŭsia ŭ paŭpadpolnych hurtkach i na kanśpiratyŭnych kvaterach. U 1903 hodzie paŭstaje pieršaja nacyjanalnaja palityčnaja siła — Biełaruskaja revalucyjnaja hramada (paźniej pierajmienavanaja ŭ Biełaruskuju sacyjalistyčnuju hramadu). I Viktar Zielaziej, biblijatekar minskaj publičnaj biblijateki imia Puškina, staŭ adnym ź pieršych i najbolš aktyŭnych jaje siabroŭ, poruč z bratami Łuckievičami, Vacłavam Ivanoŭskim i Karusiom Kahancom.
Jaho rola ŭ hetym ruchu była daloka nie druhasnaj. Jaho kvatera ŭ studzieni 1906 hoda stała miescam praviadzieńnia histaryčnaha druhoha źjezda BSH. Mienavita Zielazieju davieryli zachoŭvańnie partyjnaj piačatki. Jon ža adkazvaŭ za raspaŭsiud nielehalnaj litaratury, karystaŭsia padroblenym pašpartam — słovam, byŭ na pieradavoj tahačasnaj revalucyjnaj baraćby.
Los jaho skłaŭsia pa kłasičnym dla taho pakaleńnia scenaryi: u pačatku 1908 hoda — aryšt carskimi ŭładami, a ŭ 1910‑m — ssyłka ŭ Kirenski paviet Irkuckaj hubierni. Ale navat ź Sibiry jon praciahvaŭ dasyłać listy ŭ «Našu Nivu». Viarnuŭšysia na radzimu paśla revalucyi, Zielaziej pracavaŭ u Inbiełkulcie i byŭ siabram Tavarystva palitkataržan.
Jak jon pieražyŭ pieryjad stalinskich represij pakul nieviadoma — dalejšaja bijahrafija hetaha čałavieka ŭsio jašče patrabuje detalovaha vyvučeńnia archivaŭ.
Da apošniaha času bijahrafija Viktara Zielazieja abryvałasia na 1951 hodzie, było tolki viadoma, što jon pražyvaŭ u Ratamcy pad Minskam. Łahična było mierkavać, što i miesca jaho apošniaha spačynu treba šukać na navakolnych mohiłkach.
Adnak minskija krajaznaŭcy vyjavili, što čałaviek z takim proźviščam pachavany na minskich Kalvaryjskich mohiłkach. Siarod zaniadbanych pachavańniaŭ, pa pravy bok ad kaścioła, znajšłasia ścipłaja bietonnaja plita pobač z prostym mietaličnym kryžam.
Nadpis, vyviedzieny pa-rusku, nie pakidaje sumnievaŭ: «Rievolucionier ZIELEZIEJ VIKTOR ADAMOVIČ. 18 11/XI 81 — 19 1/IV 52». Hetaja znachodka nie tolki dazvoliła dakładna ŭstalavać datu śmierci biełaruskaha dziejača — 1 krasavika 1952 hoda, ale i pastaviła novaje pytańnie.
Kalvaryja — simvaličnaje miesca. Heta najstarejšy zachavany katalicki niekropal Minska, jaki zachoŭvaje pamiać pra mnohija pakaleńni žycharoŭ horada. Tut užo spačyvajuć Janka Łučyna, baćka bratoŭ Łuckievičaŭ i adzin ź lidaraŭ BSH Vacłaŭ Ivanoŭski, zabity ŭ 1943 hodzie. Ciapier hety panteon biełaruskaha Adradžeńnia papoŭniŭsia jašče adnym imiem.
«Naša Niva» — bastyjon biełaruščyny
PADTRYMAĆ
Kamientary
i dzie vy dziaržaŭnyja patryjoty ? Dzie kvietki, "pijaniery", śviatary i h.d?