Ukrainski marpiech u rasijskim pałonie pierakazaŭ sukamiernikam usie siem knih «Hary Potera». Jon viedaŭ knihi na pamiać
1495 dzion u rasijskim pałonie — biez suviazi z rodnymi, biez razumieńnia taho, što adbyvajecca va Ukrainie. U ciemry, dzie, zdavałasia, nie zastałosia ničoha čałaviečaha, vyžyć i zachavać unutranyja siły Alaksandru Ivanovu dapamahła dziciačaja kazka, napoŭnienaja hłybokimi fiłasofskimi sensami, piša Bi-bi-si — Ukraina.
32‑hadovy Alaksandr — vialiki prychilnik «Hary Potera». Jon pračytaŭ knihi kultavaha fentezi Džoan Roŭlinh stolki razoŭ, što praktyčna vyvučyŭ ich na pamiać. I ŭ pałonie, karatajučy biaskoncy čas, kali ŭžo ŭsie dumki pieradumaŭ, jon pačaŭ pierakazvać raman svaim tavaryšam pa kamiery — staronka za staronkaj, raździeł za raździełam — šeptam, kab nie pačuli nahladčyki.
«Ja zaŭsiody spyniaŭsia na samym cikavym miescy, jak u sieryjałach, — kaža Alaksandr. — I jak tolki znoŭ vypadała mahčymaść, chłopcy prasili mianie raskazvać dalej».
Tak Alaksandr mižvoli paŭtaryŭ toje, što ŭ svoj čas rabili mnohija viadomyja viaźni. Vasil Stus u łahierach čytaŭ svaje vieršy sukamiernikam, kali jamu zabaraniali pisać, italjanski piśmieńnik Pryma Levi ŭ Aśviencimie pierakazvaŭ inšym viaźniam «Boskuju kamiedyju» Dante, a hieroj ramana Ivana Bahranaha «Sad Hiefsimanski» raspaviadaŭ u kamiery «Madam Bavary».
BBC News Ukraina pahutaryła z Alaksandram praź niekalki dzion paśla jaho vyzvaleńnia. Jon viarnuŭsia va Ukrainu padčas apošniaha abmienu pałonnymi pamiž Ukrainaj i Rasijaj 15 maja. Razam ź im dadomu viarnulisia 205 ukrainskich vajskoŭcaŭ.
Zaraz vajskoviec prachodzić reabilitacyju i čakaje takoj doŭhačakanaj sustrečy sa svajoj žonkaj Neli i vaśmihadovym synam Dziamidam.
Maryupal
Alaksandr naradziŭsia ŭ Kijevie. Jašče ŭ škole jon vyrašyŭ źviazać svaju budučuju karjeru z vajskovaj spravaj — skončyŭ spačatku Kijeŭski vajskovy licej, a potym — vajskovy instytut Kijeŭskaha nacyjanalnaha ŭniviersiteta. Paśla zakančeńnia vučoby jon trapiŭ u 501‑y bataljon vajenna-marskich sił. Dziakujučy viedańniu anhlijskaj movy paŭhoda słužyŭ va ŭkrainskim kantynhiencie ŭ Kosava, a potym atrymaŭ pasadu kiraŭnika finansavaj słužby 36‑j bryhady marskoj piachoty ŭ Mikałajevie, maje zvańnie majora.
U Mikałajevie jon paznajomiŭsia sa svajoj budučaj žonkaj Neli — taksama vajskoŭkaj i takoj ža pałkaj prychilnicaj «Hary Potera», jak i jon.
Pačatak poŭnamaštabnaj vajny Alaksandr i Neli sustreli za 600 km adzin ad adnaho. Jon byŭ na ratacyi ŭ Maryupali, jana — doma ŭ Mikałajevie ź ich trochhadovym synam.
Pra Maryupal taho času Alaksandr zhadvaje najpierš pach — «pavietra prasiaknuta śmierciu». Jon pryhadvaje šeryja dni ŭ bunkiery na Zavodzie Iljiča, kudy nie traplała sonca, čornyja miaški ź ludźmi ŭ kalidorach i padlik zahinułych, paranienych, źnikłych bieź viestak, a taksama adčajnyja sproby praryvu.
Na śvitanku 12 krasavika 2022 hoda jon apošni raz patelefanavaŭ svajoj žoncy i raspavioŭ, što jany pryniali rašeńnie zdacca ŭ pałon.
«Jon skazaŭ: «Heta budzie naša apošniaja z taboj suviaź, bo ŭ nas taki vybar», — raspaviadaje Neli. Jašče praź niekalki dzion pryjšło apošniaje SMS-paviedamleńnie ź jaho numara. Jon napisaŭ, što žyvy, što znachodzicca ŭ Jalenaŭcy ŭ «DNR» u pałonie i kab jana bolš na hety numar nie pisała.
Ni Alaksandr, ni Neli nie mahli tady navat ujavić, što znoŭ ubačać adno adnaho tolki praz doŭhija čatyry hady nieviadomaści. Najhoršaje ŭ pałonie — nie fizičnyja ździeki, a toje, jak ciabie sprabujuć złamać maralna, raspaviadaje Alaksandr.
«Fizična što? Ty vyjšaŭ na pravierku, 5—10 chvilin, i viarnuŭsia nazad, a voś psichałahičny momant praciahvaŭsia nie tolki padčas pravierki», — kaža vajskoviec.
Rasijanie pastajanna kazali, što Ukrainy jak dziaržavy bolš niama, što pa jaje terytoryi ŭvieś čas stralajuć i tam hinuć ludzi. Jany taksama nie pieradavali listy. Alaksandr pryhadvaje, jak adnojčy achoŭniku zahadali razdać listy pałonnym, a jon pačaŭ ich demanstratyŭna spalvać.
Za čatyry hady Alaksandru ŭdałosia tolki adzin raz adpravić svajoj žoncy hałasavoje paviedamleńnie — dazvolili nadyktavać try skazy, a na nastupny dzień jon atrymaŭ taki ž karotki adkaz ad jaje. Jana raspaviała, što jany śviatkavali dzień naradžeńnia syna, byli ŭ kino i dziciačym pakoi.
«Ja tady zrazumieŭ, što kali dzieci ŭ Mikałajevie (niedaloka ad frontu) chodziać u kino, to heta aznačaje, što va Ukrainie ŭsio dobra», — kaža Alaksandr.
Try hady svajho pałonu jon pravioŭ u kałonii ŭ Mardovii. Tam była maleńkaja kamiera na vosiem čałaviek, dzie bolšuju častku času treba stajać. U joj — prybiralnia i ŭmyvalnik z chałodnaj vadoj, maleńki brusok myła, ciubik zubnoj pasty i rułon tualetnaj papiery na ŭsich na tydzień.
Raz u try-čatyry dni — prahułka pa dźvie-piać chvilin. Trojčy na dzień davali haračaje charčavańnie, ale jaho jakaść i kolkaść byli takimi, što Alaksandr za čas pałonu schudnieŭ na 30 kh.
U apošni hod stała krychu lahčej, pravierak, padčas jakich zvyčajna ździekavalisia z pałonnych, amal nie było, i navat pačali pieradavać listy ad blizkich. Tym časam Neli va Ukrainie pa krupinkach źbirała infarmacyju pra svajho muža.
U asnoŭnym usio, što joj było viadoma pra Alaksandra, pra jaho pieramiaščeńni i fizičny stan, raspaviadali vajskoŭcy, jakich abmieńvali. U pałonie jany vučyli na pamiać numary telefonaŭ žonak svaich tavaryšaŭ i telefanavali im paśla vyzvaleńnia.
«I tak u mianie składvałasia karcinka: aha, jon byŭ voś tut, potym byŭ u hetym miescy, potym u hetym. Tak ja daviedvałasia pra jaho zdaroŭje, pra jaho dumki», — kaža Neli.
A potym pačali źjaŭlacca inšyja naviny. Da Neli dajšli čutki, što Alaksandr u pałonie pierakazvaje na pamiać «Hary Potera».
«Ja nie ździviłasia, — uśmichajecca jana. — Ale ŭzradavałasia. Raz jon tam pierakazvaje «Hary Potera», raz u jaho jość taki nastroj, to nie ŭsio tak drenna».
«Viaźni Azkabana»
Ź sieryjaj ramanaŭ Roŭlinh pra chłopčyka-čaraŭnika Alaksandr paznajomiŭsia davoli niečakana.
U 2005 hodzie, kali jon byŭ u šostym kłasie, jon vyrašyŭ uziać udzieł u televizijnaj hulni dla dziaciej «Samy razumny», jakuju tady viała rasijskaja viadučaja Cina Kandełaki. Adnoj z tem padrychtoŭki byli dva śviety fentezi — «Uładar piarścionkaŭ» i «Hary Poter». Alaksandr vybraŭ druhi.
Jon prajšoŭ adbor z 7 tysiač kandydataŭ, ale vylecieŭ u pieršym raŭndzie hulni, zatoje saha pra Hary Potera zachapiła jaho nazaŭsiody.
Jon ź nieciarpieńniem čakaŭ vychadu kožnaj nastupnaj častki ramana, a piatuju knihu «Orden Fieniksa» prahłynuŭ litaralna za dzień.
Paźniej čytańnie «Hary Potera» źmianšała jamu doŭhuju darohu ź Levaha bieraha, dzie jon žyŭ u Kijevie, da ŭniviersiteta ŭ Hałasiejeŭskim rajonie.
«Ranicaj daroha ŭ adzin kaniec horada, uviečary — nazad, treba było niejak bavić čas, i ja ŭsio čytaŭ i pieračytvaŭ «Hary Potera», i tak atrymałasia, što vyvučyŭ jaho na pamiać».
Jon adrazu hołasam majsterskaha kazačnika vydaje: «Hary, u adździele tajamnic jość taki pakoj, jaki zaŭsiody trymajuć začynienym. Tam zachoŭvajecca siła, adnačasova vielmi strašnaja i vielmi čystaja. Hetaja siła moža razburyć i źniščyć tvoj śviet. Moža dać tabie takuju moc, jakoj tabie nichto i nikoli nie daść u žyćci. Imia hetaj sile — kachańnie».
Heta ŭryvak ź piataj častki ramana, kali Dambłdor raspaviadaje Hary pra jaho siłu, tłumačyć Alaksandr. Jon dadaje, što, mahčyma, apisańnie Hrymučaj viarby jon i nie pierakaža padrabiazna, a voś bolšaść dyjałohaŭ — całkam.
Ale jak jamu pryjšła dumka raspaviadać hetuju historyju ŭ pałonie?
Alaksandr zhadvaje, što adzin z pryjomaŭ psichałahičnaha cisku ŭ pałonie — heta zabarona razmaŭlać adzin z adnym.
Viaźni amal uvieś čas ad padjomu da adboju pravodziać u kamiery stojačy i moŭčki. U tualet — pa kamandzie, try pryjomy ježy — i ŭsio, potym znoŭ staiš i maŭčyš. A jašče bieśpierapynna hraje radyjo, pa jakim tranślujuć prapahandysckija pieradačy pra historyju Rasii.
«Tak, ty ŭvieś čas u svaich dumkach, — kaža vajskoviec. — Spačatku byli niejkija mary pra budučyniu, potym miesiac-paŭtara pačynaješ budavać sabie niejkija płany, potym miesiac-dva ŭspaminać usie momanty svajho žyćcia… Ale nadychodzić momant, kali tabie prosta ŭžo niama pra što dumać».
Tak adnojčy Alaksandr padzialiŭsia z tavaryšami, što jon — fanat Hary Potera, i jany paprasili jaho raskazać, pra što hetaja kniha.
«A ja kažu: vykinuć adtul ja ničoha nie mahu. Usio adno siadzim, dyk ja raskažu ŭsio», — zhadvaje jon.
Neli taksama raspaviała nievierahodnuju historyju pra toje, jak jaje muž u pałonie pierakazvaje adnu za adnoj knihi pra chłopčyka-čaraŭnika i jak heta dapamahaje trymacca jamu i inšym ukrainskim pałonnym.
«My vierym, što «ščaście možna znajści ŭ samyja ciomnyja časy, kali nie bajacca źviartacca da śviatła», — napisała jana ad ruki na anhlijskaj movie, dadaŭšy: «Aleks staŭ takim śviatłom dla mnohich inšych».
Kab pryciahnuć uvahu da hetaj historyi, u lutym žurnalisty TSN źniali siužet pra toje, jak Neli piša list brytanskaj piśmieńnicy Džoan Roŭlinh.
Džoan Roŭlinh nie adkazała, ale cud, na jaki Alaksandr i Neli tak spadziavalisia, usio ž adbyŭsia.
«Čałaviek u rospačy stukaje spačatku ŭ adčynienyja dźviery, potym u začynienyja, a kali i tam nie adkazvajuć, pačynaje stukać u prydumanyja fantastyčnyja dźviery, — kaža Alaksandr. — Ja nie vyklučaju, što za tymi mahičnymi dźviaryma adkazali».
15 traŭnia Neli pryjšło paviedamleńnie na telefon ad Kaardynacyjnaha štaba pa pytańniach abychodžańnia z vajennapałonnymi.
Ubačyŭšy jaho, jana raspłakałasia — Alaksandr viartaŭsia dadomu.
«Ja skazała synu, što tatu abmianiali. Jon tak skakać pačaŭ, takoj radaści ja ŭ jaho jašče nie bačyła, abniaŭ mianie i nie moh zrazumieć, čamu ja płaču».
Pakul Alaksandr prachodzić reabilitacyju ŭ Kijevie, jany štodnia razmaŭlajuć pa telefonie — bo im tak šmat treba raskazać adno adnamu. I ŭžo zusim chutka siamja narešcie zmoža abniacca.
Tym časam Alaksandr załpam pahłynaje naviny, sprabujučy naviarstać usio, što jon prapuściŭ. A jašče jon atrymlivaje sotni paviedamleńniaŭ padtrymki i pasyłki z atrybutykaj Hary Potera ad ludziej, jakija daviedalisia jaho historyju.
«Nie mahu pieradać słovami, što heta dla mianie aznačaje, i jak ja ŭdziačny kožnamu, jak ja hanarusia tym, što źjaŭlajusia častkaj hetaj krainy», — kaža jon emacyjna.
Jašče ŭ 2022 hodzie Neli zrabiła sabie tatuiroŭku ź viadomaj frazaj z ramana, jakoj Sievierus Snejp pryznajecca ŭ viernaści i viečnym kachańni maci Hary: «After all this time? — Always». Takaja ž tatuiroŭka jość i ŭ Alaksandra.
«Hetaj frazaj ja tady skazała sabie, što budu čakać Sašu stolki, kolki spatrebicca», — kaža Neli.
«Paśla ŭsiaho hetaha času? — Zaŭsiody».
Ciapier čytajuć
Kala Safii ŭ Połacku pastavili pomnik lotčykam Ničyparčyku i Kukanienku. Ale navat nie samalot toj madeli, na jakoj jany zahinuli, a aerapłan stalinskaha času2020
Kamientary