«U mianie była mahčymaść pajechać inšaj darohaj». Viktar Babaryka — pra dzień zatrymańnia 6 hadoŭ tamu
Šeść hadoŭ tam, 18 červienia 2020 hoda, byŭ zatrymany były kiraŭnik Biełhazprambanka i pretendent na kandydaty ŭ prezidenty Viktar Babaryka. Razam ź im zatrymali i jaho syna Eduarda. U hadavinu tych padziej «Biełsat» zhadvaje toje, što adbyvałasia. Palityk taksama raskazvaje pra novaje abjadnańnie, jakoje stvaraje — Belarus Network.
«Čamu ja pavinien ratavacca sam, a ŭsich astatnich pakinuć?»
Ranica 18 červienia 2020 hoda raspačałasia dla Viktara Babaryki z papiaredžańnia kiroŭcy ab tym, što ŭsie darohi ŭ viosku pierakrytyja, i, chutčej za ŭsio, buduć zatrymańni. Pretendent na kandydaty ŭ prezidenty źbiraŭsia jechać razam z synam Eduardam u CVK zdavać sabranyja za siabie podpisy.
«U mianie była mahčymaść pajechać inšaj darohaj, bo vyjezdaŭ ź vioski, u jakoj ja žyŭ, było davoli šmat. Ale ja ŭsio ž taki pryniaŭ rašeńnie jechać zvyčajnaj darohaj. Adzinaje, što ja zrabiŭ — sam sieŭ za styrno ŭ svaju mašynu, kab nie padstaŭlać kiroŭcu, i pajechaŭ. Na vyjeździe ź vioski mianie ŭžo čakali i zatrymali», — zhadvaje palityk.
Razam sa spadarom Viktaram byŭ zatrymany jahony syn. Siłaviki nie pakazali paśviedčańni, i nie rastłumačyli dakładna, ź jakoha jany orhanu. Jany sieli za styrno aŭtamabila Babaryki, jaho pasadzili na zadnieje siadzieńnie, i pajechali ŭ Departamient finansavych rasśledavańniaŭ.
Toje, što buduć zatrymańni, było zrazumieła ŭžo za tydzień da tych padziej, kali aryštavali amal uvieś kiroŭny skład Biełhazprambanku, kaža były palitviazień.
«U mianie byŭ ceły tydzień na toje, kab, kali b było žadańnie, źjechać. A pa-druhoje, ja dumaŭ, što režym nie nastolki słaby, bo Alaksandr Łukašenka tady zajaŭlaŭ, što ni za što nie pasadzić Babaryku da vybaraŭ. Tady zdavałasia, što ŭsio heta nienadoŭha. A treciaje, pavodle maich pryncypaŭ, heta było b čystaj vady zdradaj tym ludziam, jakija byli sa mnoj. Čamu ja pavinien ratavacca sam, a ŭsich astatnich pakidać na terytoryi Respubliki Biełaruś? Dla mianie heta było niezrazumieła», — kaža Babaryka.
Razumieńnie — heta nadoŭha
U dzień zatrymańnia palityka spačatku doŭha trymali ŭ DFR, potym pieravieźli ŭ «amierykanku» — SIZA KDB, i tam uviečary paviali na dopyt, jaki pierarvali kala vośmaj-dziaviataj hadziny viečara i adpravili spadara Viktara nazad u kamieru.
«Užo ŭ kamiery ja čuŭ niejkija hudki z vulicy, inšy šum. I tady tyja, chto byŭ sa mnoj u kamiery, skazali: heta, napeŭna, pratesty praz vas. Ja, ščyra kažučy, nie nadta ŭ heta pavieryŭ, bo dla mianie heta było niečakana. Ja nie dumaŭ, što tak budzie, ale potym akazałasia, što heta praŭda», — kaža jon.
Toje, što ŭsio ŭsurjoz i nadoŭha, stała razumieła paśla 9 žniŭnia, kali pačalisia žorstkija zadušeńni pratestaŭ, zaznačaje palityk. Choć infarmacyja dachodziła ź vialikaj zatrymkaj, advakataŭ nie puskali, ale z tych abryŭkaŭ, što raspaviadali, było zrazumieła, što ŭłady pajšli na biesprecedentnyja represii.
«Z apoviedaŭ advakataŭ było zrazumieła, što heta budzie vielmi žorstkaje zadušeńnie. Dy i Rasieja tady akreśliła svaju pazicyju — było skazana, što ichnyja dyvizii ŭžo stajać u hatovaści padklučycca da zadušeńnia. To bok, jany tym samym raźviazali režymu ruki. Tady stała jasna, što jość vialiki šaniec, što ŭsio heta nadoŭha», — zhadvaje były palitviazień.
Pra sustreču z Łukašenkam u SIZA KDB
10 kastryčnika 2020 hoda Łukašenka zładziŭ u SIZA KDB sustreču z palitviaźniami, siarod jakich byŭ u tym liku i Viktar Babaryka. Surazmoŭca «Biełsata» kaža, što dahetul nie razumieje, navošta była taja sustreča. Adzinaje tłumačeńnie, jakoje jon bačyć, mahčyma, u tym, što «Łukašenka, napeŭna, chacieŭ pavieryć, što za nami stajać niejkija miljony strašnych siłaŭ, a nie biełaruski narod, ubačyć niejkich strašnych zładziejaŭ, jakija chacieli štości zrabić».
Mahčyma, hetych «złačyncaŭ» Łukašenka chacieŭ pakazać i svajmu małodšamu synu Mikałaju, jakoha pryvioŭ na sustreču, kaža Babaryka. Ale ŭ jaho heta nie atrymałasia, bo zamiest złačyncaŭ jon ubačyŭ zvyčajnych ludziej.
Taksama mahčyma, što na toj sustrečy Łukašenka chacieŭ psichałahična złamać svaich apanientaŭ. Palityk zhadvaje dva balučyja asabista dla jaho momanty:
«Pa-pieršaje, jon tady dakładna abaznačyŭ, jakim budzie moj termin — tak i skazaŭ: Babaryka, vam siadzieć 14 hadoŭ. Viedajučy, jak u nas pracuje sudovaja sistema, ja zrazumieŭ, što mnie sapraŭdy siadzieć 14 hadoŭ. A druhoje — jon nanios davoli žorstki ŭdar, kali skazaŭ: nu voś vy sami pajšli, ale navošta vy padstavili samaje śviatoje — syna? Ale, ja dumaju, i jaho mocna zakranuła, kali Eduard pierarvaŭ jaho i skazaŭ: heta byŭ nie vybar baćki, heta byŭ moj asabisty vybar. Hetyja momanty byli značnyja dla mianie na toj sustrečy. Va ŭsim astatnim ja dahetul nie razumieju, navošta jana była patrebnaja».
Łukašenka na toj sustrečy, pa ŭspaminach Babaryki, vyhladaŭ, jak zaŭsiody — jak čałaviek, u jakoha ŭłada — hałoŭnaja kaštoŭnaść žyćcia, dziela jakoj jon nie spynicca ni pierad čym. Ale taksama tady pierad palitviaźniami byŭ čałaviek, jaki, napeŭna, upieršyniu byŭ na vałasok ad taho, kab stracić svaju ŭładu, pierakanany jon.
«I jon chacieŭ ubačyć tych, chto chacieŭ i moh by hetuju ŭładu ŭ jaho zabrać. Ale nie ŭbačyŭ nikoha, akramia biełaruskaha narodu. Ale jon nie byŭ razhubleny tady. Jon vyhladaŭ jak čałaviek, całkam apantany ŭładaj», — kaža palityk.
«Psichałahičnaja tabletka»
Paśla byŭ sud — 6 lipienia 2021 hoda sudździa Ihar Lubavicki pakaraŭ Viktara Babaryku mienavita takim terminam, jak i ahučyŭ u SIZA KDB Łukašenka — 14 hadami źniavoleńnia ŭ kałonii ŭzmocnienaha režymu. Palityka abvinavacili ŭ «lehalizacyi («admyvańni») srodkaŭ, atrymanych złačynnym šlacham» (art. 235 Kryminalnaha kodeksu Biełarusi) i ŭ «atrymańni chabaru» (art. 430).
Babaryka pravioŭ bolš jak čatyry hady ŭ Navapołackaj papraŭčaj kałonii №1. Jon byŭ vyzvaleny 13 śniežnia 2025 hoda i vyviezieny razam z hrupaj inšych palitviaźniaŭ va Ukrainu, adkul pajechaŭ u Polšču i dalej u Niamieččynu, dzie ciapier znoŭ pačynaje ŭsio z nula. Palityk kaža, što heta jak treciaje žyćcio, niejki novy stan. Da 2020 hoda jon žyŭ u svajoj rodnaj krainie z peŭnymi mahčymaściami, płanami. A potym byli šeść hadoŭ va ŭmovach, nie padobnych ni na što, pieražytaje raniej i paśla.
Ciapier treci etap, u jakim usio pačynajecca nanoŭ i treba vybudoŭvać žyćcio z nula.
«Napeŭna, pryjści ŭ siabie na hetym etapie — heta ŭśviadomić, što ty znoŭ usio pačynaješ nanoŭ. Mo, da kanca i niemahčyma pryjści ŭ siabie — možna tolki pastaracca siabie zachavać», — zaznačaje palityk.
U hetym novym žyćci ad adčaju i ciažkich pieražyvańniaŭ ratuje, jak Babaryka sam kaža, «psichałahičnaja tabletka»: kali kiepska, zdacca, što ŭsio składana i ničoha nie atrymlivajecca, były palitviazień zhadvaje, dzie byŭ 12 śniežnia 2025 hoda — u kałonii. Mała što moža paraŭnacca z tym miescam pa ŭzroŭniu składanaści, zaznačaje jon:
«Hetaja «tabletka» dapamahaje zaŭsiody, bo ty razumieješ, što ty na voli, i tut ty možaš našmat bolš, i varyjantaŭ u ciabie bolš, jak by ciažka ni było. Choć, zrazumieła, što psichałahična ciažka pačynać z nula ŭ stałym vieku, ale heta dakładna lepš, čym być u turmie».
«Nie moža być, kab 6 hadoŭ u turmie nie adbilisia na zdaroŭi»
Što datyčyć fizičnaha zdaroŭja, to Babaryka kaža, što nikoli nie kłapaciŭsia pra jaho tak, jak u turmie i paśla vychadu ź jaje. Za kratami byli dźvie hałoŭnyja mety: zachavać mientalnaje i fizičnaje zdaroŭje. A na voli, u Niamieččynie miascovyja lekary pierakanali palityka, jaki nie mocna lubić lakarni i miedyčnyja pracedury, što «nie moža być, kab šeść hadoŭ u trumie nijaki nie adbilisia na zdaroŭi».
«A tamu treba rabić poŭny «techničny ahlad», — žartuje Babaryka. — I ŭ hetym kirunku ja i ruchajusia».
U novym, volnym žyćci były palitviazień choča rabić toje, što rabiŭ i raniej — «budavać, stvarać štości novaje i dobraje», navat kali ciapier inšyja, čym na radzimie, resursy i mahčymaści. Babaryka maje namier prykładać maksimum vysiłkaŭ dla biełaruskaha narodu.
«Paniaćcie «Biełaruś» dla mianie vielmi ŭmoŭny, ja nie vielmi razumieju, što takoje — Biełaruś. Ale ja razumieju, što takoje — biełaruski narod. Ja razumieju hetych ludziej, jany darahija dla mianie, bo my razam žyli, mnie padabajucca ich kaštoŭnaści, ja padzialaju mnohija ichnyja pierakanańni. Tamu ja prykładu maksimum vysiłkaŭ dla taho, kab u ich źjaviłasia bolš mahčymaściaŭ dla samarealizacyi, kab jany zrazumieli što pavaha i vola — samaje kaštoŭnaje», — razvažaje palityk.
«Ja lublu ŭtopii»
U tym liku z hetaj metaj Babaryka zadumaŭ prajekt Belarus Network. Pavodle vyznačeńnia, heta budzie sistema znachodžańnia, abjadnoŭvańnia i mabilizacyi resursaŭ biełarusaŭ unutry krainy i za jaje miežami dla raźviazańnia ahulnych zadač i zachavańnia subjektnaści biełaruskaj nacyi.
«Jak by heta ŭtapična ni hučała, a ja lublu ŭtopii, heta budzie anałah sietkavaj dziaržavy. Va ŭsialakim razie, my pasprabujem. U nas niama siońnia mahčymaści žyć razam. Ale ŭ nas jość novyja technałohii, jakija dazvalajuć nam žyć, pracavać, dapamahać, uzajemadziejničać. U nas niama terytoryi, ale jość virtualnaje asiarodździe, u jakim my pasprabujem štości zrabić», — tłumačyć były palitviazień.
Heta nie budzie niejkaja virtualnaja Biełaruś, ale Biełaruś, pabudavanaja na sistemie kamunikacyj, jakija vykarystoŭvajuć sučasnyja technałohii, zaznačaje palityk. I virtualnaje asiarodździe tut budzie nie metaj, a instrumientam dla kamunikacyi.
Babaryka ŭvažaje važnym stvaryć takoje asiarodździe, bo, na jaho dumku, biez kamunikacyi, biez abjadnańnia, biez razumieńnia adzin adnaho my ryzykujem apynucca ŭ situacyi, kali kožny budzie ŭ svaim puchiry. Kančatkovaja ž meta prajektu — «dać mahčymaść biełarusam volna abirać, u jakoj krainie jany chočuć žyć.
«Nie treba raskazvać za biełarusaŭ, jakoj jany chočuć bačyć Biełaruś. Davajcie im stvorym umovy, pry jakich jany heta skažuć sami», — reziumuje były palitviazień.
Naprykancy červienia ŭ Varšavie płanujecca praviadzieńnia afłajn-sustreč, na jakich kancepcyja Belarus Network budzie pradstaŭlenaja bolš detalova.
Kamientary