«My pavinny byli jechać hetym ža maršrutam». Biełarus cudam paźbieh katastrofy ŭ Niepale i straciŭ tam siabra
«Viedaju historyju dźviuch turystak-rasijanak: kala ich aŭtobusa vypadkova była leśvica, i jany vyratavalisia, bo prosta paśpieli pabiehčy pa joj navierch. A aŭtobusam, jakija stajali mietraŭ na piaćdziasiat dalej, užo nie było kudy dziavacca — ich prosta zmyła».
Kali ranicaj 26 žniŭnia vielizarny patok vady, lodu, kamianioŭ i brudu pajšoŭ pa vuzkaj himałajskaj dalinie kala miažy Niepała i Tybieta, tam stajali dziasiatki aŭtobusaŭ z turystami i pałomnikami. Ludzi jechali da adnoj z samych śviatych hor Azii — Kajłasa.
Siarod ich mahła być i jašče adna hrupa — jaje źbiraŭ biełaruski arhanizatar pachodaŭ i hid, jaki šmat hadoŭ vodzić ludziej pa Himałajach. Hrupa prosta nie sabrałasia. Ciapier mužčyna hladzić videa z razburanaha pamiežnaha pierachodu i dumaje pra toje, što mahło adbycca ź im i jaho turystami.
26 žniŭnia vielizarnaja masa lodu i hornaj parody abrynułasia ŭ Himałajach i vyklikała imklivy patok vady, brudu i kamianioŭ. Jon prajšoŭ pa dalinach pa abodva baki niepalska-kitajskaj miažy, znosiačy damy, darohi, masty i aŭtamabili.
Vidavočcy raskazvajuć, što ŭ niekatorych nasielenych punktach ludzi paśpieli atrymać papiaredžańnie pra pavodku. Adnak u rajonach bližej da miažy papiaredžańni pryjšli zanadta pozna, času amal nie było: adzin z rabočych raskazvaŭ žurnalistam, što atrymaŭ SMS, pahladzieŭ na telefon i, kali padniaŭ hałavu, užo ŭbačyŭ vadu. Jon paśpieŭ tolki kryknuć kaleham i pabiehčy ŭharu.
— Miarkujučy pa videa, kali ty apynuŭsia pierad takoj chvalaj, šancaŭ vyžyć praktyčna niama, — kaža biełaruski hid. — Viedaju historyju dźviuch turystak-rasijanak: kala ich aŭtobusa vypadkova była leśvica, i jany vyratavalisia, bo prosta paśpieli pabiehčy pa joj navierch. A aŭtobusam, jakija stajali mietraŭ na piaćdziasiat dalej, užo nie było kudy dziavacca — ich prosta zmyła.
Sam jon na hetym kankretnym pierachodzie raniej nie byvaŭ — u Tybiet jeździŭ inšym šlacham. Ale dobra viedaje, jak uładkavany tury da Kajłasa.
Da śviatoj hary možna jechać z dvuch bakoŭ
Kajłas znachodzicca ŭ Tybieckim aŭtanomnym rajonie Kitaja. Hetaja hara ličycca śviatoj adrazu dla niekalkich relihij — induizmu, budyzmu, džajnizmu i tradycyi bon. Na samu haru pałomniki nie ŭzychodziać: hałoŭny rytuał — kara, abychod vakoł jaje.
Dabracca siudy zamiežniki mohuć niekalkimi asnoŭnymi šlachami. Adzin — prylacieć u Katmandu, prajechać Niepał i pierasiekčy kitajskuju miažu. Inšy — trapić u Tybiet praz Kitaj, naprykład praz Łchasu, a paśla jechać na zachad da Kajłasa.
— Tamu nie treba dumać, što ŭsie, chto jechaŭ na Kajłas u hetyja dni, apynulisia ŭ niebiaśpiecy, — tłumačyć hid. — Chto zajazdžaŭ praz Kitaj, hety pierachod uvohule nie prachodziŭ.
Mienavita niepalski maršrut akazaŭsia ŭ epicentry katastrofy. U dzień pavodki tolki praz Rasuvahadchi źbiralisia pierajści miažu 390 pałomnikaŭ, u tym liku 93 niepalcy. Ich pryvieźli niekalki turapierataraŭ: u asobnych hrupach było pa 50—90 čałaviek.
Hod, jaki zdarajecca raz na 60 hadoŭ
2026‑y ŭ tybieckim kalendary — hod Kania, a ŭ bolš vuzkim 60‑hadovym cykle — hod Ahnistaha Kania. Dla pałomnikaŭ heta maje asablivaje značeńnie. Pavodle tybieckaj relihijnaj tradycyi, kara vakoł Kajłasa ŭ hod Kania prynosić asabliva vialikuju duchoŭnuju zasłuhu. U niekatorych tradycyjach ličycca, što adzin abychod u taki hod roŭny trynaccaci zvyčajnym.
— Ludzi z usiaho śvietu jechali tudy mienavita sioleta. Asabliva imknulisia patrapić na karu ŭ poŭniu, 28 žniŭnia, — raskazvaje biełarus.
Ale popyt akazaŭsia nastolki vialikim, što častka jaho znajomych, jakija pabyvali kala Kajłasa ŭ mai i červieni, paśla adhavorvali jaho jechać.
— Kazali: narodu prosta mora. Zamiest taho kab adčuć niejkuju sakralnaść, chodziš u natoŭpie. Raili jechać u zvyčajny hod.
Pra rost patoku śviedčać i ličby. Tolki praź pierachod Chiłsa ŭ inšaj častcy niepalska-kitajskaj miažy da siaredziny červienia prajšli 3780 indyjskich pałomnikaŭ. Dla paraŭnańnia: letam 2025 hoda paśla adnaŭleńnia maršrutu tam naličvali 546 indyjskich turystaŭ.
«Heta nie ekstremalnaja ekśpiedycyja»
Sama pajezdka da Kajłasa ŭ zvyčajnych umovach mała nahadvaje dzikuju ekśpiedycyju.
— Siońnia heta dobra naładžanaja turystyčnaja infrastruktura. Raniej, kali ja jeździŭ, my dabiralisia na džypach pa biezdarožžy. Ciapier tam asfalt, jeździać vialikija aŭtobusy, jość narmalnyja hateli.
U Darčenie — pasiołku, adkul pačynajecca kara, jość niekalki hatelaŭ, u tym liku čatyrochzorkavyja. Ale niepasredna padčas trochdzionnaha abychodu ŭmovy značna praściejšyja — pałomniki načujuć u haściavych damach kala manastyroŭ.
Standartny arhanizavany tur ciapier kaštuje prykładna $2—3 tysiačy, daražejšyja maršruty praz Łchasu — $4 tysiačy i bolš.
Hałoŭnaja zvyčajnaja ryzyka, kaža naš surazmoŭca, nie darohi, a vyšynia.
— Tybieckaje płato — heta try-čatyry tysiačy mietraŭ. A padčas kary čałaviek padymajecca na pieravał Dołma-Ła — 5670 mietraŭ. Heta ŭžo vyšej za Elbrus. Dla niepadrychtavanaha čałavieka trochdzionny abychod — surjoznaje vyprabavańnie, ja b navat skazaŭ podźvih.
Mienavita tamu arhanizatary šmat uvahi nadajuć aklimatyzacyi i hornaj chvarobie. Tych, kamu iści asabliva ciažka, častku maršrutu mohuć vieźci na koniach.
Jość jašče adna asablivaść takich padarožžaŭ: Tybiet — adzin z najbolš zakrytych rehijonaŭ, jon znachodzicca pad kantrolem Kitaja. Zamiežnik nie moža prosta prylacieć u Łchasu, arandavać aŭtamabil i samastojna pajechać da Kajłasa. Akramia kitajskaj vizy, dla ŭjezdu ŭ Tybiecki aŭtanomny rajon patrebny śpiecyjalny dazvoł, a padarožničać treba praz upaŭnavažanaha turapieratara i pa zahadzia ŭzhodnienym maršrucie. Zamiežnych turystaŭ pavinien supravadžać pryznačany hid. Dla asobnych pamiežnych terytoryj mohuć spatrebicca dadatkovyja dazvoły ad palicyi, vajskovych i inšych orhanaŭ.
Kali hrupa jedzie praź Niepał, schiema, pavodle hida, vyhladaje prykładna tak:
— Ja jak arhanizatar znachodžu ludziej i damaŭlajusia ź niepalskim i tybieckim ahienctvami. Niepalskaje ahienctva viazie hrupu praź Niepał da miažy. Tam ludzi prachodziać kantrol, pierasadžvajucca ŭ inšy aŭtobus, i dalej imi ŭžo zajmajecca ahienctva z tybieckaha boku. Usio vielmi žorstka rehłamientavana.
«Tybiet pieratvaryli ŭ muziej pad kantrolem»
Žorstki kantrol kitajskich uładaŭ biełarus zaŭvažaŭ i padčas ułasnych pajezdak.
— Dla Kitaja Tybiet — vielmi adčuvalny rehijon. Nakolki ja viedaju, pad vyhladam tybieckaha hida z hrupaj moža jechać čałaviek, źviazany sa śpiecsłužbami. Jany sočać, kab turysty nie adchilalisia ad maršrutu, nie vieźli partrety Dałaj-łamy i hetak dalej. Tybiet faktyčna pieratvaryli ŭ taki muziej pad kantrolem.
Zabarony zakranajuć i relihijnuju śfieru. Kitajskija ŭłady na praciahu mnohich hadoŭ abmiažoŭvajuć publičnaje ŭšanavańnie Dałaj-łamy ŭ Tybiecie, u tym liku demanstracyju jaho partretaŭ.
«Heta trahiedyja. I, napeŭna, los»
Biełaruski hid ličyć, što ni arhanizatary pajezdak, ni zvyčajnyja turysty pradbačyć takuju katastrofu nie mahli.
— Kali i možna było niešta viedać zahadzia, dyk tolki na ŭzroŭni ŭładaŭ, jakija majuć infarmacyju pra toje, što adbyvajecca vysoka ŭ harach: ci pierapoŭniena voziera, ci jość pahroza abvału. Dla turysta abo hida heta byŭ absalutny fors-mažor. Jak ja razumieju, usio adbyłosia vielmi chutka. Heta trahiedyja. I, napeŭna, u niejkaj stupieni los.
Paśla katastrofy ŭ Niepale prahučali abvinavačańni, što Kitaj nie papiaredziŭ krainu pra niebiaśpieku svoječasova. Piekin heta admaŭlaje: kitajskaje pasolstva śćviardžaje, što śpiecyjalisty dzialilisia ź niepalskim bokam važnaj infarmacyjaj u miežach techničnych mahčymaściaŭ.
Dakładnaja pryčyna katastrofy jašče vyvučajecca. Papiarednija vysnovy śpiecyjalistaŭ pakazvajuć, što abvał lodu i parody moh pierakryć raku, stvaryŭšy časovuju naturalnuju płacinu, paśla praryvu jakoj uniz pajšła vielizarnaja chvala. U niekatorych miescach jaje vyšyniu aceńvajuć u 8—10 mietraŭ.
«Heta ja kaliści paznajomiŭ Sašu ź Niepałam»
Siarod ludziej, jakija źnikli paśla pavodki, jość stary znajomy biełaruskaha hida. Alaksandra Biełaha, joha i arhanizatara retrytaŭ z Adesy, jon viedaje šmat hadoŭ.
— Možna skazać, što heta ja kaliści paznajomiŭ Sašu ź Niepałam. My paznajomilisia padčas pachodu da Evieresta.
Paśla toj pajezdki Bieły sam pačaŭ źbirać ludziej u Niepał i Indyju, arhanizoŭvać padarožžy i retryty. Jany nie bačylisia hadami, ale praciahvali pierapisvacca.
Bolš za toje, pierad ciapierašnim padarožžam mužčyny abmiarkoŭvali mahčymaść abjadnać hrupy. Apošni raz jany razmaŭlali za niekalki tydniaŭ da katastrofy.
Užo z Katmandu Alaksandr vykładaŭ u sacsietkach videa: hrupa pravodziła relihijnyja cyrymonii, rychtavałasia da pajezdki.
— Ja bačyŭ, jak jany pravodzili pudžy, abrady na dobruju darohu. Ale nijakija abrady, na žal, nie dapamahli.
Kali źjavilisia pieršyja naviny pra katastrofu, jon adrazu napisaŭ siabru: «Saša, jak vy?» Adkazu nie było. I da hetaha času niama.
Alaksandr Bieły ŭ hetaj pajezdcy byŭ arhanizataram svajoj nievialikaj hrupy. U joj była i biełaruska Kaciaryna Sakovič.
«Ludzi ciapier bajacca»
Biełaruski hid upeŭnieny: pałomnictva da Kajłasa nie skončycca.
— Ludzi jeździli i buduć jeździć. Heta miesca pryciahvaje ludziej z usiaho śvietu. Pierachod adnoviać, mahčyma, źmieniać sistemu biaśpieki, buduć vykarystoŭvać inšyja maršruty.
Ale nie ciapier. Paśla katastrofy, kaža jon, ludzi pačali masava admaŭlacca ad užo apłačanych turaŭ. Im prapanujuć zajechać u Tybiet inšym šlacham, ale mnohija nie chočuć.
— Usie ŭ šoku. Ludzi prosta bajacca.
Sam jon taksama jašče budzie arhanizoŭvać pajezdki da Kajłasa, ale nie chutka, navat nie ŭ najbližejšyja hady.
U morhach nie chapaje miescaŭ
Praź niekalki dzion paśla katastrofy z paciarpiełych rajonaŭ praciahvajuć prychodzić ciažkija śviedčańni. Vyratavalnyja pracy jašče iduć: razburanyja darohi i masty ŭskładniajuć dostup da niekatorych miaścin, siemji šukajuć źnikłych u špitalach i morhach, a ŭłady papiaredžvajuć pra ryzyku novych pavodak i apoŭźniaŭ.
Kolkaść achviar praciahvaje raści. Pavodle źviestak na 30 žniŭnia, zahinuli ŭžo nie mienš za 800 čałaviek, bolš za try tysiačy ličacca źnikłymi bieź viestak. Siarod tych, kaho pakul nie mohuć znajści, — bolš za 260 zamiežnikaŭ.
Kitajskija ratavalniki, jakija dabralisia da razburanaha pamiežnaha pierachodu ŭ Hjirunhu, apisali ŭbačanaje koratka: tam zastalisia «tolki ruiny». U Niepale cełyja nasielenyja punkty byli źniesienyja patokam, a ŭ Katmandu ścieny špitalaŭ pakrytyja abjavami z fotazdymkami ludziej, jakich šukajuć svajaki.
U Niepale maštab trahiedyi ŭžo nastolki vialiki, što ŭ morhach nie chapaje miescaŭ. U rajonie Čytvana pačali časova chavać nieapaznanyja cieły, papiarednie adbirajučy ŭzory DNK, kab svajaki paźniej mahli ŭstanavić asobu zahinułych. Mnohija cieły paśla niekalkich dzion u vadzie niemahčyma apaznać.
«Kajłas, ja idu». Što za biełaruska źnikła ŭ žudasnym sieli ŭ Niepale
Siel u Niepale i Tybiecie: kala 1500 čałaviek zahinuli ci źnikli. Bolšaść ź ich — turysty, siarod ich 53 ukraincy
«Ja straciŭ 140 susiedziaŭ». Reparciory pabyvali ŭ zonie pavodki ŭ Niepale
Pavodkaj ź Niepała ŭ Indyju źniesła piaciarych słanoŭ VIDEA
Ciapier čytajuć
Vital z-pad Vilejki, jaki padpaliŭ chatu z ułasnymi dziećmi, zavierbavaŭsia ŭ rasijskaje vojska. I prapaŭ na pieršym ža bajavym zadańni5
Kamientary