«Dahetul škaduju, što nie stała lekaram». Pahutaryli sa Śviatłanaj Bień pra novy albom, žyćcio ŭ Bierlinie, «čornyja śpisy» i spraviadlivaść

Padčas turu ŭ jaho padtrymku Śviatłana Bień znajšła čas dla razmovy z «Našaj Nivaj». U joj my zakranuli temy ekstremalnych umovaŭ zapisu «Karovy», emihracyi, vyklikaŭ žyćcia z dačkoj u Bierlinie, strachu maryć, usiebiełaruskaha PTSR i novych prajektaŭ.

Pavialičyć

Śviatłana Bień — biełaruskaja śpiavačka rodam ź Viciebska, teatralnaja režysiorka i aktrysa, paetka. U svoj čas — lidarka muzyčnaha kalektyvu «Sieriebrianaja svad́ba». U 2020‑m paśla prezidenckich vybaraŭ padtrymała pratest, razam ź inšymi artystami śpiavała na dvarovych kancertach salidarnaści. Luty 2022 hoda staŭ dla artystki čornym va ŭsich sensach: spačatku pamior jaje muž, muzyka Arciom Zaleski, paśla pačałasia poŭnamaštabnaj vajna va Ukrainie, i Śviatłana była vymušanaja pakinuć krainu praź niebiaśpieku zatrymańnia. Ciapier jana žyvie ŭ Bierlinie, stavić śpiektakli, piša paeziju i ŭdzielničaje ŭ jašče adnym muzyčnym prajekcie Wtbsk.

Jaŭhien Kučmiejna — multyinstrumientalist, muzyčny vunderkind ź Iŭja. U 2016 hodzie jaho soła-prajekt tochka K pieramoh u «Basoviščy». Jaŭhien źjaŭlajecca stvaralnikam studyi hukazapisu Neman9. U 2026 hodzie jon pierajechaŭ u viosku Małyja Aziarany na polskim Padlaššy, što na miažy ź Biełaruśsiu, pa prapanovie miascovaha sołtysa (starasty), jaki zachacieŭ «ažyvić viosku, što vymirała».

«Naša Niva»: Svoj novy albom vy razam z Ženiem Kučmiejnam zapisvali va ŭmovach, jakija mała chto nazavie kamfortnymi — malusieńkaja polskaja vioska Małyja Aziarany na miažy ź Biełaruśsiu, jakuju zamiatała zimoj, chatka, dzie ŭ marazy ruki mahli dubieć, a ŭ śpioku prychodziłasia achałodžvać nohi ŭ taziku. Viadoma, niedzie heta dadało pieśniam unikalnaści — jak z žyvymi hukami tresku ahniu ŭ piečcy, — ale ci metanakiravana vybirałasia pisać albom tak ci vymušana?

Śviatłana Bień: Ženia ciapier žyvie tam, u jaho tam arhanizavanaja studyja «Nieman 9», i heta było samym razumnym rašeńniem dla taho, kab nie zdymać studyju ŭ Bierlinie albo dzieści jašče, Tamu ničoha tut ramantyčnaha nie było na starcie. Ale pa vyniku vyjšła vielmi ramantyčnaja i pryhožaja, i trahikamičnaja, i trošku hieraičnaja historyja zapisu.

Pavialičyć

«NN»: Vaš albom užo byŭ uhanaravany vysokimi adznakami krytykaŭ — jak praca, jakaja ŭvojdzie ŭ historyju, jak jašče adno mocnaje muzyčnaje vykazvańnie epochi vajny, jak «najmacniejšy albom novaj «rełakanckaj» sceny». Hetak ža ciopła była sustretaja papiaredniaja sumiesnaja praca z Halaj Čykis. Takija važkija farmuloŭki hruziać ci radujuć dušu?

SB: Ja starajusia nadavać takim farmuloŭkam mienš vahi ŭ svajoj hałavie.

Dla mianie heta prosta albom, heta prosta pieśni, jakija nazapasilisia za 10 hadoŭ. Tam niama ničoha naŭprost ni pra emihracyju, ni pra vajnu. Jon całkam pra ŭnutrany stan, u jaki ŭsie padziei suśvietu ŭlivajucca vielmi niespadziavana i arhanična adnačasova.

Ja čytaju, kaniečnie, što ludzi pišuć. I heta vielmi pryjemna i važna toje, što jany znajšli čas i nadali hetamu ŭvahu. Ale ja starajusia, kab heta pralatała praz maju hałavu, nie zasiadajučy ŭ joj. Ja prosta čytaju i dumaju: «Tak, dziakuj vialiki». Chtości skazaŭ štości pryjemnaje, chtości skaža štości krytyčnaje, i heta treba niejak zafiksavać. Ale tak, kab čužoje mierkavańnie nie ŭździejničała na maje ŭłasnyja adčuvańni.

«NN»: Niahledziačy na toje, što ŭ padrychtoŭcy alboma pryniała ŭdzieł niemałaja kolkaść ludziej, usio ž asnoŭnaja praca lahła na vas ź Jaŭhienam. Toje samaje ciapier i na hastrolach. I heta vielmi abjomnaja praca, ci pryniasie jana vam suvymiernuju finansavuju ŭdziačnaść?

SB: Muzyka — heta hałoŭnaja i najvažniejšaja sprava, jakoj my žyviom i ź jakoj my pracujem. Ale ž muzyka — heta šmat u čym pra słužeńnie. A nie pra zarobak.

Prosta praz toje, što ŭvieś čas adbyvajucca niejkija kancerty ci inšyja tvorčyja padziei, atrymlivajecca, što mastactva tak ci inakš dazvalaje vyžyvać.

Ale tur — heta nie štości takoje, što niejak značna źmienić našu finansavuju situacyju. Heta, chutčej, pra sustreču sa słuchačami i pra pryhody ŭ roznych haradach.

«NN»: Adna sprava žyć u vioscy na Padlaššy jak u vypadku ź Jaŭhienam, i zusim druhaja — u Bierlinie, vielmi niatannym horadam. Jak atrymałasia tam uładkavacca?

SB: My ź Bierlinam znachodzimsia ŭ kłasnym rezanansie. Jon pavodzić siabie jak nienadziejny bipalarny kachanak, jaki časam padkidvaje prablemy, a časam ratuje i śmiešyć. Tut šmat siabroŭ i padziej. I pryhažości.

My peŭny čas žyli z dačkoj razam ź siabrami ŭ roznych kvaterach. Apošni hod my žyviom u kvatery, u takim pryhožym domie, z dvarom, jaki nahadvaje mnie majo viciebskaje dziacinstva. Tam takaja ž vialikaja śmietnica na ŭvieś dvor, jakaja była ŭ Viciebsku na vulicy Miru. Latajuć brudnyja papierki i tusujucca asacyjalnyja elemienty pad voknami.

«NN»: A jak spravy ź niamieckaj movaj?

SB: Usie maje prajekty źviazanyja ź biełaruskaj i ruskaj movami, tamu ja nijak nie prasoŭvajusia ŭ niamieckaj. Ja naviedvała kursy, ale jany skončylisia ničym. Nu, nie kładucca mnie na słych niamieckija słovy, nie kładucca ŭ hałavu.

Dačka vučycca ŭ škole.

«NN»: Paśla padziej 2020 hoda ty trapiła ŭ «čorny śpis artystaŭ». Ale da 2022 zastavałasia ŭ Biełarusi. Ci była ŭvohule opcyja nie źjazdžać?

SB: Nie, u mianie nie było asablivych šancaŭ zastavacca. Heta było zanadta niebiaśpiečna. U mianie była vialikaja adkaznaść pierad dziciom. I tamu ja nie mahła razvažać tut.

«NN»: My razmaŭlajem u dzień, kali ŭ vyniku biełaruska-amierykanskich pieramovaŭ na volu vyjšli jašče 25 palitviaźniaŭ. Siarod ich, naprykład, muzyki Tor Band, jakich žorstka pakarali za tvorčaść. Čamu režymu stała niedastatkovym prosta čornych śpisaŭ u jakaści pakarańnia?

SB: Prablema nie tolki ŭ muzycy i kultury.

Heta prosta ahułam nieabhruntavanaja, strašnaja biaźlitasnaść, jakaja tyčycca ŭsiaho što zaraz adbyvajecca ŭ Biełarusi. Ja b nazvała jaje jašče ślapoj, niedalnabačnaj, niełahičnaj. I pakolki jana niełahičnaja, ja jak čałaviek z łahičnym myśleńniem nie mahu zrazumieć, što kiruje hetymi ludźmi. A heta vielmi-vielmi sumnyja i niezvarotnyja razbureńni.

«NN»: U «Karovie biełaj» jość radki pra toje, što ty (i my) majem patrebu ŭ nadziei. U čym jana siońnia dla ciabie? Što dapamahaje ŭsio vyvozić?

SB: Mnie chaciełasia b znajści hetuju kropku, dzie jaje možna było b adšukać. Takaja voś nadzieja ŭ mianie: znajści nadzieju.

«NN»: U intervju «Novaj haziecie. Jeŭropa» ty adznačała, što hradus nievynosnaści hetaha śvietu dla ciabie pavysiŭsia paśla padziej 2014 hoda. Z taho momantu jon tolki padvyšajecca. U takich umovach u ciabie jašče zachoŭvajecca niejkaja viera ŭ spraviadlivaść?

SB: Ja dumaju, što ja ŭvohule nie čakała ad suśvietu niejkaj łahičnaści i spraviadlivaści ŭ čałaviečym razumieńni. Mnie padajecca, što kožny čałaviek — heta asobnaje pole boju, dzie zmahajucca roznyja siły: i dobryja, i złyja, i čornyja, i śvietłyja. I kožny pavinien adkazvać za svajo pole boju. I ŭsio.

A ahulnaja suśvietnaja spraviadlivaść (albo niespraviadlivaść) mnie padajecca adlustravańniem taho, nakolki my prajhrajem ułasny boj. I treba spačatku vyjhrać jaho, a potym namahacca ŭpłyvać na toje, što adbyvajecca ŭ śviecie.

«NN»: Źviartajučysia znoŭ da paezii ŭ novym albomie, tam hučyć radok pra toje, što čałaviek na 60% składajecca sa śloz. A z čaho jašče siońnia składajecca Śviatłana Bień?

SB: Ja składajusia z cyharet, kavy, dedłajnaŭ i pastajannaj baraćby adčajnaj viesiałości i strašnaha adčaju.

«NN»: Bačyli ŭ adnym z vodhukaŭ na apošni albom frazu, maŭlaŭ, jaho nie nazavieš ni ruskim, ni niamieckim, ni biełaruskim. Ale jon, na naš pohlad, supierprabiełaruski pa kantekście, nie tolki tamu, što tam hučyć biełaruskaja mova. Skažy, žyvučy ŭ emihracyi, ci nie składana dajecca pisać paeziju i pieśni biez svajoj ziamli pad nahami?

SB: Mnie pa pryrodzie majoj nieŭłaściva pryviazvacca da niejkaha miesca. Usio samaje važnaje ŭ mianie adbyvajecca ŭ hałavie, unutry, u sercy. I mnie niama roźnicy dzie žyć. Zusim. Dumaju, što ja maleńki taki fraktał Biełarusi. Dzie b ja ni žyła, ja — jaje mietafizičny pradstaŭnik, maleńkaja čaścinka, mikraskapičnaja dypłamatyčnaja misija.

U mianie jość lubimaja fraza, aŭtarstva śviatara i fiłosafa Paŭła Fłarenskaha, jaki byŭ zabity ŭ 1937‑m u stalinskich łahierach. Pra toje, što «čiełoviek — eto sžatyj konśpiekt mirozdanija». To bok, kožny čałaviek — roŭny ŭsioj śvietabudovie całkam, prosta jon ścisnuty da hetaha maleńkaha fraktała, da maleńkaj adzinki.

Biełaruś dla mianie bolš, čym prosta ziamla ci miesca. Jana vysoka-vysoka ŭvachodzić i ŭ nieba, i ŭ ziamlu hłyboka. A ja — jaje malekuła.

«NN»: I čałaviek, jaki nie pryviazvajecca da miesca, stvaraje hurt u honar rodnaha Viciebska? (havorka idzie jašče pra adzin muzyčny prajekt z udziełam Śviatłany — Wtbsk. — NN)

SB: Nu, heta znak lubovi. Ale mnie nie patrebna być niepasredna ŭ tym miescy, jakoje ja lublu. Maja luboŭ nie zaležyć ad taho miesca, dzie ja znachodžusia.

«NN»: Tam-siam časam pačuješ pytańnie: a ci mahčymaje adradžeńnie «Sieriebrianoj svad́by» choć u jakim farmacie?

SB: Kali adkazvać ścisła, to nie, hurt nie adnovicca, kaniečnie ž.

«Sieriebrianaja svad́ba» vielmi adpaviadała svajmu času, bolš bieskłapotnamu, biaśpiečnamu. I stanu majmu, jaki byŭ u toj čas. I, kaniečnie ž, ništo ŭ śviecie nie byvaje nadoŭha, i ŭsio razburajecca i raźlatajecca, i heta narmalna.

Prosta hety čas skončyŭsia i skončyłasia taja ja, potym źjaviłasia niejkaja inšaja, potym jašče inšaja, zaraz jašče. I ja nikoli nie viartajusia da čahości, što było daŭno. Ja adrazu laču napierad.

Tak cikava žyć i stolki ŭsiaho zaraz adbyvajecca, što dumać pra toje, što skončyłasia 10 hadoŭ tamu — heta zanadta raskošna. Heta tolki pa-durnomu marnavać čas.

«NN»: A ci sychodzicca tvajo bačańnie siabie ŭ budučyni z tym, jak ty heta sfarmulavała ŭ minułym — na bierazie mora, a pobač — svoj pałac?

SB: Ja abaviazkova pavinna žyć kala mora, u pałacy! I ja zaklikaju ŭsich cikavych mužčyn, u jakich jość pałac kala mora, napisać mnie list kachańnia (paśmichajecca).

«NN»: A pra što jašče marycca?

SB: Ja bajusia pra što-niebudź maryć. Tut jak z nadziejaj: maja mara ab tym, kab pačać znoŭ maryć.

«NN»: U dziacinstvie ty, siarod inšaha, maryła stać Čaraŭnicaj ci Aniołam. Dla mnohich vaša muzyka siońnia — ratavańnie i acaleńnie. Ci možna ličyć, što ŭ niečym dziciačaja mara spraŭdziłasia?

SB: Mnie zaŭsiody vielmi chaciełasia dapamahać. I kali chtości kaža, što maja muzyka, ci śpiektakli, ci knižki im čymści dapamahli, ja adčuvaju vialikaje-vialikaje ščaście. Ale ja bajusia ab hetym dumać vielmi mocna, kab heta nie ŭździejničała na mianie.

Mnie chaciełasia b rabić kudy bolš. Ja da hetaha času vielmi škaduju, što nie stała lekaram, jak maje baćki. Mnie padajecca, ja b zrabiła kudy bolš tałkovaha, kali b lačyła ludziej i prynosiła kankretnuju karyść.

Bo za toje, što ja rablu zaraz, ja nie adkazvaju, jano atrymlivajecca časam nieŭśviadomlena. I kali vychodzić, što heta spracavała i kamuści dapamahło, to heta zusim nie dziakujučy mnie, chutčej praź mianie.

«NN»: Raskažy, dzie jašče možna budzie ciabie bačyć i čuć u bližejšy čas?

SB: Ź Linaj Chiese, toj ža bierlinskaj mastačkaj, jakaja rabiła sa mnoj i knižku i śpiektakl «Biespracoŭnaje dreva», i našym siabram, akcioram i režysioram Vaniam Kilbieram my niadaŭna pastavili śpiektakl, jaki nazyvajecca «10 priznakov toho, čto vy popali v čiernuju dyru».

Jon składajecca z takich astrafizičnych faktaŭ pra čornyja dziry, jakija my pierapracoŭvali ŭ takim bolš paetyčnym, mietafizičnym bačańni. My sapraŭdy prosta zachacieli pastavić śpiektakl pra čornuju dzirku. Nas vielmi jana cikaviła jak fizičnaja i astranamičnaja źjava. Tamu što my lubim kosmas, fiziku, usio takoje, źviazanaje z navukaj i cudami.

Pačaŭšy pracavać z hetaj temaj,

my pabačyli, što čornaja dzirka — heta takaja mocnaja mietafara posttraŭmatyčnaha razładu i ciažkaj depresii. Usich takich adčajnych stanaŭ, u jakich zaraz znachodzicca šmat ludziej. I my prosta pačali kapać u hety bok i supastaŭlać dźvie historyi: astrafizičnuju i čałaviečuju.

Pavialičyć

Pakul u nas płanujecca vyjezd z hetym śpiektaklem u Miunchien na fiestyval i jašče pakaz u Bierlinie. A potym budziem hladzieć: kudy pakličuć, tudy i pajedziem, budziem radyja.

Jašče vielmi zaklikaju pasłuchać naš aŭdyjaśpiektakl «Pieratvaryŭšysia imhnienna ŭ ahaniok…» (novy prajekt vydaviectva «Pflaŭmbaŭm», pryśviečany Zinaidzie Bandarynaj — adnoj z samych vybitnych biełaruskich paetak epochi «Maładniaku». — NN).

Heta vielmi kranalny, pryhožy śpiektakl, u jaki ŭkłali svaje siły šmat biełaruskich akcioraŭ. Ženia Kučmiejna napisaŭ da jaho muzyku — tam vielmi pryhožyja pieśni. Mnie padajecca, heta vielmi sardečny prajekt.

«NN»: Što nakont jašče adnaho tvajho muzyčnaha prajekta — Wtbsk?

SB: Ja hraju tam sa svaim lepšym siabram Siarožam Navickim (jon taksama ź Viciebska). I nam vielmi dapamahaje Miša Radzivonaŭ, vydatny śpiavak, viadomy mnohim pa hurcie The Retuses. Miša taksama ŭ emihracyi paśla pačatku poŭnamaštabnaj vajny, u Bierlinie. My praciahvajem naš sumiesny prajekt dalej. Šmat vystupali apošnim časam na roznych paetyčnych mierapryjemstvach. A ŭ pracy ŭ nas — źviadzieńnie alboma, jaki my ŭžo zapisali, zastałosia tolki davieści jaho da tołku.

Ź bližejšaha — my prymiem udzieł u fiestyvali Minsk x Minha (štohadovy kulturny fiestyval u Miunchienie. — NN), vystupim tam 9 kastryčnika.

«NN»: Mnohija biełarusy siońnia žyvuć u tryvožnym razładzie, niechta — z PTSR, niechta z pačućciom viny i inšymi składanymi pačućciami — što b ty im pažadała?

SB: Ja b chacieła skazać heta ŭsim ludziam, jakija pieražyvajuć ciažkija časy (a takich siarod biełarusaŭ vialikaja kolkaść). A ja ŭ svaju čarhu pačuła ich ad śpiecyjalistki, jakaja pracuje ź ludźmi z PTSR, pierad tym, jak my pačali rabić śpiektakl pra čornuju dzirku.

Jana raspaviała, što kali čałaviek pieražyŭ niejki vielmi ciažki stresavy dośvied, kali sutyknuŭsia z čymści strašnym, heta byvaje nie tak lohka vytravić z serca, i nie tak lohka znoŭ znajści niejkuju radaść i ŭvohule viarnucca da narmalnaha žyćcia. I zdajecca, što hetaj čornaj jamie nie budzie nijakaha kanca. I što tut jość adzin taki padvoch: čałaviek namahajecca z hetym zmahacca, idzie da siabroŭ, idzie na niejkaje mierapryjemstva, namahajecca radavacca pryhožamu śvitanku, jedzie ŭ les. Jon robić, robić, robić niejkija kroki, kab vyratavacca, kab jamu stała lahčej, kab jaho adpuściła, ale jaho nie adpuskaje. I heta adbyvajecca pieršy raz, dziasiaty, tryccaty, soty.

I voś śpiecyjalistka skazała, što samaje hałoŭnaje — heta pamiatać, što hetaja jama, jana ŭsio ž adnojčy napoŭnicca. Prosta ŭ kožnaha jana svaja. I nieviadoma, kolki tabie treba dla hetaha namahańniaŭ: 100 ci 200, ci 215. I ty nie pavinien zdavacca na 200-m, tabie zastałosia jašče 15.

Jašče jana skazała frazu, jakaja stała potym u nas epihrafam: što strašnaje i katastrofy — heta nie ŭsio tvajo žyćcio, heta tolki častka. Heta nie zajmaje ŭvieś abjom ciabie. Buduć inšyja častki.

Nie viedaju, nakolki heta važna pačuć kamuści. Ale dla mianie heta byli vielmi važnyja słovy, jakija vielmi mianie padtrymali.

• 6
• 0
• 0
• 1
• 0
• 0
• 0
• 6