Пад меркаваным месцам пахавання Ісуса раскрылі 2000‑гадовую таямніцу, якая супадае з біблейскім апісаннем
Евангелле ад Яна апісвае месца пахавання Ісуса як новы склеп, высечаны ў скале і размешчаны ў садзе непадалёк ад месца ўкрыжавання.
На працягу амаль семнаццаці стагоддзяў храм Гроба Гасподняга ў Іерусаліме шануюць як месца распяцця, пахавання і ўваскрасення Ісуса. Першы хрысціянскі храм тут быў узведзены яшчэ ў IV стагоддзі, пры імператары Канстанціне, над магілай, якую ўжо тады лічылі месцам пахавання Хрыста.
Але што знаходзілася тут раней, у часы Ісуса? Адказаць на гэтае пытанне дапамаглі раскопкі пад храмам, якія пачаліся ў 2022 годзе падчас маштабнай рэстаўрацыі і завяршыліся ў 2025-м. Як піша Daily Mаil, археолагі змаглі аднавіць, як выглядала гэтая частка старажытнага Іерусаліма, і выявілі некалькі цікавых супадзенняў з евангельскім аповедам.
Сад сярод скал
Евангелле ад Яна апісвае месца пахавання Ісуса як новы склеп, высечаны ў скале і размешчаны ў садзе непадалёк ад месца ўкрыжавання.
Новыя дадзеныя пацвярджаюць: пад падлогай сучаснага храма сапраўды хаваецца старажытная каменная каменяломня, якая з часам змяніла сваё прызначэнне.
Даследчыкі высветлілі, што пасля таго, як здабыча каменю ў гэтым кар’еры была спынена, яго глыбокія ўчасткі (месцамі да шасці метраў ніжэй за сучасны ўзровень) былі засыпаны глебай. Там з’явіліся невялікія сельскагаспадарчыя надзелы, падзеленыя невысокімі каменнымі сценамі.
Аналіз старажытнага пылку і батанічных рэшткаў паказаў, што на гэтай тэрыторыі вырошчвалі вінаград і алівы, а таксама выкарыстоўвалі яе для выпасу жывёлы. Гэта сведчыць, што на месцы былога кар’ера сапраўды існавалі апрацаваныя ўчасткі, што стасуецца з евангельскай згадкай пра сад.
Аднак знойдзеныя сляды расліннасці пакуль не ўдалося дакладна датаваць лабараторнымі метадамі. Таму археолагі не могуць дакладна даказаць, што сад апрацоўваўся менавіта ў той самы час, калі адбылося ўкрыжаванне Хрыста.
Магілы за гарадскімі сценамі
Акрамя садоў, археолагі дакументавалі мноства пахавальных камер, высечаных непасрэдна ў скалістых схілах былой каменяломні. Гэты ландшафт ствараў унікальную камбінацыю: адкрытая прастора для земляробства і пастырства, што суседнічала з могілкамі. Гэта дакладна супадае з тэкстам Новага Запавету, дзе апісваецца сад з грабніцамі каля месца пакарання.
Супадаюць і некаторыя іншыя геаграфічныя дэталі. У Пасланні да Габрэяў гаворыцца, што Ісус пакутаваў за гарадской брамай. Археалагічныя даследаванні паказалі, што ў I стагоддзі тэрыторыя сучаснага храма Гроба Гасподняга сапраўды знаходзілася за тагачаснымі сценамі Іерусаліма, але блізка ад горада.
Яшчэ адна дэталь ёсць у Евангеллі паводле Яна: магіла знаходзілася побач з месцам распяцця, таму Ісуса можна было пахаваць хутка, да пачатку юдэйскай суботы. У храме Гроба Гасподняга камера, якую традыцыйна лічаць магілай Ісуса, і скала Галгофы таксама знаходзяцца зусім побач.
Ніводная з гэтых прыкмет сама па сабе не была незвычайнай для старажытнага Іерусаліма: закінутыя кар’еры нярэдка выкарыстоўвалі і для пахаванняў, і для гаспадарчых патрэб. Важнае менавіта іх спалучэнне ў адным месцы.
Ад рымскіх пабудоў да хрысціянскай святыні
У II стагоддзі пры імператары Адрыяне раён перабудавалі. Паводле пазнейшай хрысціянскай традыцыі, над святыняй узвялі вялікі язычніцкі храм. Аднак новыя даследаванні дазваляюць меркаваць, што рымскі культавы комплекс мог быць значна меншым. Адна з яго пабудоў стаяла каля магілы, якую пазней сталі шанаваць як магілу Ісуса, і перакрывала да яе доступ.
У IV стагоддзі пры Канстанціне рымскія збудаванні разабралі. Будаўнікі адкрылі пахавальную камеру, якую на той момант ужо лічылі магілай Хрыста, выдалілі частку скалы вакол яе і зрабілі яе цэнтрам новай хрысціянскай святыні.
Значэнне гэтага месца было настолькі вялікім, што пры ўзвядзенні вялізнага царкоўнага комплексу архітэктары захавалі становішча магілы нават коштам асіметрыі некаторых частак будынка.
Ці з’яўляецца гэта доказам?
Навукоўцы захоўваюць асцярожнасць у высновах. Хоць ландшафт і супадае з апісаным у Евангеллі, археалогія не можа даць адназначнага адказу, ці ляжала ў гэтай грабніцы цела Ісуса. На сценах не знойдзена ідэнтыфікуючых надпісаў, а дакладна датаваць час апрацоўкі сада з дакладнасцю да года пакуль немагчыма.
Аднак раскопкі паказалі, што традыцыйнае месца пахавання Ісуса мае асноўныя геаграфічныя і фізічныя рысы, апісаныя ў першакрыніцах.
Каментары