«Chutka ŭsio źjaduć». Rybałovy skardziacca, što ad hetaj ptuški niama paratunku
Vialiki bakłan — vid, jaki jašče niadaŭna byŭ redkaściu, — za niekalki dziesiacihodździaŭ staŭ sapraŭdnaj prablemaj dla pryrody i ekanomiki Biełarusi. Latajučyja «brakańjery» — tak prazvali ich rybałovy.
Paciapleńnie klimatu pastupova ŭpłyvaje na fłoru i faŭnu Biełarusi. Z adnaho boku, dačniki radujucca tamu, što vinahrad i kavuny ŭžo možna vyroščvać na poŭnač ad Minska, z druhoha boku, rybaki bjuć tryvohu — reki i aziory zasialajuć invaziŭnyja vidy ryby. Adzin ź ich, amierykanski somik (Ameiurus nebulosus), staŭ sapraŭdnym niaščaściem dla raki Muchaviec i mnohich azior Bresckaj vobłaści.
Rybałovy iranizujuć, što z somikam paśpiachova spraviacca bakłany — latajučyja «brakańjery», — jakich u apošnija dziesiacihodździ istotna pabolšała na terytoryi Biełarusi. U sacsietkach paviedamlajuć, što bakłany sustrakajucca na Prypiaci, Sažy, Brasłaŭskich aziorach. Dziaržaŭnyja ŚMI zhadvajuć pra ich prysutnaść na voziery Biełym u Hrodzienskim rajonie i na Niomanie.
Čym niebiaśpiečnaja hetaja ptuška?
Jak adznačajuć vučonyja Navukova-praktyčnaha centra pa bijaresursach NAN Biełarusi, vialiki bakłan (Phalacrocorax carbo) byŭ viadomy na terytoryi krainy jak redki zalotny vid až da pačatku 1980-ch hadoŭ. Paźniej ptušku možna było rehularna nazirać pieravažna na poŭdni krainy.
Pavodle acenak śpiecyjalistaŭ, ekanamičny ŭron, jaki nanosicca bakłanam rybnaj haspadarcy, moža składać na rybavodnych sažałkach i štučna zaryblenych vadajomach 20—50% abjomaŭ pradukcyi, a ŭ niekatorych vypadkach, asabliva dla karpavych haspadarak, dachodzić da poŭnych strat rybnaha statka na asobnych sažałkach. Adna ptuška za sutki moža źjeści 3-5 kiłahramaŭ ryby.
Niebiaśpiečny bakłan i dla navakolnaha asiarodździa
Pa-pieršaje, kałonii bakłanaŭ mohuć całkam źniščać miascovyja arnitakompleksy, vyciaśniajučy inšych ptušak, što hniazdujucca pobač. Ich masavaja prysutnaść stvaraje prablemy navat dla takich žyvučych vidaŭ, takich jak šeraja čapla ci čajka.
Pa-druhoje, huana (ptušyny pamiot), jaki ŭ vialikaj kolkaści nazapašvajecca pad kałonijami bakłanaŭ, radykalna źmianiaje chimičny skład hleby. Heta viadzie da hibieli dreŭ i ŭsiaho raślinnaha pokryvu. U vyniku navat adnosna stabilnyja łandšafty — astraŭki na aziorach ci nizinnyja bałoty — pieratvarajucca ŭ «miortvyja zony».
U rybhasach Biełarusi ź vialikim bakłanam zmahajucca adstrełam, razbureńniem hniozdaŭ, vysiakańniem dreŭ, hukavym i vizualnym adpužvańniem. Ptušak pałochajuć hazavymi harmatami, pudziłami i bliskučymi pradmietami, naciahvajuć nad vadajomami lesku i sietki. Tym časam rybaki praciahvajuć skardzicca na «latajučych brakańjeraŭ».
Ciapier čytajuć
«Ja jedu natchnicca ŭkraincami». Śviatłana Cichanoŭskaja pačała aficyjny vizit va Ukrainu2
Kamientary
Pamiataju, niekali bylo, pryliacieū adzin baklan da nas. Nie taki, nie "suchaputny", sapraūdny, marski baklan pryliacieū. A na palubie ryby bylo niazmieranna, toļki tral vybrali, i jon da jaje padsieū dy pačaū chapac` dy hlytac`, chapac` dy hlytac`...
Nahlytaūsia tak, što ūzliaciec` užo nia moh, alie ūsio jašče chapaū tuju rybu. Kruhly zrabiūsia, zob pa palubie ciahaū, bo padniac` šyju ūžo nia moh...
Tak i siadzieū za tralavaj liabiodkaj paūtydnia, pieratraūlivaū... Zasraū usio, i tady ūžo paliacieū...