«Vitold kazaŭ: «Nu što vy, što vy…» A mianty paśla kryčali pra mora kryvi». Palitviazień z susiedniaj kamiery raskazaŭ pra śmierć Ašurka
Uładzimir Haroch — ramieśnik z Navahrudka, jakoha asudzili na 7 hadoŭ kałonii. Haroch byŭ u susiedniaj kamiery ŠIZA škłoŭskaj kałonii, kali pamiraŭ Vitold Ašurak. Uładzimir raskazaŭ «Našaj Nivie» svaju historyju.

Sutnaść «karelickaj spravy» — ludziej abvinavacili ŭ tym, što letam 2020 hoda jany nibyta rychtavalisia da masavych biesparadkaŭ u Navahrudku i niekatorych inšych nasielenych punktach i źbiralisia padpalvać budynki, supraciŭlacca ŭładam i błakavać darohi śpiłavanymi drevami. Harocha zatrymali ŭ dzień vybaraŭ, 9 žniŭnia 2020 hoda.
«Znajšłasia adna mrazota, jakaja mianie zdała»
«Da aryštu ja zajmaŭsia vyrabami z dreva, byŭ zvyčajnym ramieśnikam. Ale ŭ 2020‑m nie zmoh zastavacca ŭ baku.
Usio pačałosia z taho, što ja sfarmavaŭ hrupu adnadumcaŭ u Navahrudku: my drukavali i raspaŭsiudžvali ŭlotki, rychtavalisia da sustrečy z davieranymi asobami Śviatłany Cichanoŭskaj. Mianie zatrymlivali jašče da vybaraŭ, ale adpuskali. A potym zdaryłasia toje, što nazyvajuć kłasikaj žanru — znajšoŭsia zdradnik.
Hetaja mrazota zdała ŭsio da drobiaziaŭ, navat maje paznaki ŭ błaknocie. 6 žniŭnia ja zaŭvažyŭ kala doma, dzie rabiŭ ramont, pastku. Syn haspadyni vyviez mianie praz błakadu, była pahonia, ale ja zdoleŭ syści ŭ les. Chavaŭsia ŭ siaścior, u lasach, pakul mianie nie pierapravili ŭ Lidu.
Mienavita tady ja paznajomiŭsia ź Vitoldam Ašurkam. Vitold damoviŭsia z adnoj mužnaj žančynaj, jakaja nie pabajałasia mianie prytulić. Ale 9 žniŭnia mianie vyličyli i aryštavali prosta ŭ jaje na kvatery.

Hrodna i Baranavičy. «Błatnyja salidaryzavalisia z nami»
U hrodzienskim SIZA mianie sprabavali presavać praz kryminalnikaŭ. Apieratyŭniki śpiecyjalna zakinuli mianie ŭ kamieru da smatračaha za Hrodna, kab tam praviali «vychavaŭčuju rabotu». Ale paśla niekalkich hadzin razmovy, kali ja patłumačyŭ, za što my zmahajemsia, staŭleńnie źmianiłasia.
U vyniku my pasiabravali, i jany całkam salidaryzavalisia z nami. Opiery spadziavalisia na pres, a atrymali padtrymku dla nas ad błatnych.
Potym byli Baranavičy. Ja fiksavaŭ usie parušeńni ŭ sšytak: jak zabaraniali sušyć adzieńnie, jak zatrymlivali ježu.
Hety sšytak u mianie potym zabrali i zamalavali ŭsio ručkaj, ale administracyja tady spałochałasia — nam dazvolili mycca i sušyć rečy na batarejach.

Piekła ŭ Škłovie
3 maja 2021 hoda ja trapiŭ u kałoniju №17 u Škłovie. Administracyja adrazu zabaraniła inšym źniavolenym sa mnoj kamunikavać, pahražali prablemami.
U Škłovie katavali ludziej. Mianie valili na padłohu, raściahvali nohi tak, što suchažylli traščali, i bili. Cieła zastavałasia čornym ad siniakoŭ pa try tydni.
U ŠIZA nas katavali choładam: fortku ŭ aknie nie začyniali navat u marazy, byŭ pastajanny skraźniak. Kab nie źmierznuć, treba było pastajanna ruchacca, skakać.
Charčavańnie było žachlivym. Adnojčy nakinuli ježy, akazałasia — sanstancyja pryjechała.
Kali ja ŭbačyŭ svajo adlustravańnie, byŭ šakavany: pry roście 175 sm ja važyŭ kala 60 kh, straciŭ bolš za 20 kiłahramaŭ. Na jahadzicach nie zastałosia tłušču, tolki myšcy, abciahnutyja skuraj. Pierada mnoj stajaŭ chadziačy škilet.
Apošnija dni Vitolda Ašurka
14 maja 2021 hoda mianie zakryli ŭ ŠIZA pa sfabrykavanym akcie. I tam, u susiedniaj kamiery, byŭ Vitold.
Ja zapomniŭ try čornyja daty. 19 maja ja čuŭ, jak da jaho źviartalisia: «Niedaraźvity». 20‑ha čysła ja čuŭ huki, nibyta jamu pryčyniali bol, jon tolki kazaŭ: «Nu što vy, što vy…». A 21 maja ŭ abied kantralor klikaŭ jaho atrymlivać ježu, ale Vitold užo nie adhukaŭsia. Potym nabiehła kuča miantoŭ, uklučyli radyjo na ŭsiu moc, niešta kryčali pra «mora kryvi».
Ranicaj mnie skazali: Vitold pamior. Heta byŭ šok, jaki niemahčyma apisać słovami.
Byŭ tam taki viazień Uład, były śpiecnazaviec, asudžany za narkotyki. Ja čuŭ, jak mient kazaŭ jamu: «Budź aściarožniej, kab nie atrymałasia, jak z Ašurkam, što my ledź adpisalisia». Vidavočna, jaho padsadžvali da Vitolda dla «vychavaŭčaj raboty».

Paśla śmierci Vitolda ja zrazumieŭ: mianie tut mohuć prosta zabić ci zrabić invalidam.
Mahiloŭskaja turma
Paśla mianie pieraviali na turemny režym. U mahiloŭskaj turmie №4 mnie pastajanna padsialali psichična chvorych ludziej. Byŭ adzin, jaki zhvałciŭ dzicia, naprykład. Heta rabiłasia śpiecyjalna, kab ja pajechaŭ dacham.
U asnoŭnym heta byli chitryja i podłyja ludzi. Pieršy čas ja sprabavaŭ pa-dobramu, byŭ takim vychavanym batanikam, ale jany hetym karystalisia. Pryjšłosia pakazvać zuby, prymušać ich myć posud i prybirać.
Adziny palitviazień, ź jakim ja pierasiakaŭsia ŭ turmie — heta Arciom Sakaŭ, apieratar Cichanoŭskaha. My pasiabravali. Jaho presavali strašna: pastajannyja ŠIZA, danosy ad zekaŭ ź nizkich statusaŭ.
Arciom viarnuŭsia ŭ Škłoŭ, u hetuju zabojčuju kałoniju №17. Ja prašu ŭsich: bicie ŭ zvany za jaho! Heta miesca, dzie ludziej niščać fizična.
Vyzvaleńnie: miaški na hałovach i 10 kanvairaŭ na 10 čałaviek
Vyzvaleńnie było raptoŭnym. Pryjšoŭ pałkoŭnik, potym niejki deputat. Skazali: jość mahčymaść vyjechać, ale tolki ŭ Litvu. A 5:30 ranicy — «15 chvilin na zbory». Nas pasadzili ŭ aŭtobus, nadzieli miaški na hałovy, kajdanki za śpinaj pierakrucili tak, što ruki advalvalisia. 10 kanvairaŭ na 10 čałaviek.
Kali źniali miaški, ja ŭbačyŭ, što my ŭ Čarnihaŭskaj vobłaści. Nas pryvieźli va Ukrainu. Ukraincy pryniali nas vielmi ciopła, choć u ich idzie vajna.
Zaraz ja na voli, ale maje rukapisy, maju prahramu budaŭnictva novaj dziaržavy, maje vieršy — usio źniščyli ci skrali. Skrali navat fatahrafii i listy ad biełarusaŭ, jakija mianie trymali na płyvu. Ale ŭsio heta zastałosia ŭ hałavie.
Ja nie źbirajusia maŭčać, jak niekatoryja. U mianie ŭ Biełarusi zastalisia dzieci, jany ciapier faktyčna ŭ zakładnikach. Ale ja nie budu lizać zad Łukašenku. Kali ja zamaŭču, značyć, baraćba była daremnaj.
Naša kraina chvoraja, i chvory nie tolki Łukašenka. Chvory saviecki mientalitet mnohich kiraŭnikoŭ i abyjakavaść «niejtralnych» hramadzian. Nam patrebnaja hłybokaja transfarmacyja.
Pieramoha budzie za nami, heta navat nie abmiarkoŭvajecca. Kali nie vieryš u pieramohu — ty ŭžo prajhraŭ. A ja vieru».
«Naša Niva» — bastyjon biełaruščyny
PADTRYMAĆ
Kamientary
Absalutna. Heta vidavočna było i za saŭkom, i ciapier pakul mała što źmianiłasia.