Čym ciapierašnija pratesty ŭ Iranie adroźnivajucca ad papiarednich

U pratestoŭcaŭ upieršyniu źjaviŭsia choć i simvaličny, ale lidar – im staŭ Reza Piechlevi, syn apošniaha zrynutaha šacha Irana. ZŠA ŭ asobie prezidenta Donalda Trampa ŭvažliva sočać za pratestami i ŭžo nieadnarazova pahražali ŭmiašacca. Akramia taho, pazicyja Irana jak rehijanalnaj dziaržavy asłabła paśla vajny ź Izrailem i bambavańniaŭ ZŠA ŭ červieni minułaha hoda.

Pratesty pačalisia 28 śniežnia ŭ Tehieranie i amal adrazu pierakinulisia na inšyja harady. Padstavaj dla masavaj niezadavolenaści stali rezki rost cenaŭ i padzieńnie kursu iranskaha ryjała ŭ dačynieńni da dalara ZŠA: za hod amierykanskaja valuta padaražeła prykładna na 80%.

Ekanamičnyja łozunhi chutka pieratvarylisia ŭ palityčnyja — až da patrabavańnia naohuł likvidavać Isłamskuju Respubliku i adnavić manarchiju. Kolki mienavita ludziej vyjšli na akcyi pratestu, pravieryć składana — Bi-bi-si i inšyja mižnarodnyja ŚMI pazbaŭlenyja mahčymaści pracavać na terytoryi Irana. Akramia taho, iranskija ŭłady, sprabujučy zdušyć pratest, adklučyli ŭ krainie internet, što dadatkova ŭskładniaje zbor i pravierku infarmacyi.

Ale, pa roznych danych vidavočcaŭ i ekśpiertaŭ, ciapierašnija vystupleńni pa maštabie pieraŭzychodziać papiarednija. Sacyjołah-daśledčyk Eli Charsandfar adznačaje ŭ razmovie ź Bi-bi-si, što mitynhi raspaŭsiudzilisia i na nievialikija nasielenyja punkty, «nazvy jakich mnohija ludzi, mahčyma, nikoli nie čuli».

Papiarednija masavyja vystupy ŭ Iranie byli choć i šmatlikija, ale nie takija maštabnyja. U 2009 hodzie irancy pratestavali suprać mierkavanych falsifikacyj na vybarach. Pratesty ŭznačalili kandydaty, jakija prajhrali, utvaryŭšy tak zvany «zialony ruch». Ruchajučaj siłaj pratestu staŭ siaredni kłas. Niahledziačy na vialiki razmach, jon byŭ zasiarodžany ŭ bujnych haradach. Inšyja bujnyja pratesty ŭ 2017 i 2019 hadach byli abmiežavanyja pieravažna biednymi rajonami.

Najbolš padobnymi da ciapierašnich byli pratesty 2022 hoda, jakija ŭspychnuli paśla śmierci Machsy Amin. Jaje zatrymała palicyja marali za «niapravilnaje» našeńnie chidžaba. Tady Iran achapiła samaja vialikaja chvala pratestaŭ z časoŭ Isłamskaj revalucyi 1979 hoda, ale ŭrešcie ŭłady jaje zadušyli.

Niesistemny pratest i simvaličny lidar

U pratestaŭ 2022 hoda nie było lidara, i tamu jany chutka zhaśli. Na lidarstva ŭ ciapierašnich pretendujuć fihury, jakija znachodziacca za miažoj i jakija sprabujuć ich nakiroŭvać, pierš za ŭsio heta Reza Piechlevi, syn zrynutaha ŭ 1979 hodzie šacha.

Jon abviaściŭ siabie šacham, kali byŭ u vyhnańni ŭ ZŠA. Jaho aktyŭnaść častkova tłumačyć toje, čamu pratesty ŭsio jašče praciahvajucca.

«Klučavoje adroźnieńnie hetaha pratestu ŭ tym, što heta ŭpieršyniu toj samy niesistemny pratest, jaki maje lidara. Pryčym hety lidar, mahčyma, bolš simvaličny navat, bo jon siadzić u Złučanych Štatach i, viadoma, nie moža narmalna kaardynavać dziejańni na miescach. I jon zdoleŭ mabilizavać nasielnictva na palityčnaje dziejańnie. Takoha nie było nikoli», — raskazvaje Bi-bi-si iranist, uschodaznaŭca i aŭtar telehram-kanała «Isłamizm ad zamiežnaha ahienta» Mikita Smahin.

Piechlevi aktyŭna zaklikaŭ irancaŭ vychodzić na vulicy, i ludzi achvotna dzialilisia zaklikami. Maładyja irancy ŭ sacyjalnych sietkach uskosna padšturchoŭvajuć adzin adnaho da ŭdziełu ŭ demanstracyjach. Demanstranty vykrykvajuć jaho imia, razdajucca zakliki da viartańnia dynastyi Piechlevi.

Maštaby niadaŭnich pratestaŭ u takich haradach, jak Tehieran, možna ličyć dokazam efiektyŭnaści zaklikaŭ Piechlevi. Analityki adznačajuć, što prysutnaść viadomaj apazicyjnaj fihury, vidavočna, umacavała adčuvańnie taho, što ŭ vypadku padzieńnia ciapierašniaha ŭrada isnuje patencyjnaja alternatyva.

Zrešty, inšyja ekśpierty ličać, što hetyja prajavy padtrymki Piechlevi nie abaviazkova aznačajuć, što irancy chočuć adnaŭleńnia manarchii. Chutčej, heta prajava adčajnaj patrebny ŭ luboj alternatyvie relihijnamu praŭleńniu, asabliva na fonie adsutnaści ŭnutry krainy prykmietnych śvieckich apazicyjnych lidaraŭ.

«Śmierć dyktataru»

Jak i ŭ 2022 hodzie, pratesty mieli kankretnuju nahodu — ale abureńnie pierarasło ŭ patrabavańnie hłybokich sistemnych źmienaŭ.

«Ruch 2022 hoda pačaŭsia z «žanočaha pytańnia». Ale ŭ im znajšli adbitak i inšyja niezadavolenaści… Pratesty śniežnia 2025 hoda pačalisia z prablem, jakija, na pieršy pohlad, vyhladali ekanamičnymi, ale za vielmi-vielmi karotki čas na pratestach prahučali bolšyja patrabavańni», — kaža sacyjołah Charsandfar.

U kancy śniežnia kirmašovyja handlary ŭ centry Tehierana abviaścili strajk u adkaz na rezkija vahańni kursu iranskaha ryjała da amierykanskaha dalara. Pratesty raspaŭsiudzilisia na najbiadniejšyja rehijony krainy na zachadzie. Jak i ŭ 2022 hodzie, adnymi z epicentraŭ stali pravincyi Iłam i Łurystan.

U kancy hoda na vulicach byli ŭžo tysiačy ludziej, a miljony irancaŭ — uklučajučy pradstaŭnikoŭ siaredniaha kłasa — sutyknulisia ź ciažkim ekanamičnym kryzisam i imklivym rostam koštaŭ.

Uschodaznaŭca Mikita Smahin nazyvaje siarod hałoŭnych prablem iranskich uładaŭ ekanomiku i kaža, što ludzi pierastali vieryć ciapierašnim kiraŭnikam.

«Za apošnija vosiem hadoŭ adbyvajecca płanamiernaje, paśladoŭnaje źbiadnieńnie nasielnictva. Ułada nie zmahła stvaryć madel, jakaja b zabiaśpiečvała ekanamičny roskvit, ekanamičnuju stabilnaść».

Udzielniki vuličnych maršaŭ skandujuć «Śmierć dyktataru!», patrabujučy adchileńnia viarchoŭnaha lidara Irana ajatały Ali Chamieniei i režymu, jaki jon uznačalvaje.

Pahrozy Trampa

Jašče adzin faktar, jaki adroźnivaje hetyja pratesty navat ad pratestaŭ 2022 hoda, — heta ZŠA. U adroźnieńnie ad papiarednich pratestaŭ, ciapierašnija demanstracyi vidavočna majuć padtrymku Biełaha doma. Donald Tramp pryhraziŭ atakavać pazicyi ŭradavych sił u padtrymku pratestoŭcaŭ — takoha raniej nikoli nie zdarałasia.

U 2009 hodzie, kali adbyvalisia pratesty suprać falsifikacyj na prezidenckich vybarach, ich udzielniki skandavali: «Abama, Abama, ci ty ź imi, ci z nami!» Barak Abama, jaki tady byŭ prezidentam ZŠA, paźniej vykazvaŭ škadavańnie, što nie padtrymaŭ pratestoŭcaŭ bolš adkryta.

Prezident Irana Masud Piezieškijan zajaviŭ, što demanstracyjami manipulujuć «vorahi Irana». Adnak prablema dla iranskich uładaŭ palahaje jašče i ŭ tym, što ciapier u krainy mienš sajuźnikaŭ, čym było ŭ apošnija hady, i pazicyi Irana jak rehijanalnaj dziaržavy asłabli.

Iranskija ŭłady stracili klučavych partnioraŭ: Bašara Asada skinuli z pasady prezidenta Siryi, a «Chiezbała» ŭ Livanie istotna asłablenaja ŭ vyniku vajennych dziejańniaŭ Izraila.

Stračany šaniec na zhurtavańnie nacyi i pahroza novych pratestaŭ

Niezadoŭha da ciapierašnich pratestaŭ była 12‑dzionnaja vajna ź Izrailem i amierykana-izrailskija ŭdary pa Iranie. Na dumku žurnalista Abasa Abdzi, urad Irana nie zmoh skarystacca šancam, kab sfarmavać paśla hetych padziej adčuvańnie salidarnaści i zhurtavanaści siarod nasielnictva.

Niekatoryja ekśpierty navat ličać, što taki surjozny ŭdar pa ŭzbrojenych siłach razburyŭ areoł i prestyž Korpusa vartavych isłamskaj revalucyi jak hałoŭnaha vajskovaha instytuta krainy ŭ vačach irancaŭ.

Sacyjołah Charsandfar bačyć u ciapierašnich pratestach ustojlivy zruch u pavodzinach ludziej, asnovy jakoha byli zakładzienyja ŭ 2022 hodzie: try hady tamu ŭ intervju mnohija žančyny kazali joj, što ich hałoŭnym dasiahnieńniem stała toje, što źnik strach pierad represiŭnaj dziaržavaj.

U ciapierašnich pratestaŭ, jak kaža iranist Mikita Smahin, usio jašče nie chapaje struktury, a ŭ sił kiroŭnaha režymu značna bolš mahčymaściaŭ dla zadušeńnia, čym u pratestoŭcaŭ dla supracivu. Ale, pa słovach ekśpierta, navat kali ciapierašnija pratesty buduć zadušanyja, novyja nie prymusiać siabie doŭha čakać.

«Pratesty mohuć znoŭ uspychnuć z novaj siłaj. Uładam daviadziecca dalej žyć u krainie, dzie prykładna 80% nasielnictva ciabie nie prosta nie lubiać, a nienavidziać i luta nienavidziać», — kaža ekśpiert pra sistemny kryzis Isłamskaj Respubliki.

• 7
• 0
• 0
• 1
• 0
• 0
• 0
• 0