Syn apošniaha šacha. Chto taki Reza Piechlevi, čyje imia vykrykvajuć paŭstancy irancy

Šachzade («syn šacha», spadčynny prync) Reza Piechlevi ź dziacinstva rychtavaŭsia zaniać, kali pryjdzie čas, baćkoŭski tron. Ale ŭ 1979 hodzie ŭ krainie adbyłasia isłamskaja revalucyja. Rezie Piechlevi tady było 19 hadoŭ, i jon vučyŭsia ŭ ZŠA na vajskovaha lotčyka, piša Bi-bi-si.

Z hetaj amierykanskaj dalečyni prync naziraŭ, jak jaho zrynuty baćka, Machamied Reza Šach Piechlevi, bieh z krainy, šukaŭ prytułak za miažoj i nieŭzabavie, užo ŭ 1980 hodzie, pamior ad raku ŭ Jehipcie.

Spadčynny prync i jaho rodnyja ŭ adno imhnieńnie zastalisia biez radzimy, u vyhnańni. Čakać dapamohi było niama adkul. Ich atačali tolki suajčyńniki-manarchisty i spačuvajučyja, kolkaść jakich pastupova skaračałasia.

U nastupnyja niekalki dziesiacihodździaŭ u šachskaj siamji dvojčy zdarylisia trahiedyi. Małodšyja siastra i brat Rezy skončyli žyćcio samahubstvam, i jon zastaŭsia adzinym simvaličnym kiraŭnikom dynastyi, jakaja, jak mnohija dumali, kančatkova stała zdabytkam historyi.

Ale ciapier u 65‑hadovaha Rezy Piechlevi znoŭ źjaviłasia nadzieja zhulać niejkuju rolu ŭ farmavańni budučyni jaho krainy.

Jon žyvie ŭ ZŠA, u cichim pryharadzie Vašynhtona. Jaho prychilniki raskazvajuć, što žyvie cicha, ale vielmi adkryta: časta chodzić u miascovyja kaviarni, niaredka — razam z žonkaj, i prytym biez bačnaj achovy.

Kali ŭ 2022 hodzie, padčas papiaredniaj chvali pratestaŭ u Iranie, jaho spytali, ci bačyć jon siabie ŭ roli lidara pratestnaha ruchu na radzimie, jon i jaho žonka Jaśmin choram adkazali: «Pieramieny pavinny pačacca znutry!»

Reza Piechlevi naradziŭsia ŭ kastryčniku 1960 hoda ŭ Tehieranie. Jon byŭ pieršym synam šacha: papiarednija dźvie žonki manarcha naradzić spadčyńnika nie zmahli. Rezu ź dziacinstva hadavali jak spadčyńnika prastoła.

Va ŭzroście 17 hadoŭ jaho adpravili ŭ ZŠA, u Techas, vučycca na vajskovaha lotčyka. Tam jaho i zaśpieli revalucyja i źviaržeńnie baćki.

Z tych časoŭ Reza Piechlevi tak i žyvie ŭ Złučanych Štatach. Tam jon vučyŭsia va ŭniviersitecie i atrymaŭ stupień bakałaŭra palitałohii, tam u 1986 hodzie ažaniŭsia ź Jaśmin, doktaram jurysprudencyi i taksama biežankaj ź Irana, tam u ich naradzilisia try dački: Nur, Iman i Fara.

Ale ŭ apošni čas ton jaho zajaŭ staŭ bolš rašučym. Paśla izrailskich udaraŭ pa Iranie ŭ minułym hodzie Reza Piechlevi zajaviŭ na pres-kanfierencyi ŭ Paryžy, što kali Isłamskaja respublika abryniecca, to jon hatovy ŭznačalić pierachodny ŭrad. Paśla hetaha jon akreśliŭ płan dziejańniaŭ hetaha pierachodnaha ŭrada na pieršyja 100 dzion.

Piechlevi tłumačyć, što hetaja jaho vyrasłaja ŭpeŭnienaść u sabie zasnavana na ŭrokach, jakija jon atrymaŭ, žyvučy ŭ vyhnańni, i na žadańni, jak jon śćviardžaje, praciahnuć spravu baćki.

«Havorka nie pra toje, kab viarnucca ŭ minułaje, — skazaŭ jon žurnalistam u Paryžy. — Havorka pra toje, kab zabiaśpiečyć usim irancam demakratyčnuju budučyniu».

Sprečki pra šachskija časy

U vyhnańni Reza Piechlevi ŭsie hetyja hady byŭ važnaj dla iranskich manarchistaŭ simvaličnaj fihuraj.

Dla mnohich irancaŭ epocha Piechlevi była epochaj madernizacyi i ciesnych suviaziaŭ z Zachadam. Inšyja ž zapomnili jaje jak epochu cenzury i represij šachskaj tajnaj palicyi, SAVAK.

U 1980 hodzie Reza Piechlevi pravioŭ u Jehipcie ŭłasnuju karanacyju i abviaściŭ siabie šacham. Praktyčnaha značeńnia ŭ hetaj cyrymonii było niašmat, zatoje ciapier apanienty Piechlevi zajaŭlajuć, što taja karanacyja prymušaje sumniavacca ŭ ščyraści jaho ciapierašnich zajaŭ pra demakratyčnyja reformy.

Pavialičyć

Reza Piechlevi niekalki razoŭ sprabavaŭ sfarmavać kaalicyju iranskaj apazicyi ŭ vyhnańni. Tak, naprykład, u 2013 hodzie jon abviaściŭ pra stvareńnie Nacyjanalnaj rady Irana za svabodnyja vybary. Ale hetyja kaalicyi, jak praviła, akazvalisia razarvanyja ŭnutranymi roznahałośsiami i mieli mała ŭpłyvu ŭnutry Irana.

Pry hetym, u adroźnieńnie ad niekatorych inšych iranskich arhanizacyj u vyhnańni, Piechlevi zaŭsiody adchilaŭ hvałtoŭnyja mietady i dystancyjavaŭsia ad takich hrupovak, jak, naprykład, levaradykalnaja Arhanizacyja madžachiedaŭ iranskaha naroda.

Piechlevi nieadnarazova zaklikaŭ da mirnaha pierachodu ŭłady i arhanizacyi refierendumu ab budučym palityčnym ładzie Irana.

U apošnija hady ŭ Iranie ŭsio čaściej zhadvajuć dynastyju Piechlevi. Na demanstracyjach pratestu ŭ 2017 hodzie ludzi skandavali imia Rezy-šacha — dzieda Rezy Piechlevi.

Vosieńniu 2022 hoda zabojstva palicyjaj noravaŭ Machsy Amini zapuściła chvalu pratestaŭ pa ŭsim Iranie, i imia Rezy Piechlevi znoŭ źjaviłasia ŭ zahałoŭkach navin.

Jon pasprabavaŭ abjadnać razdroblenuju iranskuju apazicyju, čym pryciahnuŭ niekatoruju ŭvahu zamiežža, ale ŭ vyniku nie zmoh skarystacca hetym momantam.

Apanienty Rezy Piechlevi kažuć, što za čatyry dziesiacihodździ ŭ vyhnańni jamu tak i nie ŭdałosia stvaryć ni žyćciazdolnuju arhanizacyju, ni niezaležny iranski srodak masavaj infarmacyi.

U 2023 hodzie jon pabyvaŭ u Izraili, dzie naviedaŭ mierapryjemstva pamiaci achviar Chałakostu i sustreŭsia z premjer-ministram Bińjaminam Nietańjachu. Z-za hetaha vizitu znoŭ uspychnuli sprečki: adny irancy ŭbačyli ŭ im prahmatyčnuju sprobu naładzić adnosiny ź izrailcianami, inšyja paličyli, što taki žest adšturchnie arabskich i musulmanskich sajuźnikaŭ.

Paśla niadaŭnich izrailskich udaraŭ pa Iranie Rezie Piechlevi daviałosia adkazvać na ciažkija pytańni.

Łora Kiunśbierh ź Bi-bi-si spytała jaho, ci padtrymlivaje jon udary Izraila pa Iranie, prytym što pad ich mahli trapić i mirnyja irancy.

Jon zajaviŭ, što mirnyja irancy nie byli celami ŭdaraŭ, i što ŭsio, što asłablaje iranski režym, vitajuć mnohija ŭ tym liku i ŭ samim Iranie. Vakoł hetych jaho zajaŭ znoŭ uspychnuli haračyja sprečki.

Prychilniki i krytyki

Ciapier Reza Piechlevi pazicyjanuje siabie nie jak manarcha, jaki čakaje viartańnia na tron, a jak fihuru, vakoł jakoj moža adbycca nacyjanalnaje prymireńnie.

Jon kaža, što choča dapamahčy pryvieści Iran da svabodnych vybaraŭ, viaršenstva zakona i roŭnych pravoŭ dla žančyn — a rašeńnie, adnaŭlać manarchiju ci ž stvaryć respubliku, jak jon ličyć, irancy pavinny pryniać na refierendumie.

Jaho prychilniki ličać jaho adzinaj viadomaj u śviecie fihuraj u iranskaj apazicyi, jakaja vystupaje prytym za mirnyja pieraŭtvareńni.

Krytyki piarečać, što jon zanadta zaležyć ad zamiežža, i što nasielnictva Irana naŭrad ci pavieryć lidaru, jaki prybyŭ z emihracyi.

Nakolki Reza Piechlevi na samaj spravie papularny ŭ krainie, vyśvietlić ciapier niemahčyma: u Iranie niama niezaležnych apytańniaŭ. Chtości da hetaha času z pavahaj uspaminaje dynastyju Piechlevi, kamuści nie padabajecca ideja mianiać adnaho nikim nie abranaha pravadyra na inšaha, chaj navat i pad demakratyčnymi łozunhami.

Baćka Rezy pachavany ŭ Kairy. Manarchisty spadziajucca, što kali-niebudź jon budzie ŭračysta pierapachavany na radzimie.

Ci dažyvie syn šacha Machamieda Rezy Piechlevi da hetaha dnia, ci da taho dnia, kali Iran stanie svabodnym — adkazu na hetaje pytańnie ŭ krainy, jakaja ŭsio jašče raźbirajecca sa svaim minułym, pakul niama.

• 4
• 0
• 0
• 0
• 1
• 0
• 0
• 0