Jak Brestčyna z «achviary industryjalizacyi» pieratvaryłasia ŭ pramysłovaha lidara krainy
Adzinym rehijonam Biełarusi, u jakim za pieršyja dva miesiacy 2026‑ha hoda vyras abjom pramysłovaj vytvorčaści, stała Brestčyna. Momant simvaličny i histaryčny. Heta — adzinaja vobłaść u Biełarusi, dzie niama vałaŭtvaralnych eks-savieckich pradpryjemstvaŭ. U jaje pramysłovaści daminuje pryvatny biznes, jaki ŭzhadavaŭ sam siabie. I siońnia, na fonie abvału rasijskaha rynku i prablem u suśvietnaj ekanomicy, jon čarhovym razam pakazvaje, u tym liku i ŭładam krainy, chto pa-sapraŭdnamu kankurentazdolny ŭ biełaruskaj ekanomicy, piša «Plan V».
«Hihancki» minus
Hihanty biez Rasii ŭ maštabach krainy «minusanuli» za dva miesiacy ŭžo na 3,7%. Brestčyna biez hihantaŭ «plusanuła» na 3,8%, jašče bolš pa vałavoj vytvorčaści nabliziŭšysia da Homielskaj vobłaści i Minska. I heta nie adnačasovy i vypadkovy plus.
Pa vynikach taksama składanaha 2025 hoda Bresckaja vobłaść stała adnoj z troch abłaściej (paśla Hrodzienskaj i pierad Minskaj), dzie pramvytvorčaść, niahledziačy na ahulny minus pa krainie, vyrasła. U joj kankretna — na 0,9% da 2024‑ha hoda.
Pa vynikach studzienia biahučaha hoda Brestčyna była ŭžo adnym z dvuch rehijonaŭ, jakija rastuć u pramysłovaści (paśla Hrodzienskaj vobłaści). Plus byŭ zusim niadrenny — 5,5%. I voś pa vynikach studzienia-lutaha, kali ci to Armuz, ci to rekanstrukcyja, ci to jašče niešta prybiła «Hrodna Azot» u susiedziaŭ, Bresckaja vobłaść — adzinaja z pramysłovym rostam u krainie.
«Achviara industryjalizacyi»
A jašče ŭ 1990‑ia Brestčynu nazyvali pa-za vočy «achviaraj industryjalizacyi». Pieršaja ŭ historyi Biełarusi prahrama industryjalizacyi, jakaja adbyłasia ŭ 1930‑ch hadach, nie zakranuła jaje ad słova «zusim». Nie prajšłasia pa joj z toj pryčyny, što terytaryjalna ŭ toj čas jana ŭvachodziła ŭ skład Polščy. Varšava nie dadumałasia da takich prahram i nie ŭmiešvałasia ŭ naturalny chod rečaŭ, pry jakim pryvatny biznes rabiŭ staŭku na miascovyja syravinnyja resursy — pierapracoŭku lesu ŭ Pinsku i vypusk kansiervaŭ u Baranavičach.
Dziŭna, ale i nastupnyja chvali industryjalizacyi ŭ BSSR (uklučajučy samuju maštabnuju ŭ 1960— 1970‑ia hady), uvohule abyšli Bresckuju vobłaść bokam. Minsku jany dali MAZ i MTZ. Homielščynie — Mazyrski NPZ i BMZ. Minščynie — «Biełaruśkalij» i BiełAZ. Mahiloŭščynie — «Chimvałakno» i «Biełšynu». Viciebščynie dastaŭsia «Naftan», a Hrodzienščynie — «Hrodna Azot».
U saviecki čas u Bresckaj vobłaści mieli niejkuju vahu pabudavanyja tam elektratechničny zavod i «Ćvietatron». Ale tolki ŭ saviecki. Paśla raspadu Sajuza biez vajennych zakazaŭ Minabarony SSSR jany za ličanyja miesiacy pieratvarylisia ŭ karlikaŭ.
Tamu ŭ hady niezaležnaści pry farmavańni płanaŭ pa roście pramysłovaha vała i asabliva ich vykanańni na hubiernataraŭ Brestčyny ŭrad i ich kalehi hladzieli pabłažliva. Jak na «achviar industryjalizacyi». Tak było za Sidorskim i Miaśnikovičam. U mienšaj, moža być, stupieni, ale taksama było — za Kabiakovym i Rumasam. «Siadzicie vy tam sa svaimi fiermierami i ź ich ahurkami i kłubnicami».
Fiermieraŭ, darečy, na Brestčynie bolš, čym u inšych rehijonach.
Pole zazielanieła
Pabłažlivaść u kabinietach Saŭmina pamianšałasia pa miery taho, jak pačynali davać addaču bresckija greenfield-prajekty. Zavodziki i fabryki, jakija na svaje strach i ryzyku ŭ 1990-ja, 2000‑ia i 2010‑ia paadkryvali inžyniery, praraby, zaŭhasy, jakija stracili pracu na miascovych napaŭhihantach. Jany budavali ich u raźliku tolki na svaje siły i mahčymaści.
A ŭ vyniku pabudavali toje, što stvaraje dynamiku ŭ luboj ekanomicy śvietu, — unikalnyja vytvorčaści. Stvaryli rehijanalnych, a dzie-nidzie i suśvietnych lidaraŭ.
Heta — z nula źjaviłasia ŭ krainie biez vychadu da mora «Santa Bremar». Heta — «Savuškaŭ pradukt». Nie novy, ale pieršym u krainie pierabudavany i pieraviedzieny na rynkavyja rejki za košt pryvatnaha kapitału, i tamu staŭ №1 na rynku. Heta — rehijanalnyja lidary pa vyroščvańni šampińjonaŭ z afiliravanymi mahutnaściami pa vytvorčaści hrybnicy pad ich «Bonše» i «BTV-Ahra». A jašče — mižnarodny biznes pa vypusku mašyn, abstalavańnia i materyjałaŭ dla darožnaj raźmietki «STiM» z zavodami ŭ Biełarusi, Rasii, Kazachstanie, Polščy i Hiermanii.
Heta — adzinaja ajčynnaja kampanija, jakaja vypuskaje srodki abarony raślin «Frandesa». I cacačny monstr «PP Paleśsie», jaki nie pabajaŭsia kinuć vyklik navat kitajcam i kupiŭ dy adkryŭ zavody ŭ Jeŭropie, Rasii, Turcyi i Uźbiekistanie.
Heta — technałahičny hihant «Je100», treci na rynku paliŭnych kart Jeŭrasajuza (kudy ŭ vyniku i pierabraŭsia kančatkova paśla 2022 hoda).
Heta — brescki šviejny chab i taki ž chab, ale meblevy ŭ Baranavičach z usiudyisnaj «Łahunaj».
Pramysłovych lidaraŭ rehijona raniej skuplali kancerny suśvietnaha ŭzroŭniu — šviejcarskaja Sika, Caparol, susiedzi-palaki. Zaraz kuplajuć rasijanie.
Hrošy, atrymanyja ad hetych ździełak, brescki biznes układvaŭ i ŭkładaje ŭ nieruchomaść, hateli, miedcentry.
Kamientary
Darečy, kazać, što słynny šviejny chab utvaryŭsia ŭ Bieraści na pustym miescy taksama nie zusim słušna -- adpaviednyja vialikija pradpryjemstvy i infrastruktura (np., PTV) byli ŭ horadzie ŭ pozdniesavieckija časy. Nu i kab zbudavać usio hetaje charastvo byŭ stvorany manstruozny Budtrest №8, dva zavody bujnapanelnaha domabudavańnia i kambinat budaŭničych materyjałaŭ (nia kažučy pra adpaviednyja viedamasnyja budaŭničyja pradpryjemstvy -- čyhunačny zavod ŽBK dy Bieraściesielbud). Svaje horadaŭtvaralnyja pramysłovyja pradpryjemstvy byli i ŭ kožnym rajonnym horadzie, a Pinsk, Baranavičy i Kobryn z racyi svaich pramysłovych mahutnaściaŭ mieli status haradoŭ centralnaha padparadkavańnia.
Tamu, pa ščyraści, ja b nie nazyvaŭ Bieraście achviaraj industryjalizacyi -- chutčej achviaraj deindustryjalizacyi pieršych hadoŭ niezaležnaści -- ale heta zdaryłasia z usim Uschodnim blokam (akramia, badaj, Słavienii, jakaja admoviłasia ad reformaŭ -- ci deformaŭ, jak kamu padabajecca -- pa lekałach MVF) .
Z chvali idustryjalizacyi najnoŭšych časoŭ varta zhadać šmatpakutny akumulatarny zavod -- pradmiet biesprecedentnych sacyjalnych pratestaŭ, jakija mocna radykalizavali Bieraście napiaredadni 2020 hodu.
Baranoviči - čistiejšieje industrialnoje hietto. Pinsk - v mieńšiej mierie no chvatało.
Vieś industrialnyj kłastier pod mielioraciju tožie vypał iz pola zrienija.
Krupniejšij zavod ED v Jevropie na svoj čas tožie.
Da, promki było mieńšie, no eto vopros toho čto v BSSR v ciełom był minskij enierhietičieskij kłastier, i był homielskij, kotoryj stroiłsia pod ČAES.