U biełaruskaj Vikipiedyi bolš nie mohuć chavać praŭki ŭ palityčnych artykułach. Čamu tak adbyłosia i čym heta pahražaje?
Naviedvalniki biełaruskaha raździeła svabodnaj encykłapiedyi sutyknulisia z papiaredžańniem ab tym, što miechanizm chavańnia historyi pravak u palityčnych artykułach pierastaŭ pracavać. Uličvajučy, što za minuły hod adrazu niekalki administrataraŭ biełaruskaj Vikipiedyi sudzili pa kryminalnych spravach, situacyja moža vyhladać niebiaśpiečnaj. «Naša Niva» razabrałasia ŭ situacyi.
Tryvožny banier na hałoŭnaj staroncy biełaruskaj Vikipiedyi paviedamlaŭ, što «raniejšaje schavańnie/vydaleńnie historyi pravak z ryzykoŭnych artykułaŭ bolš nie dziejničaje» i raiŭ karystalnikam ź Biełarusi ŭstrymacca ad redahavańnia palityčnych artykułaŭ sa svaich asnoŭnych ulikovych zapisaŭ, prapanoŭvajučy vykarystoŭvać układki inkohnita i časovyja profili.
Z 2022 hoda historyja pravak na takich staronkach sistematyčna chavałasia, kab siłaviki nie mahli adsačyć aŭtaraŭ tekstaŭ pra pratesty, represii ci dziejańni ŭładaŭ.
Adnak, jak paźniej u sacsietkach udakładnili vikipiedysty, infarmacyja ŭ baniery była sfarmulavana nie zusim dakładna: usie raniej schavanyja palityčnyja artykuły zastajucca pad nadziejnaj abaronaj.
Prablema ŭźnikła mienavita sa schavańniem novych artykułaŭ.
Hety achoŭny miechanizm staŭ niedastupnym u krasaviku 2026 hoda z-za śpiecyfiki ŭnutranaj biurakratyi Fondu Vikimiedyja. Zhodna z hłabalnaj palitykaj, u lubym moŭnym raździele pavinna być abo jak minimum dva aktyŭnyja «revizory» (karystalniki ź niekatorymi vyklučnymi pravami, u tym liku pravam chavać infarmacyju navat ad zvyčajnych administrataraŭ), abo nivodnaha.
Kali hłabalnyja administratary (ściuardy) zafiksavali, što adzin ź biełaruskich revizoraŭ nie prajaŭlaŭ aktyŭnaści bolš za hod, jany aŭtamatyčna pazbavili jaho pravoŭ. A pakolki druhi revizor zastaŭsia adzinym u raździele, jahonyja paŭnamoctvy taksama byli prypynienyja da abrańnia naparnika.
Chutka vyrašyć prablemu praz hałasavańnie akazałasia składana. Kab abrać novaha revizora, kandydatu treba nabrać minimum 25 hałasoŭ padtrymki pry 80%-ym kansensusie. Dla nievialikaha moŭnaha raździeła dasiahnuć takoha kvorumu prablematyčna, asabliva kali častka redaktaraŭ pakinuła prajekt praz represii.
Ściuardy prapanavali časovy kampramis — pryznačyć na rolu druhoha revizora kahości z hłabalnych administrataraŭ. Adnak miascovaja supolnaść pastaviłasia da hetaha z naściarožanaściu, patrabujučy ŭzhadnieńnia kankretnaj asoby, kab vyklučyć lubuju imaviernaść pieradačy danych biełaruskim ci rasijskim uładnym strukturam.
Pakul pytańnie z revizorami zastajecca niavyrašanym, vikisupolnaść abmiarkoŭvaje viartańnie da staroha sposabu chavańnia pravak, jaki nie patrabuje pryciahnieńnia źniešnich udzielnikaŭ.
Realny kryminalny termin za historyju pravak
Važnaść chavańnia pravak dakazvaje trahičny vopyt alternatyŭnaha raździeła Vikipiedyi na taraškievicy, dzie padobnaja miera pieraściarohi nikoli nie prymianiałasia da palityčnych artykułaŭ.
Mienavita adkrytaść historyi pravak artykułaŭ dazvoliła siłavikam pasadzić adnaho z hałoŭnych redaktaraŭ raździeła taraškievicaj i jaho administratara pad nikam Kazimier Lachnovič.
Za hetym nikam, jaki zachoŭvaŭ ujaŭnuju ananimnaść bolš za dziesiacihodździe, stajaŭ dacent kafiedry infakamunikacyjnych technałohij BDUIR Illa Baryskievič. Jon apisvaŭ dziaržaŭnuju simvoliku, biełaruskuju palityčnuju i vybarčuju sistemu.
U sakaviku 2025 hoda Baryskieviča aryštavali, abvinavaciŭšy ŭ stvareńni dvaccaci piaci artykułaŭ, jakija ŭtrymlivali nibyta «chłuślivyja źviestki». Vykładčyk atrymaŭ dva hady kałonii i vialiki štraf za «dyskredytacyju Biełarusi».
Jaho vyzvalili tolki ŭ siaredzinie sakavika 2026 hoda padčas maštabnaha pamiłavańnia paśla vizitu amierykanskaj delehacyi ŭ Minsk.
Pieraśled vikipiedystaŭ
Aryšt Baryskieviča staŭ tolki častkaj maštabnaj abłavy na administrataraŭ biełaruskaj Vikipiedyi viasnoj 2025 hoda, jakaja supravadžałasia publikacyjami ŭ dziaržaŭnaj presie z nazyvańniem encykłapiedyi «zbrojaj masavaha paražeńnia».
U mai 2025 hoda siłaviki zatrymali Volhu Sitnik (viadomuju pad nikam Chomiełka) — chatniuju haspadyniu, maci traich dziaciej i niaźmiennuju z 2010 hoda administratarku raździeła akademičnym pravapisam. Jana stvarała artykuły pra tradycyjnuju kulturu i pryrodu, ale ŭsio adno trapiła pad kryminalny pieraśled jak administratarka raździeła. U śniežni 2025 hoda joj prysudzili chatniuju chimiju. Adnak jašče letam jaje zachopleny ŭlikovy zapis byŭ vykarystany apieratyŭnikami HUBAZiK: z profila aŭtarytetnaj redaktarki ŭ čatach dyjaspary šukali fatohrafaŭ na mitynh palityčnaj emihracyi ŭ Varšavie, kab atrymać zdymki tvaraŭ pratestoŭcaŭ.
U tym ža miesiacy byŭ aryštavany Maksim Lepušenka, najstarejšy administratar i adziny biurakrat akademičnaha raździeła, jaki maderavaŭ sprečki i pisaŭ pra staražytnuju historyju. Za ŭdzieł u minułych pratestach jon taksama atrymaŭ chatniuju chimiju i byŭ uniesieny ŭ śpisy ekstremistaŭ. Jašče raniej, u śniežni 2024 hoda, zatrymali aktyŭnaha redaktara pad nikam Stary Jolup.
«Naša Niva» — bastyjon biełaruščyny
PADTRYMAĆCiapier čytajuć
«Ja nie bomž, u mianie navat biełyja škarpetki». U Minsku dziaŭčyna z Łuhanska raskłała pałatku prosta ŭ padjeździe šmatpaviarchovika, ustryvožyŭšy žycharoŭ1414
Kamientary
A savok zdoch i maskalandzija taksama na padychodzie da śmierci. A vy, Biełarusy, kali nie naviernieciesia da BOHA (TROJCY ŬSIEMAHUTNAJ), to taksama zahiniecie.
"ale kali nie pakajeciesia, usie hetak sama zahiniecie."(ISUS CHRYSTOS)