Śviet na vajnie. Letaś zafiksavali rekordnuju kolkaść kanfliktaŭ z časoŭ Druhoj suśvietnaj
Štohadovy ahlad uzbrojenych sutyknieńniaŭ ad narviežskaha Instytuta daśledavańniaŭ prablem miru (PRIO) prychodzić da vysnovy, što ŭ 2025 hodzie kolkaść kanfliktaŭ dziaržaŭnaha ŭzroŭniu padniałasia na samy vysoki ŭzrovień z 1946 hoda. Pa sukupnaj kolkaści zahinułych minuły hod sastupaje tolki 1994 hodu, kali ŭ razhary byŭ hienacyd u Ruandzie, i 2021 hodu — na piku hramadzianskaj vajny ŭ Efiopii. Vajna va Ukrainie zastajecca zaraz samym śmiertanosnym kanfliktam, piša Bi-bi-si.
U dakładzie «Tendencyi kanfliktu» pieraličvajucca 65 uzbrojenych sutyknieńniaŭ, u jakija siońnia ŭciahnutaja chacia b adna dziaržava. Siarod ich — vosiem miždziaržaŭnych kanfliktaŭ.
Takimi, akramia rasijskaha ŭvarvańnia va Ukrainu, daśledčyki nazyvajuć pamiežnyja sutyknieńni pamiž Indyjaj i Pakistanam, Pakistanam i Afhanistanam, Kambodžaj i Tajłandam, a taksama izrailskija avijanaloty na Siryju.
Biahučy vajenny kanflikt vakoł Irana zastaŭsia za ramkami daśledavańnia tendencyj 2025-ha, choć bambardziroŭki Livana Izrailem zhadanyja.
«Na žal, pazityvu niašmat, — zajaviła składalnica ahladu Siry Aas Rustad, jakuju cytuje ahienctva AFP. — Zvyčajna mnie ŭdajecca vycisnuć z danych choć niešta pazityŭnaje, ale sioleta ličby prosta šakujuć».
Kolkaść tych, čyja śmierć napramuju źviazana z vajennym ci palityčnym hvałtam, dakład aceńvaje ŭ 245 tysiač. Zahinułyja vajskoŭcy — jak, naprykład, rasijskija sałdaty na pieradavoj va Ukrainie — zajmajuć u hetaj statystycy bolšaje miesca, ale bolš za 25% ad sukupnaj kolkaści zahinułych — 76 z pałovaj tysiač — heta achviary siarod cyvilnaha nasielnictva. Rost u hetaj katehoryi ŭ paraŭnańni z 2024 hodam piacirazovy.
Daśledčyki tłumačać rezki skačok u hetaj zmročnaj statystycy sutyknieńniami pamiž armijaj i paŭstancami ŭ Sudanie — abłoha horada El-Fašer, zabojstvy i hibiel ad źniasileńnia pryviali tam u minułym hodzie da śmierci kala 60 tysiač čałaviek.
«Apošnija piać ci šeść hadoŭ paralelna iduć niekalki bujnych kanfliktaŭ, albo kali zakančvajecca adzin, tut ža pačynajecca inšy. Nijakaj pieradyški śvietu nie dajuć, — kaža Rustad. — U hetym situacyja adroźnivajecca ad papiarednich hadoŭ — intensiŭnaść kanfliktaŭ pa ŭsim śviecie vysokaja i pastajannaja».
U svaich ahladach narviežski instytut vyłučaje try asnoŭnyja typy kanfliktaŭ: z udziełam pa mienšaj miery adnoj dziaržavy, niedziaržaŭnyja kanflikty i situacyi, kali hvałt suprać cyvilnaha nasielnictva nosić adnabakovy charaktar.
U tym, što tyčycca situacyj pieršaha typu, lidziruje Afryka z 29 kanfliktami, dalej iduć Azija i Blizki Uschod. U Jeŭropie taki kanflikt usiaho adzin, ale takoha maštabu, jakoha kantynient nie bačyŭ za ŭvieś čas paśla Druhoj suśvietnaj vajny.
Usiaho kanfliktaŭ, jakija možna vyznačyć słovam «vajna», narviežcy naličyli ŭ minułym hodzie 13. Paśla adnosna spakojnych nulavych i piacihodki 2017—2022 hadoŭ kolkaść vojnaŭ taksama raście.
Rustad padkreślivaje, što adnoj z samych vajaŭničych dziaržaŭ źjaŭlajecca Izrail, uciahnuty ŭ piać kanfliktaŭ roznaha typu: u siektary Haza, u Siryi, Livanie, suprać Irana i chusitaŭ u Jemienie. U Azii takoje «lidarstva» — u Mjanmy (Birmy). U čatyry kanflikty adrazu ŭciahnutyja Siryja, Pakistan i Indyja.
Składalnica dakłada zhadała taksama ZŠA, skazaŭšy, što viartańnie Donalda Trampa na prezidenckuju pasadu pryniesła «nie tolki napady i pavyšany ŭzrovień hvałtu, ale i ŭźviadzieńnie handlovych barjeraŭ».
«Pra supracoŭnictva pakul možna zabycca. Rada biaśpieki AAN pakul što nie pracuje, i śviet stanovicca ŭsio bolš palaryzavanym», — skazała jana.
Kamientary