«Nie vieryŭ, što stanu hančarom». Maładyja pinčuki adkryli majsterniu i adradžajuć siamiejnuju spravu
Niekalki hadoŭ tamu Siarhiej i Volha Šelest ź Pinska adkryli hančarnuju majsterniu, vyrašyŭšy praciahnuć siamiejnuju tradycyju. Vydańnie Times.by zavitała da ich u hości, kab ubačyć, jak u rukach majstra biasformiennaja hlina nabyvaje daskanałyja abrysy, i daviedacca, čamu vykładčyk fizkultury adnojčy ryzyknuŭ pieratvaryć zachapleńnie ź dziacinstva ŭ prafiesiju.
Patomny hančar
Siarhieju Šelestu 31 hod, jon rodam ź vioski Haradnaja ŭ Stolinskim rajonie. Znakamitaja jana svaim promysłam — z XV stahodździa była centram hančarstva na Paleśsi. U XVI stahodździ atrymała mahdeburhskaje prava, status horada i hierb.
«Kaliści ludzi pasialilisia tut, na hary. Vakoł — bałoty, nieprydatnyja dla raźviadzieńnia aharodaŭ, zatoje hliny — choć adbaŭlaj. Tak i pačali zajmacca hančarnaj spravaj. Na piku było 500 siemjaŭ, jakija rabili posud, — raskazvaje jon historyju svajoj rodnaj vioski. — Amal u kožnym dvary stajaŭ horan dla abpalvańnia kieramiki».
Stahodździami hančarnaje ramiastvo pieradavałasia tut z pakaleńnia ŭ pakaleńnie. Pradzied Siarhieja taksama byŭ hančarom, usio žyćcio karmiŭ promysłam siamju. Navučyŭ hetamu i jahonaha dziadulu.
«Usio źmianiłasia, kali ŭ paślavajenny čas na źmienu tradycyjnamu haradenskamu posudu pryjšoŭ zavodski, z hłazurami i rośpisami, — tłumačyć Siarhiej. — Za hlinianyja harški ŭžo nielha było pražyć. Mužčyny stali źjazdžać zarablać na budoŭli. Moj dziadula ŭ tym liku, choć i ŭmieŭ, ale žyćcio svajo z hančarstvam nie źviazaŭ. Adnak, kali jamu było ŭžo pad vosiemdziesiat, zaŭsiody z achvotaj sadziŭsia za hančarny kruh, jaki my pryvozili z saboj».
Adzin z harškoŭ dziaduli, tradycyjny haradenski žoŭtaha koleru, Siarhiej i Volha zachoŭvajuć jak siamiejnuju kaštoŭnaść — u ich majsterni jon staić na samym bačnym miescy.
Nie bahi harški abpalvajuć
Kali Siarhieju było 9 hadoŭ, kłasnaja kiraŭnica pryviała ich na ekskursiju ŭ miascovy Centr hančarstva, stvorany ŭ 2003 hodzie dla zachavańnia staražytnaha promysłu.
«Jaho dyrektar Alimpijada Leanaviec tady i zaprasiła nas u hurtok. My z bratam Ivanam pajšli prosta pasprabavać «pahančaryć». Spačatku zachapilisia, a potym, jak u mnohich padletkaŭ, cikavaść pieryjadyčna zhasała, — śmiajecca Siarhiej. — Ale dziadula i mama kazali, što ŭ žyćci heta moža spatrebicca. A my tady im nie vieryli».
Pieršymi nastaŭnikami stali patomnyja miascovyja hančary Arsień Šelest i Aŭram Basaviec. Navučyli centravać, vyvodzić cylindr, ź jakoha na kruzie potym možna zrabić lubuju formu. Pačynali ź nievialikich vyrabaŭ.
Cikavaść da hančarstva ŭmacoŭvali mižnarodnyja plenery, na jakija ŭ Haradnuju raz u dva hady pryjazdžali słavutyja majstry z roznych krain i dzie abmieńvalisia vopytam. Siarhiej braŭ u ich aktyŭny ŭdzieł, kamunikavaŭ, daviedvaŭsia pra prafiesijnyja tajamnicy, razumieŭ, kudy treba raści, sprabavaŭ sam pracavać ź vialikimi abjomami. Adnak pra hančarstva jak sposab zarablać tady ŭsurjoz nie zadumvaŭsia, razhladaŭ jaho chutčej jak chobi.
Pieršy biznes-płan
Paśla zakančeńnia škoły Siarhiej pastupiŭ u pinskuju VNU, vučyŭsia na vykładčyka fizkultury. U hety ž čas paznajomiŭsia sa svajoj budučaj žonkaj Volhaj, jakaja padtrymlivała jaho cikavaść da hančarnaj spravy, ale sama joj nie zachaplałasia.
Idejaj zaniacca hetym ramiostvam pa-sapraŭdnamu Siarhiej zahareŭsia ŭ armii. Da hetaha času jon zachoŭvaje try nievialikija fatahrafii Volhi, na zvarocie jakich tady i zapisaŭ svoj pieršy biznes-płan: jak arhanizavać, što i dzie kupić. Tut ža, nie adkładajučy, u adpačynku nabyŭ svoj pieršy prafiesijny hančarny kruh, patraciŭšy na jaho bolšuju častku aščadžeńniaŭ.
Viarnuŭšysia z armii, Siarhiej ažaniŭsia i staŭ pracavać pa śpiecyjalnaści ŭ kaledžy, a pa viečarach kruciŭ kruh u svajo zadavalnieńnie na bałkončyku zdymnaj kvatery. Posud rabiŭ spačatku dla siabie, a dla abpału jaho vazili ŭ Haradnuju, dzie jahony baćka z 200‑litrovaj bočki zrabiŭ pieč.
«Pieršy naš prodaž byŭ na Maślenicu ŭ 2018 hodzie, — uzhadvaje surazmoŭca. — Pradali tady ŭsiaho niekalki kubkaŭ i harškoŭ, a ludzi ździŭlalisia, daviedvajučysia, što my ź Pinska, bo svaich kieramistaŭ tut tady nie było».
Zamiest staroha doma — novaja majsternia
Volhu z časam taksama ŭsio bolš zaciahvała kieramika i praces jaje stvareńnia, jana stała dapamahać mužu. Niekalki hadoŭ svaje vyraby jany pradavali na pinskaj piešachodcy, miascovych kirmašach, časam vyjazdžali na vystavy majstroŭ u inšyja harady. Sumiaščali «hančarku» z asnoŭnaj pracaj, pierajechali ŭ svajo žyllo, naradziłasia pieršaja dačka.
Try hady tamu, bačačy vialikuju cikavaść da posudu ručnoj raboty, pryniali kančatkovaje rašeńnie — zajmacca tolki hančarstvam i adkryć ułasnuju majsterniu.
U spadčynu ad dziaduli Volzie dastaŭsia ŭčastak u Pinsku. Staruju struchlełuju chatku źnieśli, a na jaje miescy litaralna za dva miesiacy ŭźviali majsterniu. Ciapier tut jość usio, što nieabchodna dla kamfortnaj pracy majstra, — hančarny kruh, stełažy pad stollu dla suški vyrabaŭ, stełažy z hatovym posudam, pieč dla abpału.
Praca biez vychadnych
Praktyčna ŭvieś dzień Siarhiej pravodzić tut za hančarnym kruham. Nie spyniaje pracu navat na čas sustrečy z žurnalistami — adna za adnoj z kruha adpraŭlajucca na sušku talerki idealnaha pamieru.
Volha — pamočnik, partnior i kreatyŭny mieniedžar. Małodšaj dačce zaraz usiaho paŭhoda, tamu času dla ŭłasnaj tvorčaści moža vykraić zusim krychu. Jaje asnoŭnyja instrumienty za pracoŭnym stałom — kačałka dla raskatki hliny i steka. Z zahatovak jana ŭručnuju lepić fantazijnyja kubki i stravy, u tym liku i z papularnymi siońnia naturalnymi matyvami — u vyhladzie limonaŭ, bakłažanaŭ, liścia.
«Ja pracuju pa kłasicy, kruču cylindryčnyja formy dla zbankoŭ, harškoŭ, talerak, kubkaŭ, — kaža Siarhiej. — A Vola pastajanna prydumlaje novyja fiški — to kubki z matylkami ź biełaj hliny, to roznyja koleram hłazuravanyja stravy, a ciapier jašče i śviečki».
Hatovyja vyraby majuć vielmi pryhožy nasyčany karyčnieva-terakotavy koler. Dla čyrvonaj hliny z Radaškovičaŭ, jakuju ŭ asnoŭnym vykarystoŭvaje Siarhiej, dobra padychodzić tradycyjny sposab — małačeńnie — vysušany vyrab apuskajuć u małako. Jano zakryvaje pory i, zharajučy pry abpale, nadaje takoje efiektnaje adcieńnie pavierchni. Potym jaje zacirajuć dla stvareńnia «efiektu daŭniny», a na finalnym etapie nacirajuć pčalinym voskam.
Pa inicyjatyvie žonki ź niadaŭniaha času da małačeńnia dadali novuju techniku: častku vyrabaŭ stali pakryvać znutry hłazuraj — heta i pryhoža, i praktyčna. Hłazury vykarystoŭvajuć tolki biezśvincovyja, hipaalerhiennyja. Tamu ŭvieś kieramičny posud biaśpiečny, padychodzić i dla mikrachvaleŭki, i dla duchoŭki.
«Voś i atrymlivajecca — u budni kruču, u subotu i niadzielu pradaju na piešachodcy, — kaža Siarhiej. — Vychadnych u mianie niama».
Posud dla dušy
Na stvareńnie adnaho kubka ŭ Siarhieja idzie kala 10—15 chvilin. Na talerku — stolki ž. Za dzień možna vyrabić kala 20—30 vyrabaŭ, jakija zatym jašče treba vysušyć i abpalić u piečy. Na ŭsie pracesy ŭ siarednim patrabujecca adzin tydzień.
«Na zavodzie, naprykład, hančar robić pa 300 litrovych harškoŭ za źmienu. My nie honimsia za takimi abjomami», — padkreślivaje Siarhiej.
Zakazy ŭ majsterniu pastupajuć samyja roznyja, u tym liku i na składanyja vyraby. Naprykład, čajniki ci butelki, u jakich usie častki lepiacca asobna, abo na kubak, kab dakładna taki ž, jak toj, što raźbiŭsia. Stvaryć taki pa ŭzory dla prafiesijnaha hančara — nie prablema.
Siarhiej i Volha kažuć, što i ciapier vysoki popyt u kupcoŭ na tradycyjny biełaruski zban. «Krynka», «hlečyk» — ich kuplajuć, kab zachoŭvać u ich napoi, małako, vadu. U zavodskaj upakoŭcy, viadoma, praściej — ale hety posud dla dušy. Zakazvajuć jaho čaściej ludzi starejšaha ŭzrostu, ale i ŭ maładych taksama papularnyja harški dla zapiakańnia, kubki sa spodkami, blińnicy, stravy ź viečkami.
U turystaŭ vialikim popytam karystajecca suvienirnaja pradukcyja. U modzie niestandartnyja, «kryvyja» formy, z umiacinami.
«Nas pa rukach raniej bili za asimietryju, — uśmichajecca Siarhiej. — A zaraz heta trend».
Pryjazdžajuć adusiul
Pravodzić majstar-kłasy pa hančarstvie Siarhiej i Volha pieršapačatkova nie płanavali. Inicyjatyvu stali prajaŭlać sami kupcy, jakija žadali pasiadzieć za hančarnym kruham i pasprabavać štości zrabić z naturalnaha materyjału ŭłasnymi rukami.
Zaraz u majsterniu pryjazdžajuć hości z roznych haradoŭ Biełarusi, byvali tut i amierykancy, ispancy, niemcy, anhličanie.
«Na majstar-kłasie za hadzinu robim 7—8 vyrabaŭ, — raskazvaje Siarhiej. — Ja dapamahaju, kali štości nie atrymlivajecca — maje ruki ŭsio vypraviać. Usie sychodziać zadavolenymi. A paśla zabirajuć kubki i talerki i vielmi imi hanaracca».
Starejšaja dačka, piacihadovaja Naścia, taksama niaredka prychodzić u majsterniu i sadzicca pobač z baćkam za hančarny kruh. Ci stanie ŭ budučyni praciahvać siamiejnuju spravu, pakaža čas. Kieramikaj siamja Šelest zajmajecca ŭžo vosiem hadoŭ. Paśla adkryćcia majsterni asablivych płanaŭ na budučyniu jany pakul nie budujuć.
«Zaraz my ŭdziačnyja losu za toje, što jość. Bolšaha i nie prosim», — uśmichajučysia, kaža Siarhiej.
«Ruchajemsia ŭ bok čorna-zadymlenaj kieramiki». U Śvisłačy adradžajuć technałohiju staražytnaha hančarstva
«Charčujemsia jak u restaranie, vybirajem syr pad nastroj». Siamja mastakoŭ pierajechała ŭ viosku i robić tradycyjnyja syry
«70 zakazaŭ na dzień». Biełaruska vypiakaje ŭ Varšavie vielikodnyja bułki, jakija ździŭlajuć palakaŭ
«Ad vendžańnia kurej ja admoviŭsia zusim». Mahiloŭski inžynier raskazaŭ pra śpiecyfiku hatavańnia rybnych i miasnych dalikatesaŭ
Iści pa vadzie. U vioscy płytahonaŭ na Isłačy jašče pamiatajuć źnikłaje ramiastvo
Ciapier čytajuć
«Lena 20 rubloŭ» uziałasia za staroje: znakamitaja machlarka znoŭ razvodzić davierlivych biełarusaŭ10
Kamientary