Sofia, dotter till Volodar Glebovič. Dackaja karaleva Safija ŭsio ž naša, mienskaja kniažna

Jak my pisali raniej, padčas abmierkavańnia pryviezienaj u Kapienhahien repliki załatoha kryža historyk Raman Krycuk pastaviŭ pad sumnieŭ biezalternatyŭnaść suviazi karalevy Safii ź Biełaruśsiu. Jon adznačyŭ, što ŭ navucy isnuje i inšaja viersija — pra jaje naŭharodskaje pachodžańnie ad kniazia Uładzimira Usievaładaviča. Dla aznajamleńnia z dyskusijaj na hetuju temu Krycuk paraiŭ źviarnucca da prac šerahu daśledčykaŭ: Jarła Halena, Mikałaja Baŭmhartena, Uładzimira Pašuta, Taćciany Džaksan i Andreja Katlarčuka.

Na zhadku ŭ hetym kantekście adreahavaŭ sam Katlarčuk, jaki jašče ŭ 2005 hodzie pieršym apublikavaŭ u «Našaj Nivie» ese pra Safiju Mienskuju. Historyk paličyŭ patrebnym akreślić svaju pazicyju, pryvioŭšy šerah histaryčnych arhumientaŭ z metaj abvierhnuć naŭharodski śled i paćvierdzić mienskaje pachodžańnie Safii. Jon taksama adznačyŭ, što dla asprečvańnia ŭstojlivaj jeŭrapiejskaj histaryjahrafičnaj tradycyi niedastatkova natatki, a patrabujecca hłybokaje viedańnie skandynaŭskaj litaratury.

Słabaść naŭharodskaj viersii paćviardžajecca i chranałahičnaj niestykoŭkaj. Naŭharodski kniaź Uładzimir Usievaładavič pamior maładym jašče ŭ 1141 hodzie, u toj čas jak mienski kniaź Vaładar Hlebavič na momant šlubu svajoj dački z dackim karalom Valdemaram u 1157 hodzie byŭ nie tolki žyvy, ale i zachoŭvaŭ palityčnuju aktyŭnaść.

Pošuki jeŭrapiejskich historykaŭ

U svajoj arhumientacyi Katlarčuk asobna zhadvaje kłasičnuju pracu dackaha historyka Jochana Pietera Frederyka Kionihśfielta 1856 hoda «Hienieałahična-histaryčnyja tablicy karaleŭskich rodaŭ paŭnočnych krain» (Genealogisk-historiske tabeller over de nordiske rigers kongeslægter).

U asnoŭnaj častcy daviednika Kionihśfielt, abapirajučysia na pracy papiarednikaŭ, jašče dapuskaŭ mahčymaść pachodžańnia karalevy ad Uładzimira z Haliča. Adnak u śpiecyjalnym raździele «Vypraŭleńni i dadatki» jon kardynalna źmianiŭ źviestki, paznačyŭšy, što druhim mužam karalevy Ryksy i baćkam samoj Safii byŭ Vaładar Hlebavič, kniaź Mienski (Volodar Gliebovitsh Fyrste af Minsk).

Aŭtar knihi tłumačyć, što hetaje vypraŭleńnie zroblena na padstavie vydadzienych u 1850 hodzie ŭ Kapienhahienie «Ruskich staražytnaściaŭ» (Antiquités Russes d'après les monuments historiques des Islandais et des anciens Scandinaves) i padtrymana aŭtarytetnym narviežskim historykam Pieteram Andreasam Munkam. Kionihśfielt fiksuje ŭ svaim daviedniku, što mienavita mienskaja linija źjaŭlajecca bolš imaviernaj za ŭsie papiarednija hipotezy. 

Mienavita ŭ «Ruskich staražytnaściach» była ŭpieršyniu ŭ sučasnaj histaryjahrafii sfarmulavana i abhruntavana viersija pra mienskaje pachodžańnie Safii.

Ich aŭtary asprečyli papularnuju na toj čas hipotezu, jakuju padtrymlivaŭ niamiecki historyk Anton Viedekind. Pavodle hetaj viersii, baćkam Safii ličyŭsia halicki kniaź Uładzimirka, syn Vaładara, bo historyki pamyłkova atajasamlivali imia «Vaładar» z sah z hetym bolš viadomym kniaziem.

«Viedekind…, jak i jaho papiaredniki, vidać, ličyć, što va ŭsioj siamji ruskich kniazioŭ taho času nie isnavała inšaha Vaładara ci Vaładaraviča, akramia taho, pra jakoha my havaryli; tamu jany miarkujuć, što Uładzimirka i Vaładar… heta adna i taja ž asoba… Adnak my aśmielvajemsia nazvać jaho mierkavańnie pamyłkovym i śćviardžać, što Vaładar, pra jakoha idzie havorka, — heta sapraŭdny Vaładar (Valadar ou Volodar — źviartaje na siabie pieršaja forma, jakaja całkam adpaviadaje sučasnamu biełaruskamu vymaŭleńniu z akańniem), a mienavita Vaładar Hlebavič, kniaź Haradziecki, a mahčyma, navat Mienski… Jon pachodziŭ ad Bračysłava Iziasłaviča z rodu vydatnaj Rahniedy…

Pavialičyć

Naradžeńnie karalevy Safii, jak dakazvaje nam Viedekind, naŭrad ci mahło być paźniej za 1143 hod, bo, budučy zaručanaj z Valdemaram u 1154-m, jana z-za svajoj maładości nie mahła vyjści za jaho zamuž da 1157 hoda».

Aŭtary «Ruskich staražytnaściaŭ» pakazali, što halickaja viersija niemahčymaja z-za chranałahičnaj niestykoŭki, a voś kandydatura mienskaha kniazia Vaładara Hlebaviča pasavała idealna. Adnym z klučavych dokazaŭ dla ich stała praca abata Vilhielma z Ebielchalta, jaki jašče ŭ XII stahodździ zafiksavaŭ važnyja źviestki:

«Abat Vilhielm dalej paviedamlaje nam, što braty Safii dahetul («usque hodie») z honaram kirujuć na Rusi. Tut my znachodzim nie tolki novy dokaz nieidentyčnaści Vaładara i Uładzimirki, bo adziny syn apošniaha, Jarasłaŭ, pamior u 1187 hodzie, tady jak abat Vilhielm pisaŭ prynamsi paśla 1193 hoda…»

Hetaja tradycyja nie tolki nie była asprečanaja, ale i znachodzić svajo paćviardžeńnie ŭ najnoŭšych daśledavańniach. Tak, šviedski daśledčyk Matc Rosłund u svajoj doktarskaj dysiertacyi «Hości ŭ domie: kulturny tranśfier pamiž słavianami i skandynavami z 900 pa 1300 hod» (Gäster i huset: kulturell överföring mellan slaver och skandinaver 900 till 1300, 2001) prama śćviardžaje pra šlub Valdemara z «Safijaj, dačkoj Vaładara Hlebaviča Mienskaha» (Sofia, dotter till Volodar Glebovič av Minsk).

Anałahičnuju pazicyju zajmaje i niamiecki historyk Rołand Šel u manahrafii «Skandynavija i Vizantyja» (Skandinavien und Byzanz, 2015). U Šela Uładzimir Naŭharodski zhadvajecca tolki adnojčy i biez usialakaj suviazi z Safijaj, u toj čas jak sama karaleva fihuruje jak «Safija Mienskaja» na mnohich staronkach knihi.

Dynastyčnyja raźliki

Na karyść Vaładara Hlebaviča śviedčać i jeŭrapiejskija krynicy kanca XII stahodździa. Vyšej my zhadali abata Vilhielm z Ebielchalta. Jon u 1190‑ch hadach skłaŭ padrabiaznuju «Hienieałohiju dackich karaloŭ» dla sudu Papy Rymskaha. Dakumient źjaviŭsia ŭ vyniku dynastyčnaha kryzisu: karol Francyi Filip II Aŭhust chacieŭ skasavać šlub z dačkoj Safii Inhieborhaj, spasyłajučysia na nibyta isnujučaje kroŭnaje svajactva ź jahonaj pieršaj žonkaj, Izabiełaj de Eno — absalutna nadumanaje i falšyvaje. Kab abvierhnuć hetuju chłuśniu, dacki dvor nakiravaŭ Papu dakładny radavod, u jakim nie było nijakaha sensu padrablać pachodžańnie samoj Safii.

Pavialičyć

Pavialičyć

Śviedčańni abata Vilhielma ab tym, što na momant napisańnia hienieałohii braty Safii «dahetul paśpiachova kirujuć», razburajuć nie tolki halickuju, ale i naŭharodskuju hipotezu: pra synoŭ Uładzimira Usievaładaviča zusim ničoha nie viadoma. U toj ža čas u letapisach zafiksavana isnavańnie jak minimum adnaho syna Vaładara Mienskaha — Vasilki.

Naŭharodskaja viersija taksama supiarečyć strohim praviłam siaredniaviečnych dynastyčnych šlubaŭ. Uładzimir Naŭharodski i dacki karol Valdemar byli stryječnymi bratami, pakolki abodva źjaŭlalisia ŭnukami kniazia Mścisłava. Kali b Safija sapraŭdy była dačkoj Uładzimira, jaje šlub z Valdemaram aznačaŭ by blizkuju stupień svajactva. Nijakich histaryčnych śladoŭ taho, što para prasiła abo atrymała śpiecyjalny carkoŭny dazvoł na taki sajuz, nie zachavałasia.

Dadatkovym uskosnym dokazam suviazi dackaha dvara ź mienskimi Hlebavičami źjaŭlajecca histaryčny epizod z padarunkami. U 1170‑ia hady mienavita Vaładar nakiravaŭ svajoj dačcy ŭ Daniju kaštoŭnyja haścinčyki. Padarunki byli pierachoplenyja viendami, što dało Valdemaru farmalnuju nahodu pačać vajennuju kampaniju i kančatkova vyrašyć tak zvanaje «viendskaje pytańnie». 

• 8
• 0
• 1
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0