Žarści vakoł «kryža karalevy Safii» nie ścichajuć. Siarhiej Abłamiejka zastupiŭsia, a Krycuk praanalizavaŭ pieršakrynicy

Jak my paviedamlali raniej, hrupa biełarusaŭ vyrabiła i pryviezła ŭ Daniju załatuju kopiju Kryža Dahmar — siaredniaviečnaha artefakta, jaki ŭdzielniki ekśpiedycyi źviazvajuć z Safijaj Mienskaj, biełaruskaj kniazioŭnaj XII stahodździa, jakaja stała karalevaj Danii. Siarod hałoŭnych pasyłaŭ — papularyzavać nieviadomyja staronki našaj historyi, pakazać, što biełaruskija ziemli ŭžo ŭ Siaredniavieččy byli ŭklučanyja ŭ jeŭrapiejskuju palityčnuju i kulturnuju prastoru.

Šerah prafiesijnych biełaruskich historykaŭ i daśledčykaŭ, u pryvatnaści, Alaksandr Paškievič i Alaksiej Łastoŭski na staronkach «Našaj Nivy», skieptyčna acanili stvareńnie kopii kryža, nazvaŭšy jaho stvareńniem štučnaha mifa na chistkich padstavach. Ale ŭ abaronu inicyjatyvy vystupiŭ doktar histaryčnych navuk i žurnalist radyjo «Svaboda» Siarhiej Abłamiejka.

Na svajoj staroncy ŭ fejsbuku Abłamiejka vykazaŭ ździŭleńnie reakcyjaj kaleh, jakija paŭtarajuć tezis «nie dakazana», i zajaviŭ, što viersija ab prynaležnaści kryža biełaruskaj kniazioŭnie abapirajecca na aŭtarytetnyja jeŭrapiejskija daśledavańni.

«I chto ž stvaraje mify? Hramadskaść? Nie. Akazvajecca, heta prafiesijnyja dackija historyki. U pryvatnaści, dackaja miedyjevistka, dyrektarka Nacyjanalnaha muzieju Danii Fryce Lindal, jakaja jašče ŭ 1978 hodzie vysunuła hipotezu ab tym, što kryž moh pachodzić z paškodžanaha ŭ XVII stahodździ pachavańnia dački Safii Mienskaj — Ryksy», — napisaŭ Abłamiejka.

Dalej jon adznačyŭ, što dackaja navukovaja hipoteza 50‑hadovaj daŭniny vyhladaje najbolš imaviernaj, pakolki niezrazumieła, adkul jašče ŭ pachavalni dackich karaloŭ moh źjavicca ŭschodniechryścijanski kryž. Reakcyju ž biełaruskich daśledčykaŭ jon nazvaŭ «družna-admoŭnym biełaruskim navukovym choram», pakpiŭšy, što, vidać, biełaruskija historyki bolš kvalifikavanyja i bolš prafiesijnyja za «niejkich tam dackich prafiesarak».

Pavialičyć

Pavialičyć

Što nasamreč pisała Fryce Lindal

Abłamiejku i inšym abaroncam kryža adkazaŭ historyk Raman Krycuk, jaki vyrašyŭ źviarnucca niepasredna da aryhinalnaha artykuła Fryce Lindal «Dagmarkorset — endnu engang» («Kryž Dahmar — jašče raz»), apublikavanaha ŭ časopisie Nationalmuseets Arbejdsmark u 1978 hodzie. Usie numary vydańnia aličbavanyja i znachodziacca ŭ adkrytym dostupie na sajcie Nacyjanalnaha muzieja Danii.

Praanalizavaŭšy tekst, Krycuk źviarnuŭ uvahu, što Abłamiejka i inšyja, mabyć, sam artykuł nie čytali, a karystalisia jaho skažonym pierakazam.

Dackaja daśledčyca nie śćviardžała, što «mienskaja hipoteza» źjaŭlajecca adzinaj abo najbolš imaviernaj. U svajoj pracy, zasnavanaj na renthienałahičnych daśledavańniach i analizie jeŭrapiejskich kalekcyj, Lindal paśladoŭna raźbiraje dźvie hrupy pytańniaŭ: kamu naležaŭ kryž na momant pachavańnia i jak vizantyjski artefakt naohuł trapiŭ u Daniju.

Pavialičyć

Što datyčycca taho, z čyjoj mahiły dastali kryž u XVII stahodździ, daśledčyca razhladaje dźvie viersii:

• z mahiły karalevy Dahmar (Markiety Pržemysłaŭny).
• Z paškodžanaj mahiły karalevy Ryksy Dackaj, dački Safii.

Što datyčyć taho, jak vizantyjski enkałpijon fizična trapiŭ u Skandynaviju, Lindal pryvodzić čatyry raŭnavartasnyja hipotezy:

1. Kryž trapiŭ u Daniju jak dypłamatyčny padarunak ad vizantyjskich impierataraŭ ruskim kniaziam, a zatym pierajšoŭ da karalevy Safii. 
2. Kryž byŭ pramym dypłamatyčnym padarunkam vizantyjskaha impieratara Alaksieja I Kamnina dackamu karalu Eryku I Dobramu kala 1103 hoda. Anałahičny fakt zafiksavany ŭ chronikach.
3. Kryž byŭ pryviezieny karalevaj Dahmar z Bahiemii. Hetaja viersija hruntujecca vyklučna na narodnaj tradycyi.
4. Paškodžańni artefakta mohuć śviedčyć pra toje, što jon staŭ vajennym trafiejem padčas Čaćviortaha kryžovaha pachodu ŭ 1204 hodzie, kali kryžaki razrabavali Kanstancinopal, paśla čaho jon niejkim šlacham trapiŭ u Daniju.

Takim čynam, viersija pra suviaź relikvii ź Biełaruśsiu praz Safiju źjaŭlajecca tolki adnoj ź niekalkich mahčymych hipotez, jakija razhladała dackaja navuka paŭstahodździa tamu.

Pavialičyć

«Biełaruskim historykam i śpiecyjalistam pa historyi XIX—XX stst. ja b raiŭ pierastać razvažać na temy, u jakich vy nie toje kab nie raźbirajeciesia, a pa jakich vy navat ź pieršakrynicami nie aznajomilisia», — ukałoŭ Krycuk.

Asobnym punktam krytyki stała biezapielacyjnaje nazyvańnie karalevy Safii «Mienskaj». Daśledčyki źviartajuć uvahu na toje, što jaje pachodžańnie taksama źjaŭlajecca dyskusijnym pytańniem u navucy.

Dakładna viadoma tolki maci Safii — Ryksa Polskaja, dačka polskaha karala Balasłava III i švabskaj kniahini Sałamiei fon Bierh. Viersija pra toje, što baćkam Safii byŭ mienski kniaź Vaładar Hlebavič, źjaŭlajecca tolki adnoj z histaryčnych hipotez.

Pavialičyć

Isnuje i inšaja, nie mienš abhruntavanaja navukovaja viersija: baćkam Safii moh być kniaź naŭharodski Uładzimir Usievaładavič.

«Heta aŭtamatyčna vyklučaje jaje jak postać až kolviek źviazanuju z historyjaj Biełarusi», — adznačaje Krycuk, spasyłajučysia na pracy Halena, Baŭmhartena, Pašuty i Katlarčuka. Fryce Lindal u svaim artykule 1978 hoda taksama ŭličvała abodva varyjanty.

Čamu historyki tak vostra reahujuć

Sprečka vakoł artefakta vykryła bolš hłybokuju prablemu: miežy dapuščalnaha ŭ publičnaj historyi i adkaznaść za stvareńnie nacyjanalnych mifaŭ.

Historyk Alaksandr Paršankoŭ nahadvaje, što historyja kryža zastajecca ćmianaj, a dakładnaje miesca jaho stvareńnia i imia ŭładalnika nie paćvierdžanyja.

«My nazirajem sprobu vydać za «nacyjanalnuju śviatyniu biełarusaŭ» toje, što joj nikoli nie było i nie pavinna być, — piša Paršankoŭ.

— Łahičny paradak dziejańniaŭ pavinien być zusim inšym: spačatku — hruntoŭnaje navukovaje daśledavańnie, potym — publikacyja vynikaŭ, ich adkrytaje abmierkavańnie ŭ prafiesijnaj supolnaści, i tolki paśla hetaha — papularyzacyja i hučnyja zajavy.

Faktyčna, takija dziejańni źnievažajuć prafiesijnych historykaŭ i śviadoma ŭvodziać u zman hramadskaść».

Jašče razčej vykazaŭsia archieołah i historyk Mikoła Płavinski. Pavodle jaho słoŭ, padobnyja mify nanosiać pramuju škodu nacyjanalnaj identyčnaści, dajučy padstavy kankurentam i prapahandystam stavicca da ŭsioj biełaruskaj historyi jak da «bzdury».

«Arhanizatary padobnych mierapryjemstvaŭ sprabujuć źniščyć samyja padmurki nacyjanalnaj śviadomaści. I robiać heta całkam śviadoma, bo im užo bolš za hod pra heta kaža vialikaja kolkaść «zanudnych» prafiesijnych historykaŭ, — cytuje słovy Płavinskaha Krycuk. — Ale vyjaŭlajecca jašče bolšaja prablema.

U hetych škodnikaŭ jość dosyć šyroki i manalitny front padtrymki z žurnalistaŭ i influjensaraŭ, jakija ŭsialak sprabujuć abialić hety kankretny i inšyja padobnyja ŭčynki. Asabista mnie, kab daŭno ŭžo nie było ŭsio roŭna, było b strašna».

• 8
• 0
• 0
• 0
• 1
• 2
• 0
• 0