U Mahdeburhskim sabory zaviaršyłasia restaŭracyja hrabnicy i pierapachavańnie zasnavalnika Śviaščennaj Rymskaj impieryi Atona I. Daśledavańnie adkrytaha sarkafaha i nastupny hienietyčny analiz kančatkova paćvierdzili sapraŭdnaść pareštkaŭ adnaho z samych upłyvovych manarchaŭ jeŭrapiejskaha Siaredniaviečča.
U Mahdeburhskim sabory 1 vieraśnia 2026 hoda adbyłasia aficyjnaja cyrymonija pierapachavańnia Atona I, paviedamlaje vydańnie Süddeutsche Zeitung.
Pryčynaj maštabnych prac staŭ krytyčny stan mahiły histaryčnaha dziejača. Padčas manitorynhu ŭ 2024 hodzie śpiecyjalisty zafiksavali mikraraskoliny ŭ vapniakovym sarkafahu, jakija ŭźnikli z-za praniknieńnia vilhaci i karozii žaleznych macavańniaŭ, ustalavanych padčas papiaredniaj restaŭracyi 1844 hoda. Kab praduchilić poŭnaje źniščeńnie pomnika, u studzieni 2025 hoda hrabnicu adkryli.
Unutry sarkafaha daśledčyki znajšli paškodžanuju draŭlanuju trunu pieryjadu Vysokaha Siaredniaviečča, jakaja nie padlahała dalejšamu vykarystańniu. Mastacki fond Saksonii-Anchalt inicyjavaŭ stvareńnie novaj jomistaści dla zachavańnia pareštkaŭ. Juvielir z Hale Silkie Trekiel stvaryła trunu daŭžynioj krychu bolš za mietr (102 na 27,6 na 28,4 santymietra), vykarystaŭšy tytan, čystaje srebra i zołata. Na viečku raźmieščany łacinski nadpis z karotkaj bijahrafijaj manarcha i adznakaj ab adnaŭleńni sarkafaha ŭ 2026 hodzie.
U cyrymonii ŭziali ŭdzieł dziaržaŭny ministr kultury i ŚMI Hiermanii Volfram Vajmier, premjer-ministr ziamli Saksonija-Anchalt Śvien Šulce, ministr kultury rehijona Rajnier Robra i inšyja palityki. Paśla nabaženstva tytanavuju trunu apuścili ŭ adrestaŭravany kamienny sarkafah. U dalejšym jaho znoŭ nakryjuć antyčnaj marmurovaj plitoj vahoj kala 300 kiłahramaŭ, paśla čaho hrabnica budzie kančatkova zakrytaja.
Aton I (912—973) pachodziŭ z Saksonskaj dynastyi Ludalfinhaŭ. Uzyšoŭšy na hiermanski tron u 936 hodzie paśla śmierci baćki Hienrycha I Ptuškałova, jon paśladoŭna padparadkavaŭ plemiannych hiercahaŭ centralnaj uładzie, pieradaŭšy klučavyja hiercahstvy členam svajoj siamji.
Vyrašalnaj padziejaj jaho kiravańnia staŭ razhrom vuhorcaŭ-madźjaraŭ u bitvie na race Lech kala Aŭhsburha ŭ 955 hodzie. Hetaja pieramoha spyniła dziesiacihodździ spustašalnych nabiehaŭ kačeŭnikaŭ na Centralnuju Jeŭropu i zamacavała za karalom reputacyju hałoŭnaha abaroncy zachodniaha chryścijanskaha śvietu.
U 961 hodzie Aton I padparadkavaŭ Italjanskaje karaleŭstva, a 2 lutaha 962 hoda byŭ karanavany papam Janam XII u Rymie jak impieratar, adradziŭšy zachodniuju impierskuju tradycyju Karła Vialikaha. Zasnavanaja im dziaržava, paźniej viadomaja jak Śviataja Rymskaja impieryja, praisnavała da 1806 hoda.
Dla kiravańnia krainaj manarch abapiraŭsia nie na śvieckich fieadałaŭ, a na biskupaŭ, nadzialajučy ich ziamielnymi i sudovymi pravami, što ŭvajšło ŭ historyju jak atonaŭskaja carkoŭnaja sistema. Epocha jaho praŭleńnia vyklikała maštabny kulturny i aśvietnicki ŭzdym, viadomy jak «atonaŭskaje adradžeńnie».
Mahdeburh, u jakim manarch u 968 hodzie zasnavaŭ arcybiskupstva, staŭ hałoŭnaj rezidencyjaj impieryi i płacdarmam dla prasoŭvańnia palityčnaha i relihijnaha ŭpłyvu na słavianskija ziemli.
Što raskazali pareštki impieratara
Pieršačarhovaj zadačaj daśledčykaŭ stała paćviardžeńnie taho, što ŭ sarkafahu sapraŭdy znachodziacca pareštki Atona I. Śpiecyjalisty Instytuta evalucyjnaj antrapałohii Maksa Płanka ŭ Lejpcyhu paraŭnali DNK z mahdeburhskaha pachavańnia z uzorami kostak z Bambierhskaha sabora, jakija naležać impierataru Hienrychu II. Analiz dakazaŭ svajactva treciaj stupieni pa baćkoŭskaj linii. Hety vynik całkam adpaviadaje histaryčnym danym, pavodle jakich Hienrych II źjaŭlaŭsia ŭnučatym plamieńnikam zasnavalnika impieryi.
Prafiesar bijałohii Univiersiteta Hildeshajma Stefan Fłor adznačaje, što ŭzrost mužčyny na momant śmierci składaŭ ad 55 da 65 hadoŭ. Heta supadaje ź bijahrafijaj manarcha, jaki pamior u 973 hodzie va ŭzroście 60 hadoŭ. Rost impieratara dasiahaŭ 1,80 mietra, što rabiła jaho prykładna na 10 santymietraŭ vyšejšym za siaredniestatystyčnaha mužčynu-hiermanca X stahodździa. Vyraznyja ślady prymacavańnia ciahlic na kostkach taza i ściohnaŭ śviedčać pra pastajannuju jazdu viarchom. U kalennym i tazaściehnavym sustavach zafiksavany prykmiety artrozu i akaścianieńnia chrastkovaj tkanki. Dadatkova bijołahi vyjavili sistemna-patałahičny kampanient, jaki ŭkazvaje na mietabaličnaje rasstrojstva. Najaŭnaść takoha zachvorvańnia paćviardžaje vysoki sacyjalna-ekanamičny status čałavieka i jaho racyjon, bahaty na žyviolny białok i presnavodnuju rybu.
Navukoŭcy taksama daśledavali šmatlikija traŭmy, atrymanyja manarcham pry žyćci. Na levym pieradpleččy znojdzieny ślady zahojenaha pierałomu. Na čerapie zafiksavany ślady siečanaj rany ŭ patyličnaj častcy i ŭdar tupym pradmietam u vobłaść tvaru. Na dumku daśledčykaŭ, mienavita traŭma tvara mahła stać pryčynaj straty troch vierchnich razcoŭ.
Stan skivicy ŭskładniaŭsia paradantytam, zubnym kamieniem i najaŭnaściu karyjesu na adnym z zuboŭ. Kiraŭnik adździaleńnia skivična-tvaravaj chirurhii Univiersiteta Hale Frank Tavasoł u kamientary vydańniu Tagesschau tłumačyŭ, što impieratar nikoli nie čyściŭ zuboŭ: u toj čas takoj zvyčki jašče nie było.
Pra šmatrazovyja ŭmiašańni ŭ pachavańnie śviedčyć nie tolki stan kostak, ale i źmieściva draŭlanaj truny. Pobač sa škiletam znachodzilisia frahmienty čyrvonaha vizantyjskaha abo ispanskaha šoŭku, siniaja koŭdra sa srebnymi nitkami, a taksama jaječnaja škarłupina i kostački sadaviny. Siarod paźniejšych artefaktaŭ byli vyjaŭleny kavałak akonnaha škła i mahdeburhskaja manieta XIII stahodździa, što paćviardžaje fakty adkryćcia sarkafaha ŭ paźniejšyja epochi.
Vieka, vydranaje z antyčnaha pomnika
Asobnym kirunkam pracy daśledčykaŭ stała vyvučeńnie masiŭnaj marmurovaj plity vahoj kala 300 kiłahramaŭ, jakaja nakryvała sarkafah, zusim nie supadajučy ź im pamieram. Raniej mierkavałasia, što jana vyrablenaja ź italjanskaha kararskaha marmuru abo pryviezienaja z hrečaskaha vostrava Eŭbieja. Archieamietryčny analiz, vyniki jakoha apublikavanyja ŭ navukovym časopisie Heritage, abvierh hetyja śćviardžeńni. Vyvučeńnie izatopaŭ kisłarodu i vuhlarodu, a taksama chimičnaha składu mikraelemientaŭ dakazała, što materyjał zdabyli ŭ prakonieskich karjerach na vostravie Marmara kala Kanstancinopala.
Padobnyja marmurovyja plity vykarystoŭvalisia ŭ sabory Śviatoj Safii i bazilicy San-Vitale ŭ Ravienie. Pietrahrafičnyja charaktarystyki paćviardžajuć, što vieka sarkafaha Atona I źjaŭlajecca antyčnaj abo poźnieantyčnaj spolijaj — architekturnym elemientam, uziatym z bolš rańniaha zbudavańnia. Manarch moh pryvieźci jaho ź Italii, dzie pravodziŭ šmat času, abo paŭtorna vykarystać detal sa starych rymskich pabudoŭ na poŭnač ad Alpaŭ.
Pravał misii Adalbierta na Rusi
Palityčnyja intaresy Atona I Vialikaha nie abmiažoŭvalisia Zachodniaj Jeŭropaj i zakranali navat Kijeŭskuju Ruś. U 959 hodzie kniahinia Volha nakiravała pasłoŭ da hiermanskaha karala z prośbaj pryznačyć biskupa i śviataroŭ dla svajho naroda. Pavodle aŭtaraŭ vydańnia «Pravasłaŭnaja encykłapiedyja», hety zvarot źjaŭlaŭsia instrumientam dypłamatyčnaha cisku Kijeva na Vizantyju dla stvareńnia ŭłasnaj niezaležnaj Carkvy.
Padrychtoŭka misii zaciahnułasia z-za śmierci ŭ pačatku 961 hoda pieršapačatkova pryznačanaha na hetuju rolu manacha Libucyja. Zamiest jaho kiraŭnikom delehacyi i pieršym biskupam rusaŭ staŭ manach tryrskaha manastyra Adalbiert.
Vosieńniu 961 hoda jon prybyŭ u Kijeŭ, dzie palityčnaja situacyja ŭžo radykalna źmianiłasia. Ułada faktyčna pierajšła da syna Volhi kniazia Śviatasłava, jaki abapiraŭsia na jazyčnickuju elitu i adchiliŭ maci ad kiravańnia dziaržavaj.
Łacinskaja misija paciarpieła poŭny krach, i ŭ pačatku 962 hoda Adalbiert byŭ vymušany śpiešna pakinuć Ruś. Padčas zvarotnaha šlachu na delehacyju napali jazyčniki, zabiŭšy častku spadarožnikaŭ biskupa.
Sam Adalbiert ledź uratavaŭsia i viarnuŭsia ŭ Hiermaniju, dzie praciahnuŭ pracu ŭ impieratarskaj kancylaryi.
U 968 hodzie Aton I zasnavaŭ Mahdeburhskaje arcybiskupstva dla pašyreńnia ŭpłyvu na słavianskija ziemli, i mienavita Adalbiert staŭ jaho pieršym kiraŭnikom. Historyju svajoj niaŭdałaj ekśpiedycyi da rusaŭ jon asabista zapisaŭ u pracy «Praciah chroniki Rehinona Prumskaha».
«Naša Niva» — bastyjon biełaruščyny
PADTRYMAĆPasadzili advakata Dźmitryja Łajeŭskaha, jaki abaraniaŭ Babaryku i Znaka10
Pasadzili advakata Dźmitryja Łajeŭskaha, jaki abaraniaŭ Babaryku i Znaka
«Biełaruś jany bačać častkaj Rasii». Što značyć uzdym «Alternatyvy dla Hiermanii», nakolki daloka heta moža zajści i jak siabie pazicyjanavać biełarusam5151
«Biełaruś jany bačać častkaj Rasii». Što značyć uzdym «Alternatyvy dla Hiermanii», nakolki daloka heta moža zajści i jak siabie pazicyjanavać biełarusam51
«U syna na telefonie byli naleplenyja ściah i hierb Rasii. Z hetaha ŭsio pačałosia». Baćka školnika z Baranavič raskazaŭ, jak jaho syna ckavali adnakłaśniki4646
Kamientary