Што вядома пра Маджтабу Хаменеі, якога абралі вярхоўным лідарам Ірана?
56‑гадовы Маджтаба доўгі час заставаўся ў цені. Ён ніколі не займаў дзяржаўных пасад, не выступаў з публічнымі прамовамі.
Маджтаба Хаменеі, сын аяталы Алі Хаменеі, які загінуў у выніку ўдараў ЗША і Ізраіля, абраны яго пераемнікам, піша Бі-бі-сі.
У адрозненне ад свайго бацькі, 56‑гадовы Маджтаба доўгі час заставаўся ў цені. Ён ніколі не займаў дзяржаўных пасад, не выступаў з публічнымі прамовамі і не даваў інтэрв'ю, а ў адкрытым доступе апублікавана толькі невялікая колькасць яго фатаграфій і відэазапісаў.
Аднак на працягу многіх гадоў хадзілі чуткі, што за кулісамі іранскай палітыкі ён валодае значным уплывам.
Дыпламатычныя тэлеграмы ЗША, апублікаваныя WikiLeaks у канцы 2000‑х гадоў, апісвалі яго як «уладу за рызамі» — чалавека, якога ў кіруючых колах шырока лічылі «здольным і рашучым», паведамляе агенцтва AP.
Тым не менш, яго абранне можа апынуцца спрэчным. Ісламская Рэспубліка была заснавана ў 1979 годзе пасля звяржэння манархіі, і яе ідэалогія зыходзіць з прынцыпу, што вярхоўны лідар павінен выбірацца за рэлігійны аўтарытэт і даказаныя лідарскія якасці, а не па спадчыне.
Падчас свайго праўлення Алі Хаменеі казаў пра будучае кіраўніцтва Ісламскай Рэспублікі толькі ў самых агульных фармулёўках.
Адзін з членаў Рады экспертаў — духоўнага органа, які выбірае вярхоўнага лідара, — два гады таму заявіў, што Алі Хаменеі выступаў супраць ідэі вылучэння свайго сына ў якасці кандыдата на будучую пасаду. Аднак сам ён ніколі публічна не каментаваў такія здагадкі.
Дык хто такі Маджтаба Хаменеі?
Маджтаба нарадзіўся 8 верасня 1969 года ў паўночна-ўсходнім горадзе Мешхед і з'яўляецца другім з шасці дзяцей Хаменеі. Сярэднюю адукацыю ён атрымаў у рэлігійнай школе «Алаві» ў Тэгеране.
Паводле даных іранскіх СМІ, у 17 гадоў Маджтаба некалькі разоў праходзіў кароткатэрміновую ваенную службу падчас ірана-іракскай вайны. Гэты васьмігадовы кровапралітны канфлікт зрабіў рэжым яшчэ больш падазроным у адносінах да ЗША і Захаду, якія падтрымлівалі Ірак.
У 1999 годзе Маджтаба адправіўся ў Кум — святы горад, які лічыцца адным з найважнейшых цэнтраў шыіцкай тэалогіі, — каб працягнуць рэлігійную адукацыю. Характэрна, што да гэтага часу ён не насіў духоўнае адзенне, і застаецца незразумелым, чаму ён вырашыў паступіць у рэлігійную семінарыю ў 30 гадоў, тады як звычайна гэта робяць у больш маладым узросце.
Маджтаба застаецца духоўнай асобай сярэдняга рангу, што выглядае як перашкода для яго прасоўвання на пасаду вярхоўнага лідара.
У апошнія дні некаторыя СМІ і чыноўнікі, блізкія да цэнтраў улады ў Іране, пачалі называць Маджтабу Хаменеі «аяталой» — высокім духоўным тытулам. На думку шэрагу назіральнікаў, гэта можа быць спробай павысіць яго рэлігійны статус і прадставіць яго як пераканаўчага кандыдата на ролю лідара.
У сістэме рэлігійнай адукацыі атрыманне звання «аятала» і выкладанне на прасунутых узроўнях лічацца паказчыкам ведаў чалавека і разглядаецца як адно з патрабаванняў і ўмоў для выбару будучага лідара.
Аднак падобны прэцэдэнт ужо быў. Алі Хаменеі атрымаў тытул «аятала» неўзабаве пасля таго, як у 1989 годзе стаў другім вярхоўным лідарам.
Абвінавачванні ва ўмяшанні ў палітыку
Імя Маджтабы ўпершыню аказалася ў цэнтры ўвагі грамадскасці падчас прэзідэнцкіх выбараў 2005 года, якія завяршыліся перамогай папуліста-кансерватара Махмуда Ахмадзінежада.
У адкрытым лісце Хаменеі кандыдат-рэфарматар Мехдзі Карубі абвінаваціў Маджтабу ва ўмяшанні ў галасаванне праз структуры Корпуса вартавых ісламскай рэвалюцыі (КВІР) і апалчэння «Басідж», якія, паводле яго слоў, раздавалі грошы рэлігійным групам, каб дапамагчы Ахмадзінежаду атрымаць перамогу.
Праз чатыры гады Маджтабе зноў прад'явілі такія ж абвінавачванні. Перавыбранне Ахмадзінежада выклікала масавыя пратэсты па ўсёй краіне, якія атрымалі назву «Зялёны рух». Некаторыя ўдзельнікі пратэстаў скандавалі лозунгі супраць ідэі, што Маджтаба можа змяніць свайго бацьку на пасадзе вярхоўнага лідара Ірана.
Мустафа Таджзадэ, які займаў тады пасаду намесніка міністра ўнутраных спраў, назваў вынікі «выбарчым пераваротам». Ён правёў у турме сем гадоў і сцвярджаў, што гэта адбылося «па прамым жаданні Маджтабы Хаменеі».
Двое кандыдатаў-рэфарматараў — Мір-Хасейн Мусаві і Мехдзі Карубі — пасля выбараў 2009 года былі змешчаны пад хатні арышт. У лютым 2012 года Маджтаба сустрэўся з Мусаві і заклікаў яго адмовіцца ад пратэсту, паведамлялі крыніцы Персідскай службе Бі-бі-сі.
Цяпер многія чакаюць, што Маджтаба працягне жорсткую палітыку свайго бацькі.
Некаторыя таксама лічаць, што чалавек, які страціў бацьку, маці і жонку ў выніку ўдараў ЗША і Ізраіля, наўрад ці пойдзе на саступкі пад ціскам Захаду.
Аднак перад ім таксама стаіць няпростая задача — забяспечыць выжыванне Ісламскай Рэспублікі і пераканаць грамадства, што менавіта ён здольны вывесці краіну з палітычнага і эканамічнага крызісу.
Яго лідарскія якасці ў значнай ступені застаюцца неправеранымі, а ўспрыманне таго, што рэспубліка ператвараецца ў спадчынную сістэму, можа яшчэ больш узмацніць грамадскую незадаволенасць.
Цяпер Маджтаба апынуўся пад прыцэлам. На мінулым тыдні міністр абароны Ізраіля заявіў, што любы, хто стане пераемнікам аяталы Алі Хаменеі, будзе «адназначнай цэллю для ліквідацыі».
Каментары