«Вам канец». Як мінчук чатыры дні вадзіў за нос махляроў і чым скончылася
Гэтая гісторыя — практычны дапаможнік, які паказвае схему псіхалагічнай атакі махляроў. Павел занатаваў, як фэйкавыя супрацоўнікі «Белпошты», «Нацбанка» і «КДБ» запалохваюць ахвяру і патрабуюць грошы на экспертызу. Мужчына перадаў журналістам Onlíner аўдыязапісы размоў і скрыншоты перапісак, што дазволіла дэталёва разгледзець чарговую схему ашуканцаў. Гэта найлепшая інструкцыя, распазнаць маніпуляцыі і захаваць свае зберажэнні.
Абвінавацілі ў фінансаванні тэрарызму на 10 тысяч рублёў
«Зноў ашуканцы патэлефанавалі», — звярнуўся ў рэдакцыю ўжо знаёмы чытачам мінчук Павел. Чатыры дні ў рэжыме рэальнага часу журналісты назіралі, як зламыснікі спрабуюць выманіць у маладога чалавека 10 370 долараў.
Ашуканцы дзейнічалі па складанай схеме, першы этап якой — званок з «Белпошты». Маладому чалавеку паведамілі, што на яго імя паступіў заказны ліст, які трэба перанакіраваць у аддзяленне па месцы жыхарства.
Папрасілі прадыктаваць код з СМС, і Павел назваў лічбы. Падкрэслім, што так лепш не рабіць, але мінчук зрабіў гэта ўсвядомлена, разумеючы, што размаўляе з ашуканцамі, і жадаючы вывесці іх на чыстую ваду.
— Нумар быў нібыта беларускага аператара сувязі, але патэлефанавалі па Viber. Што тут сумнявацца? — адзначае герой.
Пасля перадачы кода Паўлу патэлефанавалі зноў. Мінчука абвінавацілі ў здзяйсненні міжнароднага пераводу 10 тысяч рублёў чалавеку, які знаходзіцца ў крымінальным вышуку «за спансаванне тэрарызму».
Маладому чалавеку прапануюць даказаць сваю недатычнасць, што наогул супярэчыць прынцыпу прэзумпцыі невінаватасці.
— Ніякіх доказаў, што вы здзяйснялі гэтыя дзеянні ненаўмысна, няма. Ёсць факт міжнароднага пераводу. Неабходна скласці заяву ў юрыдычны дэпартамент Нацыянальнага банка (адзначым, што падобнага падраздзялення ў нацыянальным рэгулятары не існуе. — Заўв. Onlíner).
Паўлу пагражаюць «крымінальнай справай па артыкуле 356 Крымінальнага кодэкса РБ «Дзяржаўная здрада» і пазбаўленнем волі аж да пажыццёвага».
— Адказнасць нясецца калектыўная, бо склад злачынства быў здзейснены групай асоб, — з напорам кажа «юрыст Нацбанка» і пачынае высвятляць, якімі грашыма валодае наш герой.
— У якія арганізацыі вы самастойна падалі свае дакументы? Працаўладкаваны афіцыйна?
— Так, але зарплата афіцыйная ў мяне невялікая.
— Вам могуць налічыць на банкаўскую карту ўзнагароджанне (за здзяйсненне міжнароднага пераводу. — Заўв. Onlíner) — ад 3 до 5 тысяч беларускіх рублёў. Па картах які зараз астатак, каб вашы сродкі не ўзялі ў лік ашуканскай аперацыі?
Павел называе выпадковыя сумы — 2 тысячы долараў на валютнай картачцы і агулам 1200 рублёў на рублёвых. Ёсць крэдыт на машыну, дапаўняе малады чалавек.
Далей ашуканцы пачынаюць атакаваць Паўла пад выглядам «юрыста Нацбанка» і «супрацоўніка Камітэта дзяржаўнай бяспекі» па чарзе.
— З якой мэтай перадавалі грошы гэтаму мужчыне і што ён вам паабяцаў?
— Мне нічога не паабяцалі, я выпадкова перадаў даныя.
— Як гэта «выпадкова»?
— Патэлефанавалі з «Белпошты» і папрасілі код.
— Гэта ўсё, што вы мне хацелі сказаць?
— А што мне яшчэ сказаць… Трэба неяк вырашыць гэтае пытанне.
Далей зламыснік бядуе на тэму «напісана ж — нікому не перадаваць код, мы ўчастковых накіроўваем, каб папярэджвалі. Што яшчэ трэба рабіць, каб грамадзяне не траплялі ў падобныя сітуацыі? Мала таго, што дзяржава робіць?»
Пачуўшы ў слухаўцы староннія галасы, «супрацоўнік КДБ» патрабуе справаздачы, хто знаходзіцца побач з Паўлам. Малады чалавек адказвае, што ён на працы, і чуе:
— Бліжэйшыя гадоў дваццаць вам праца не спатрэбіцца, вы разумееце, што трэцім асобам нельга разгалошваць інфармацыю? Давайце пяройдзем на відэасувязь, я павінен пераканацца, што вы сапраўды знаходзіцеся адзін.
«Вы дапамаглі легалізаваць скрадзеныя грошы»
«Юрыст Нацыянальнага банка» ў сваю чаргу, акрамя «дзяржаўнай здрады» інкрымінуе Паўлу яшчэ і артыкул 290‑1 «Фінансаванне тэрарыстычнай дзейнасці».
— Мяне цікавіць крыніца паходжання, то-бок дзе ўзяліся гэтыя 10 тысяч беларускіх рублёў.
— Дык гэта ж не мае грошы, я нават не ведаю, адкуль яны.
— Не вашы? Значыць, працэнтаў дзевяноста магу даць, што гэтыя грашовыя сродкі былі скрадзеныя раней у іншага грамадзяніна, а вы дапамаглі іх перавесці. Гэта яшчэ горш.
Паводле слоў ілжэюрыста, у такім выпадку Паўлу пагражае пакаранне яшчэ і за дапамогу ў легалізацыі скрадзеных грошай. Таму, дае ўказанні ашуканец, неабходна «стварыць юрыдычны запыт пра адкрыццё папярэдняга расследавання і накіраваць яго ў Камітэт дзяржаўнай бяспекі», далей сабраць неабходныя дакументы і прайсці праверку на дэтэктары хлусні.
Сярод дакументаў, якія загадваюць падрыхтаваць Паўлу, — дэкларацыйны ліст, банкаўскія дакументы, даведка з псіхдыспансера, дакумент, які сведчыць месцазнаходжанне.
— А што гэта за дакумент?
— Вам на тэлефон усталёўваецца дзяржаўная праграма, называецца «Лакатар 24», і яна перадае месца вашага перамяшчэння непасрэдна ў Камітэт дзяржаўнай бяспекі. Робіцца гэта з мэтай таго, што калі вы паспрабуеце схавацца за межы горада, вобласці ці ў прынцыпе краіны, каб гэта было заўважана адразу.
Дзяржаўная праграма, па версіі ашуканцаў, — гэта дадатак, які выкарыстоўваюць бацькі, што непакояцца пра сваіх дзяцей. Падкрэслім, што ніякія праграмы па ўказанні чужых людзей усталёўваць нельга, у адваротным выпадку ашуканцы могуць заблакаваць акаўнты і перавесці вашы грошы. Павел дзейнічаў, ацаніўшы ўсе рызыкі.
Далей Паўлу трэба задэклараваць усе грошы, якія ёсць дома, запісаць колькасць купюр і іх намінал.
«Дакажыце законнасць набыцця валюты»
Наступны дзень — субота, але ілжэсупрацоўнік выказвае гатоўнасць з’явіцца на службу дзеля нашага героя. Зрэшты, у выхадныя і ў панядзелак вывесці ашуканцаў на чыстую ваду так і не ўдалося. Паводле здагадак Паўла, зламыснікі проста не змаглі арганізаваць кур’ера, які забраў бы пакет з грашыма.
У тэлефоннай размове зламыснікі патлумачылі затрымку тым, што не працуюць банкі, у якія нібыта былі адпраўлены запыты пра паходжанне 10 тысяч, якімі Павел «фінансаваў тэрарыстаў».
— У нядзелю ніякая інфармацыя не падаецца, хутчэй за ўсё, яна будзе аж у панядзелак. Наконт дэкларацыйнага ліста — тую матэматыку, якую вы мне зараз адправілі, я ў камітэт дзяржаўнай інфармацыі (даслоўна. — Заўв. Onlíner) перадаў. На працягу дня яны павінны будуць яе праверыць і даць мне адказ: запатрабуюць яны гэтыя сродкі на экспертызу ці не.
— А што пашпарта няма, што рабіць?
— Чакаю, пакуль прыедзе начальнік, узгадню з ім далейшыя дзеянні.
У працяг размовы ілжэсупрацоўнік Нацбанка просіць дакументы для пацвярджэння законнасці набыцця валюты, у прыватнасці пытаецца, ці захаваліся дагаворы куплі-продажу. Характэрна, што ў Беларусі ўсе ўгоды здзяйсняюцца толькі ў рублях, але «банкір» пра гэта, відаць, не ведае.
Экспертыза, як лёгка здагадацца, спатрэбілася. Павел удакладняе, як менавіта праводзіцца экспертыза, і чуе наступнае:
— Служба інкасацыі прывозіць грашовыя сродкі ў сховішча Нацыянальнага банка. Экспертыза праходзіць пад камерамі відэаназірання, здымаюцца адбіткі пальцаў, вывучаецца інфармацыя наконт паходжання кожнай купюры. Тэрмін ад адных да трох сутак максімум.
Таксама, паводле слоў зламысніка, праверка пагражае і працадаўцу Паўла — у «КДБ» узніклі пытанні, як малады чалавек мог назбіраць долары, атрымліваючы, па яго словах, афіцыйную зарплату меншую за пражыткавы мінімум.
Каб пазбегнуць праблем з наймальнікам, Павел нават прапанаваў «супрацоўніку Нацбанка» хабар. Пачуўшы, як засмуціўся Павел, зламыснік спачувальна раіць не накручваць сябе і заняцца хобі, напрыклад паехаць на рыбалку.
Перамовы, падрыхтоўка грошай да «дэкларавання» і збор дакументаў займаюць пятніцу, суботу, нядзелю і панядзелак. Можна ўявіць, у якім стрэсе ўсе гэтыя дні знаходзіўся б чалавек, настроены не так скептычна, як Павел. Тым больш што зламыснікі маюць магчымасць сачыць за месцазнаходжаннем ахвяры (на выхадных Павел абачліва пакінуў тэлефон з лакатарам дома, а карыстаўся іншым апаратам).
«Вам канец» і пагрозы фізічнай расправы
Нарэшце, надышоў аўторак — дзень, калі, па нашых здагадках, павінна адбыцца перадача грошай для «экспертызы». «Супрацоўнік КДБ» распавядае пра цяжкасці, пераадоленыя ім ва ўзгадненні маршруту «інкасацыйнай службы», і ў выніку адпраўляе Паўла ў раён… крэматорыя.
— Крэматорый дык крэматорый, — пракаментаваў лакацыю малады чалавек у размове з журналістам і накіраваўся туды.
Грошы ў Паўла былі пры сабе. Ролю грошай, зразумела, выконвалі паперкі. Ашуканцы загадалі пакінуць пакет за прыпыначным пунктам «Паварот на Забалоцце» непадалёк ад Паўночных могілак.
Да гэтага часу мужчына ўжо паведаміў у міліцыю, і яе супрацоўнікі ў цывільным былі гатовыя прасачыць далейшы шлях «інкасатара».
Было зразумела, што кур’ер ашуканцаў збірае пакеты ў тым ліку з сапраўднымі грашыма, бо кагосьці ашуканцам, на жаль, удалося падмануць.
Пакуль Павел ехаў у аддзел унутраных спраў, ашуканцы як быццам западозрылі, што з доларамі нешта не так. «Юрыст Нацбанка» нерваваўся, патрабаваў скінуць усе зробленыя фатаграфіі грошай. У адказ на абвінавачванні, што Павел перадаў фальшыўку, малады чалавек стаў прасіць свае долары назад. Але ў выніку зламыснікі паверылі маладому чалавеку і нават даслалі «афіцыйны дакумент».
У той час, калі Павел ужо даваў тлумачэнні ў міліцыі, яму патэлефанавалі ашуканцы. Сілавікі сталі сведкамі таго, як па гучнай сувязі маладому чалавеку пагражалі «спаліць разам з машынай».
Герой Беларусі Марына Васілеўская нарадзіла дачку ад касманаўта Алега Навіцкага16
Каментары