Mova naša. Hatovyja hrošy, hatoŭka

Nam časta zdarajecca pastajać pad bankamatam — by pad toju Ścianoju Płaču, jak niechta žartam skazaŭ. Na ščaście, našyja ajčynnyja bankamaty davoli časta hutarać z nami na našaj movie. Dyk nie tak užo i sumna. Ale ja, vybirajučy adtul «najaŭnyja», zaŭsiody dumaju, što jość ža ŭ našaj movie daŭniejšaje dy bolš prazrystaje słova — hatovyja hrošy, hatoŭka.

Jašče ŭ Statucie 1588 h. my možam pračytać taki piekny, amal Cyceronaŭ skaz:

Tež ustavujem, iž koždy abyvatal taho panstva, katoraha ž kolviek budučy stanu, vydajučy dačku svaju zamuž i dajučy za nioju pasah abo vypravu vodłuh dobraje voli svajaie, najpiarviej, nižli dačku vydaść, majeć ad ziacia ŭziaci zapis, pad piačaćciu i z podpiśsiu ruki jaho (chto pisaci ŭmiejeć), i pad piačaćmi ludziej dobrych, katorym on na treciaj čaści imieńnia svajho ležačaha ony pasah (to jest hrošy hatovyja, zołata, sierabro, pierła, kamieńnie darahoje) savita šacujučy (…) apisaci majeć, pa tamu, jaka nižej apisana. (Raździeł V, «A apravie, pasahu i vienie»)

Kali nie było elektronnaha raźliku, to hatovymi nazyvali ŭsiakija hrošy, u adroźnieńnie ad kaštoŭnych mietałaŭ u inšym vyhladzie dy inšych kaštoŭnaściaŭ i tavaraŭ, što mahli zamianiać zvyčajny srodak płaciažu. Treba ŭspomnić taksama, što niejki finansavy zapas daŭniej nazyvali hataviznaju. Moža hetaha słova nam taksama inšy raz brakuje?..

Termin «hatovyja hrošy» u takim stanie datryvaŭ i da našaha času. Kali-nikali my možam sustreć taki kantekst:

U chacie našaj stała cicha, baćki pačali pražyvać hatovyja hrošy, zdavałasia, što ich šmat… (Julijana Vitan-Dubiejkaŭskaja, «Maje ŭspaminy»)

Ale čaściej vykarystoŭvajecca skaročany, taki bolš «abžyty» varyjant — hatoŭka. Z narodnaje movy panieśli jaho našy piśmieńniki. Taki aŭtarytetny znaŭca movy jak Kuźma Čorny vykarystoŭvaje hetaje słova.

U takim značeńni padajuć jaho i našyja słoŭniki na čale z tłumačalnym. Vykarystoŭvajuć «hatoŭku» i roznyja ŚMI, takija jak hazieta «Źviazda» i radyjo «Svaboda».

Katory skaža, što heta pałanizm. Ale dla takoha śćvierdžańnia niama nijakich padstavaŭ, bo łohika tak nazyvać hrošy ŭłaścivaja nie adno polskaj, a badaj balšyni słavianskich movaŭ: pa-ŭkrainsku «hotivka», pa-charvacku gotovina, pa-słavacku peniaze v hotovosti…

A kali źjaviłasia słova «najaŭnyja»? Vidać, niejak niadaŭna, mietadam kalkavańnia. I na maju dumku, nie było nijakaj patreby, kab takoje novaje słova źjaŭlałasia. Nie chaču nikomu z kapytami ŭłazić u jaho pryvatny idyjalekt (indyvidualnaja raznavidnaść movy adnaho čałavieka), ale spytajusia, ci patrebny našaj movie jašče adzin kancylarski navatvor, kali jość svajo staradaŭniaje žyvoje słova?

• 1
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0