Dramatyčnaja situacyja ź biełaruskamoŭnym školnictvam

Dola školnikaŭ, što navučajucca pa-biełarusku, skaraciłasia na 2% za hod. U pieršyja kłasy pa-biełarusku pajšło vučycca tolki 16,7% školnikaŭ.

Pa-biełarusku sioleta navučajecca 18,4% ad ahulnaje ličby školnikaŭ. U pieršych kłasach situacyja jašče horšaja: pa-biełarusku pajšli vučycca tolki 16,7%. Jašče ŭ 2006 hodzie ličba biełaruskamoŭnych školnikaŭ składała 22%. Prykładna na hetym uzroŭni — 22—25% — jana trymałasia ŭsie 2000—2006 hady. Darečy, stolki ž jana składała na 1985—1988 hady, da momantu, kali chvala nacyjanalnaha budaŭnictva pryniesła pieramieny na karyść biełaruskaj movy, u vyniku čaho ŭ 1994 hodzie pa-biełarusku vučylisia ŭžo 69% školnikaŭ.

Zapas iniercyjnaj rezistentnaści vyčarpaŭsia, i 15 hadoŭ łukašenkaŭskaj rusifikacyi złamali navat toj hniły saviecki bałans.

Staršynia Tavarystva biełaruskaj movy Aleh Trusaŭ ustryvožany: «Pracesy źmianšeńnia kolkaści dziaciej paskorylisia. Było pa pałovu adsotka za hod, a ciapier – amal dva adsotki».

Rada TBM z hetaj nahody adrasavała dziaržaŭnym orhanam i hramadzianskaj supolnaści śpiecyjalnuju zajavu. Pytańnie staić užo pra vyžyvańnie biełaruskamoŭnaj siaredniaj adukacyi jak takoj.

Pryčyny adkatu biełaruskamoŭnaj siaredniaj navidavoku. Kudy iści biełaruskamoŭnym školnikam? Ułady pa-raniejšamu nie dazvalajuć utvareńnia biełaruskamoŭnaha ŭniviersitetu, ani dziaržaŭnaha ani tym bolš pryvatnaha, kab trymać movu ŭ miežch humanitarnaje śfiery. Heta ŭ nadbudovie, a ŭ cokali — brak biełaruskamoŭnych sadkoŭ i sistemy biełaruskamoŭnaha materyjału dla dziaciej. Dziaržava nie śfinansavała nivodnaha (!) pierakładu multfilmu na biełaruskuju movu za doŭhija hady. Kali raniej u biełaruskamoŭnuju škołu prychodzili pieravažna dzieci ź siemjaŭ, što nie naviedvali sadkoŭ, a hadavalisia ŭ babciaŭ, ciapier takich usio mienš.

Fon — u krainie ŭvohule rezka padaje kolkaść ludziej, jakija havorać pa-biełarusku. Kali ŭ kancy XIX stahodździa pa-biełarusku razmaŭlała absalutnaja balšynia nasielnictva, to na pierapisie 1999 hodu 37% apytanych pryznalisia biełaruskaj movy jak chatniaj, a adpaviednaja ličba na pierapisu 2009 hodu napeŭna jašče radykalniej źmienšycca.

Biełaruskaja mova praz 15 hadoŭ łukašenkaŭskaha kiravańnia była vybaram śmiełych ludziej.

Kali ŭziać tuju presu, źmiest jakoj całkam ci bolš čym na 50% biełaruskamoŭny, jaje ahulny tyraž byŭ źbity z bolš čym 1 700 000 ekziemplaraŭ u 1994 hodzie da ŭsiaho 220 000 u 2009-m. Źbity časta represiŭnymi mietadami — źmienaj redaktaraŭ, statusu, a to i adkrytym zakryćciom. Biełaruskaja mova i jaje nośbity byli adsunutyja z telekanałaŭ. Absiah viaščańnia biełaruskamoŭnaha radyjo «Stalica» byŭ valuntarysckim čynam zvužany, a pryvatnaja stancyja 101,2, pryvabnaja dla moładzi, začynienaja.

Vysiłkami niezaležnaha hramadstva budujucca padmurki novaj kultury i navuki, ale nie zdolnyja vytrymać paŭsiadzionny nacisk rasiejščyny. TV «Biełsat» nie zamienić ahulnadastupnych kanałaŭ, a niezaležny knihadruk (85% knih vychodzić pa-biełarusku ŭ pryvatnych, časta navat padpolnych vydaviectvach) dastupny tolki małomu kołu ludziej.

Adzinym pramieńčykam aptymizmu zastajecca ličba školnikaŭ, što vučacca pa-biełarusku ŭ haradach.

Aktyŭnaść hetaha koła, adnak, maje svaje miežy. Čym daŭžej pratrymajecca aŭtakratyja, tym mienš šancaŭ na ŭtrymańnie minimalnaj krytyčnaj masy biełaruskamoŭnych. A bieź jaje budučynia biełaruskaj movy zmračnieje, bo nie budzie z čaho pradukavać žyćciazdolnyja biełaruskamoŭnyja asiarodki, u jakich mova moža funkcyjanavać jak žyvaja i ź jakich pašyracca.

• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0