Kultura66

«Dar Mareny». Na Dziatłaŭščynie znajšli nieapahanskaje nadmahille

Mohiłki ŭ vioscy Randziłaŭščyna vyłučajucca cikavymi muravanymi nadmahillami XIX stahodździa, ale pa-sapraŭdnamu ździŭlaje nadmahille z radnavierskaj simvolikaj. 

Advarotny bok nadmahilla ŭ vioscy Randziłaŭščyna. Fota: Siarhiej Hruntoŭ

Svajoj znachodkaj u fejsbuku padzialiŭsia historyk-niekrapalist Siarhiej Hruntoŭ. Daśledčyk kaža, što heta pieršy adkryta nieapahanski pomnik u Biełarusi, jaki jamu daviałosia pabačyć.

Kamienny pomnik, pastaŭleny nad mahiłaj žančyny, jakaja žyła ŭ 1945—2018 hadach, chavaje na svaim advarotnym baku niezvyčajnuju hraviroŭku. Tut źmieščana vyjava čornaha Miesiaca, žanočaj postaci ŭ kazačnym adzieńni i z posacham, jaki maje zaviaršeńnie ŭ formie siarpa, a taksama epitafija na ruskaj movie:

«Pomni, śmierti niet… dar Morieny — očiŝienije i obnovlenije, a nie pohibiel. Kohda Sierp Morieny raśsiečiot niť žiźni tvojej, primi Dar Jejo kak puť k Obnovleniju i Vozroždieniju, a nie kak pohibiel».

Dźmitryj Skvarčeŭski, daśledčyk dachryścijanskich tradycyj, adznačaje, što simvolika i ikanahrafija adpaviadaje radnavierskaj tradycyi. Radnavierje — heta sučasnaje słavianskaje nieapahanstva, jakoje časta abapirajecca na psieŭdahistaryčnyja ŭjaŭleńni pra «vialikaje aryjskaje minułaje» i farmuje ŭłasnyja etnahienietyčnyja mify.

Aryhinalnaja vyjava z bahiniaj Marenaj, ź jakoj była zroblena hraviroŭka na pomniku

Marena — uvasableńnie śmierci ŭ słavianskaj tradycyi. Na pačatku ziemlarobčaha siezona, na Radaŭnicu, «Vialikdzień miortvych», prybirali za babu kul sałomy, jaki tapili ŭ pieršaj za vioskaju łužynie. Heta aznačała «tapić Marenu» — śmierć, jakaja razam z marazami panavała ŭsiu zimu nad ziamloju i ludźmi. Na źmienu Marenie prychodzić dačka Łady Lola. Z hetymi mifałahičnymi postaciami źviazany narodnyja ŭjaŭleńni pra adpaviednyja pory hoda, pra adradžeńnie pładanosnych siłaŭ ziamli i pra pieramohu žyćcia nad śmierciu. Dziejańniem, anałahičnym patapleńniu Mareny, možna ličyć abradavaje pachavańnie ci spalvańnie lalki na Maślenicu. 

Čučała Mareny, skinutaje ŭ raku ŭ polskich Katavicach. Fota: Wikimedia Commons

Jak miarkuje A. Hołan, mifałahičnyja piersanažy ź imionami na *mar, jak bolš viadomaja na Biełarusi Mara, heta relikty vobraza vielmi staražytnaj Vialikaj bahini.

U radnavierskaj tradycyi Marena (Marana, Mara) stała bahiniaj śmierci, vialikaj ciomnaj uładarkaj, haspadyniaj zimovych ściuž. Jaje simvałam staŭ Čorny Miesiac, a atrybutam — sierp, jakim jana zaviaršaje žyćcio, kab pačałosia novaje.

«Naša Niva» — bastyjon biełaruščyny

PADTRYMAĆ

Kamientary6

  • ToNacht!
    03.08.2025
    I hetyja ruskamirskija! Ćchu...
  • Zvarotny adzik
    03.08.2025
    Da apahańvańnia pačućciaŭ "vierujučych" zastałosia 3 ... 2 ...
  • Žvir
    03.08.2025
    Jazyčnik-88, racyja. Na mohiłkach, dzie maje, tolki ŭ ich pomniki ź biełaruskaj movaj, a tak, zredku polskaj, i spres rasiejščyna.
    I hetak paŭsiul...

Ciapier čytajuć

«Šmatpartyjnaść, pluralizm mierkavańniaŭ — heta brachnia, zachodniaja brachnia». Łukašenka razhladaje kanstytucyjnaje viartańnie da savieckaj sistemy74

«Šmatpartyjnaść, pluralizm mierkavańniaŭ — heta brachnia, zachodniaja brachnia». Łukašenka razhladaje kanstytucyjnaje viartańnie da savieckaj sistemy

Usie naviny →
Usie naviny

Kuleba bačyć padrychtoŭku biełaruskaj armii da vajny. Ale hety militaryscki teatr pryznačany tolki dla adnaho hledača — Kramla26

Praz kanflikt z Papam Tramp pačaŭ stračvać padtrymku vybarščykaŭ. U Vašynhtonie zahavaryli pra prymireńnie14

U Tomsku źnieśli pomnik represavanym: siarod ich byli departavanyja ź Biełarusi palaki, a taksama biełarusy, jakich prymušali źmianiać nacyjanalnaść18

Biełaruskija abrady, arnamienty i biełaruskaja mova paŭsiul. Jak naščadak pierasialencaŭ zrabiŭ siało kala Bajkała znoŭ biełaruskim, i čamu heta moža chutka skončycca14

«Parvaŭ sabie dyjafrahmu i kiški, nanoŭ vučyŭsia chadzić». Unuk aŭtara «Kałychanki» Vasila Rainčyka raspavioŭ, jak trapiŭ u strašnuju avaryju3

Novaja lidarka Vieniesueły pad kantrolem Biełaha doma praviała čystki va ŭładzie paśla źviaržeńnia Madura11

Litoviec, jaki špijoniŭ na karyść režymu Łukašenki, padaŭ u sud na prezidenta Litvy, bo jaho nie abmianiali na biełaruskich palitviaźniaŭ5

Žurnalist-rasśledavalnik: «Paŭnočny patok» padarvała byłaja niu-madel z Kijeva5

Premjer-ministr Ispanii sprabuje abjadnać levyja siły ŭ suśvietnuju kaalicyju suprać trampaŭskaj MAGA17

bolš čytanych navin
bolš łajkanych navin

«Šmatpartyjnaść, pluralizm mierkavańniaŭ — heta brachnia, zachodniaja brachnia». Łukašenka razhladaje kanstytucyjnaje viartańnie da savieckaj sistemy74

«Šmatpartyjnaść, pluralizm mierkavańniaŭ — heta brachnia, zachodniaja brachnia». Łukašenka razhladaje kanstytucyjnaje viartańnie da savieckaj sistemy

Hałoŭnaje
Usie naviny →

Zaŭvaha:

 

 

 

 

Zakryć Paviedamić