Vyviaržeńnie vułkana kala 1345 hoda mahło dać chod łancužku padziej, jakaja pryviała da samaj śmiarotnaj pandemii ŭ Jeŭropie — «Čornaj śmierci», miarkujuć navukoŭcy. Vułkaničnaja aktyŭnaść vyklikała klimatyčnuju katastrofu, jakaja, u svaju čarhu, pryviała da drennaha ŭradžaju, piša Bi-bi-si.
Kab paźbiehnuć hoładu, italjanskija harady-dziaržavy byli vymušanyja impartavać zbožža z Čarnamorskaha rehijonu. Razam sa zbožžam jany zavieźli ŭ Jeŭropu błoch — nośbitaŭ chvaroby.
«Idealny štorm», jaki vyklikali klimatyčnyja ŭzrušeńni, hoład i mižnarodny handal u Siaredniavieččy, słužyć napaminam ab tym, jak chvaroby mohuć zaradžacca i raspaŭsiudžvacca ŭ hłabalizavanym (i bolš ciopłym) śviecie, kažuć ekśpierty.
«Viadoma, spałučeńnie faktaraŭ, jakija pryviali da epidemii čumy, zdajecca redkim. Ale va ŭmovach klimatyčnych źmianieńniaŭ, u hłabalizavanym śviecie vierahodnaść źjaŭleńnia novych zaanoznych (jakija pieradajucca čałavieku ad žyvioł) zachvorvańniaŭ, jakija potym mohuć raźvicca ŭ pandemiju, pavialičvajecca», — kaža doktar Ułf Biunthien z Univiersiteta Kembrydža.
«Heta asabliva aktualna zaraz, uličvajučy naš niadaŭni vopyt z COVID-19», — dadaje jon.
«Čornaja śmierć» — epidemija bubonnaj čumy — pryviała da hibieli, pavodle niekatorych acenak, až da pałovy nasielnictva Jeŭropy ŭ 1348—1349 hadach.
Zachvorvańnie vyklikaje bakteryja Yersinia pestis, jakuju pieranosiać hryzuny (naprykład, pacuki) i błochi.
Navukoŭcy miarkujuć, što epidemija pačałasia ŭ Centralnaj Azii, i dziakujučy handlu raspaŭsiudziłasia i na Jeŭropu.
Dakładnaja paśladoŭnaść padziej, zrešty, była niedastupnaja navukoŭcam.
Ciapier daśledčyki z Univiersiteta Kembrydža i Instytuta Lejbnica pa historyi i kultury Uschodniaj Jeŭropy ŭ Lejpcyhu zapoŭnili prabieły ŭ hetaj karcinie.
Jany vyvučyli draŭnianyja kolcy i ledzianyja kierny (uzory lodu, jakija časta vykarystoŭvajucca dla vyvučeńnia źmienaŭ klimatu) z metaj zrazumieć, jakimi byli klimatyčnyja ŭmovy padčas epidemii čumy.
Dadzienyja śviedčać ab tym, što prykładna ŭ 1345 hodzie vułkaničnaja aktyŭnaść pryviała da značnaha padzieńnia tempieratury na niekalki hadoŭ napierad z-za taho, što popieł i hazy zabłakavali soniečnaje śviatło.
Heta, u svaju čarhu, pryviało da drennaha ŭradžaju ŭ Mižziemnamorskim rehijonie. Kab paźbiehnuć hoładu, italjanskija harady-dziaržavy stali zakuplać zbožža ŭ handlaroŭ z Čarnamorskaha rehijonu, tym samym dazvoliŭšy śmiarotnaj bakteryi zamacavacca ŭ Jeŭropie.
Jak Čornaja śmierć raspaŭsiudziłasia pa Jeŭropie
Historyk Marcin Bauch, śpiecyjalist pa siaredniaviečnym klimacie i epidemijałohii ź Instytuta Lejbnica, kaža, što spałučeńnie klimatyčnych padziej i składanaj sistemy zabieśpiačeńnia charčavańniem pryviało da «idealnaha štormu».
«Na praciahu bolš čym sta hadoŭ upłyvovyja italjanskija harady viali handal pamiž Mižziemnamorskim i Čarnamorskim rehijonami, što dazvoliła im chutka pryvieści ŭ dziejańnie miery, kali navisła pahroza hoładu», — kaža jon.
«Ale ŭ vyniku heta miery pryviali da kudy bolš strašnaj katastrofy», — zaklučaje navukoviec.
Ciapier čytajuć
«Źnik bieź źviestak» vielmi małady biełaruski najomnik5
«Źnik bieź źviestak» vielmi małady biełaruski najomnik
Na Afonie adšukali try nieviadomyja raniej asobniki Astrožskaj Biblii. Dla jaje stvareńnia drukar Ivan Fiodaraŭ, vychadziec ź Biełarusi, vykarystoŭvaŭ teksty Skaryny66
Kamientary
Tamu nie durycie hałavy, ni sabie, ni liudziam.
My znajem ,čto ničieho nie znajem (s)