Na vostravie siarod hornaha voziera na Bałkanach masava hinuć samki čarapach. Pryčyna akazałasia niečakanaj
U vyniku samcy navat sprabujuć sparvacca ź inšymi samcami, «atakujuć» navat miortvych čarapach, pustyja pancyry abo kamiani. Ale najbolš tryvožnaj źjavaj stali tak zvanyja «šlubnyja hrupy», kali da dzieviaci samcoŭ nakidvalisia na adnu samku.
Nievialiki vostraŭ Holem-Hrad na voziery Prespa źjaŭlajecca zapaviednikam z 1958 hoda. Na im nie žyvuć ludzi i niama drapiežnikaŭ. Niahledziačy na heta, papulacyja bałkanskich čarapach tut skaračajecca. Pryčym nazirajecca masavaja hibiel samak. Čamu ŭ amal idealnych umovach vid apynuŭsia na miažy źniknieńnia, piša Süddeutsche Zeitung.
Voziera Prespa znachodzicca na Bałkanach i padzielena pamiž Paŭnočnaj Makiedonijaj, Ałbanijaj i Hrecyjaj. U makiedonskaj častcy voziera lažyć nievialiki vostraŭ Holem-Hrad. Z 1958 hoda jon znachodzicca pad achovaj.
Na hetym vostravie žyvie papulacyja bałkanskich suchaputnych čarapach, jakuju na praciahu 16 hadoŭ — z 2008 da 2023 hoda — vyvučała kamanda Makiedonskaha ekałahičnaha tavarystva na čale z ekołaham Drahanam Arsoŭskim.
Mienavita hetaje doŭhaterminovaje nazirańnie vyjaviła hłyboki dysbałans: samcoŭ na vostravie značna bolš. Pavodle padlikaŭ, na plažy ich prykładna ŭtraja bolš, a na ŭzvyšanym płato suadnosiny dasiahajuć kala 19 da 1.
Takaja pieravaha pryviała da anamalnych pavodzin. Arsoŭski raskazvaje, što jašče niekalki hadoŭ tamu jon z kalehami zaŭvažyŭ, što samcy časta sprabujuć sparvacca ź inšymi samcami. Časam jany «atakavali» navat miortvych čarapach, pustyja pancyry abo kamiani. Ale najbolš tryvožnaj źjavaj stali tak zvanyja «šlubnyja hrupy», kali da dzieviaci samcoŭ nakidvalisia na adnu samku.
«My pačali vyciahvać samak z hetaha varjactva, — kaža Arsoŭski. — Jany časta byli całkam źniasilenyja, nie ruchalisia, a ich hienitalii byli poŭnaściu razburanyja».
Što pakazała daśledavańnie
Jak raskazvajuć sami daśledčyki ŭ svaim artykule, apublikavanym u časopisie Ecology Letters, asnoŭnym mietadam daśledavańnia staŭ paŭtorny adłoŭ: vučonyja łavili žyvioł, markiravali ich i znoŭ vypuskali, kab adsačyć źmieny ŭ kolkaści i stanie papulacyi.
Usiaho na vostravie było zafiksavana 458 asobin na plažy i 1423 na ŭzvyšanym płato. Dla paraŭnańnia navukoŭcy daśledavali jašče 1151 čarapachu na macieryku, dzie samak było navat krychu bolš.
Vyniki ŭrazili. Prykładna try čverci samak na vostravie mieli paškodžańni hienitalij. Akramia taho, jany byli značna słabiejšyja za svaich surodzičaŭ na sušy i, asabliva na płato, mieli mienšyja šancy na vyžyvańnie. Taksama miascovyja samki radziej byli ciažarnymi. Renthienaŭskija zdymki pakazali najaŭnaść jajek tolki ŭ 15% samak na płato, na plažy — u 69%, a na macieryku — u 94%.
«Zvyčajna ŭ navukovych daśledavańniach jość adcieńni šeraha. Ale hety efiekt byŭ całkam čorna-biełym», — kaža Arsoŭski.
Na dumku aŭtaraŭ, pastajanny pieraśled i fizičnaje źniasileńnie nastolki mocna stresujuć samak, što ich repraduktyŭnaja zdolnaść padaje.
Padzieńni ŭ prorvu
Jak raskazvaje Arsoŭski, kab daviedacca, dzie samka adkładzie jajki, jon ustalavaŭ na adnoj ź niešmatlikich ciažarnych čarapach na płato GPS-trekier. 18 červienia 2023 hoda trekier pakazaŭ dziŭny sihnał. Kamanda pajechała na vostraŭ z drennym pradčuvańniem i znajšła na plažy raźbity pancyr. Žyvioła zvaliłasia z abryvu. Ź ciaham času kamanda zaŭvažyła, što ad takich padzieńniaŭ hinie značna bolš samak, čym samcoŭ.
Kab pravieryć hipotezu, jany praviali ekśpierymient z 13 samkami — vaśmiu z płato i piaćciu z macieryka. Daśledčyki zmadelavali skału, jakaja nasamreč była vyšynioj usiaho adzin mietr i ŭnizie vykładziena pienapłastam. Jany dazvalali žyviołam albo błukać pierad joj u adzinocie, albo padsadžvali da ich piać seksualna aktyŭnych samcoŭ.
Kali samcy pačynali pieraśled, amal usie samki zryvalisia ŭniz. Adnak žycharki macieryka padali tolki tady, kali samcy zanadta mocna ich pryciskali. Bolšaść ža samak z płato, zdavałasia, kidalisia ŭniz dobraachvotna. Aŭtary daśledavańnia bačać u hetym «niebiaśpiečnuju stratehiju ŭciokaŭ».
Jak adznačajuć aŭtary, pavodle ich madelavańnia, kali ničoha nie źmienicca, apošniaja samka na Holem-Hradzie moža pamierci ŭžo ŭ 2083 hodzie. Daśledčyki apisvajuć situacyju jak «vir źniščeńnia» — demahrafičnuju pastku, u jakoj pieravaha samcoŭ viadzie da źnižeńnia naradžalnaści, hibieli samak i jašče bolšaha skažeńnia bałansu.
Kamanda daśledčykaŭ šmat dyskutuje nakont taho, ci varta ŭmiašacca ŭ praces. Jak zaŭvažaje Arsoŭski, «instynkt padkazvaje dapamahčy. Ale ci varta jaho słuchać? Ci nie budziem my tady hulać u Boha?».
Dadatkovuju składanaść stvaraje toje, što pachodžańnie dysbałansu nieviadomaje. Jon moh uźniknuć naturalna — naprykład, u vyniku vypadkovych vahańniaŭ u nievialikaj izalavanaj papulacyi. Ale nie vyklučana i čałaviečaje ŭmiašańnie: mahčyma, kaliści na vostraŭ zavieźli bolš samcoŭ, čym samak. Na pancyrach niekatorych starych čarapach jość vyrazanyja numary, i nieviadoma, chto i kali ich pakinuŭ.
Jak piša SZ, ciapier Arsoŭski płanuje sieminar z navukoŭcami i abaroncami žyvioł, na jakim budzie vyrašacca budučynia čarapach na Holem-Hradzie.
Ciapier čytajuć
U Minsku adbylisia masavyja zatrymańni vydaŭcoŭ i kniharaspaŭsiudnikaŭ33
Kamientary