Našy ŭjaŭleńni pra ŭbrańnie na tradycyjnaje viasielle časta abmiažoŭvajucca ścipłym vianočkam z palavych kvietak dy biełaj kašulaj. Ale histaryčnaja realnaść była značna bolš teatralnaj i jarkaj. Biełaruskija dziaŭčaty išli pad vianiec u hihanckich šmatuzroŭnievych kanstrukcyjach, jakija ŭražvali svaimi pamierami i kaštavali niemałych hrošaj.
Kab pabačyć sapraŭdnyja šedeŭry biełaruskaha viasielnaha ŭboru XIX stahodździa, siońnia davodzicca hartać katałohi Krakaŭskaha ci Rasijskaha etnahrafičnych muziejaŭ, bo ŭ ajčynnych kalekcyjach takich artefaktaŭ praktyčna nie zastałosia.
Doktarka mastactvaznaŭstva Volha Łabačeŭskaja ŭ svaim niadaŭnim artykule na staronkach «Biełaruskaha histaryčnaha časopisa» viartaje ź niabytu ŭnikalnyja ŭbory, jakija razburajuć našy stereatypy pra biednuju sialanskuju modu.
Siarod ekspanataŭ, sabranych polskimi i rasijskimi etnohrafami jašče da Pieršaj suśvietnaj vajny, chavajucca sapraŭdnyja modnyja skarby.
Kardonnaja raskoša i hihanckija pamiery
Kali my havorym pra ŭbor niaviesty z Padniaproŭja, varta zabycca na minimalizm. U vakolicach Bychava dziaŭčaty azdablali hałovy tak zvanaj «papieraj». Heta byŭ nie prosta vianok, a cełaja šmatuzroŭnievaja instalacyja, vyšynia jakoj dasiahała dvaccaci santymietraŭ.
Nazva ŭboru pachodzić ad materyjału karkasa, bo mienavita ščylny kardon ci praklejenaja papiera dazvalali trymać hetuju manumientalnuju formu. Źvierchu kanstrukcyja ščylna abciahvałasia čyrvonaj bavaŭnianaj tkaninaj, bahata azdablałasia stužkami, štučnymi kvietkami i pacierkami.
Cikava, što zzadu da takoha ŭboru čaplaŭsia ceły kaskad z šaŭkovych ci parkalovych stužak, daŭžynia jakich mahła nabližacca da mietra. Ujavicie sabie maštab: dyjamietr hetaj pryhažości razam z vałanami składaŭ amal šeśćdziasiat santymietraŭ. Heta była sapraŭdnaja karona, jakaja rabiła niaviestu centram suśvietu, fizična pavialičvajučy jaje postać i vymušajučy trymać śpinu hanarliva i roŭna.
Biełaruski kakošnik nie toj, što ŭ Rasii
U našym hramadstvie słova «kakošnik» tryvała asacyjujecca z ruskaj narodnaj kulturaj i śviatočnymi ŭborami žančyn susiedniaj krainy. Ale kakošniki nasili i na Mahiloŭščynie, choć našy prababuli i ŭkładali ŭ ich zusim inšy sens i formu.
Nazva sapraŭdy pachodzić ad staražytnaha korania, što aznačaŭ pieŭnia ci kurycu, bo siłuet uboru nahadvaŭ ptušyny hrabieńčyk. Adnak na hetym ahulnaje zakančvajecca.
Ruski kakošnik byŭ hałaŭnym uboram zamužniaj žančyny i mieŭ na mecie całkam schavać vałasy, kab nivodnaja vybitaja pasma nie pryniesła surokaŭ.
Biełaruski ž viasielny kakošnik, jaki bytavaŭ na terytoryi sučasnych Słaŭharadskaha, Rahačoŭskaha i Karmianskaha rajonaŭ, zastavaŭsia ŭboram dziavočym.
Jon stvaraŭsia ŭ formie vysokaha vianka, jaki zakryvaŭ ciemia, ale pryncypova pakidaŭ adkrytaj patylicu. Vałasy niaviesty, sabranyja ŭ kasu ci prosta raspuščanyja, demanstravalisia ŭsim haściam jak simvał dziavočaj krasy i čyścini. Heta vydatny prykład taho, jak adnolkavyja słovy ŭ roznych kulturach chavajuć za saboj absalutna roznyja tradycyi.
Viasielny biznes
Imknieńnie vyhladać pa-karaleŭsku nie zaŭsiody supadała ź finansavymi mahčymaściami sialanskaj siamji. Unikalnyja hałaŭnyja ŭbory, viadomyja na poŭnačy Biełarusi pad nazvami «aksamitka» i «tkanka», stvaralisia jak imitacyja bahatych miaščanskich karon.
Naprykład, u vioscy Puciłkavičy, što na Ušaččynie, miascovyja majstrychi rabili vysokija cylindryčnyja šapki z hrubaha prašytaha pałatna i kardonu, a potym ščylna našyvali na ich kavałački roznakalarovaj tkaniny. Zdalok hetaja tekstylnaja mazaika stvarała iluziju darahoha fakturnaha aksamitu, za što ŭbor i atrymaŭ svaju nazvu.
Stvareńnie takoj pryhažości patrabavała nie tolki hustu, ale i niemałych srodkaŭ na kramnyja materyjały. Tamu ŭ vioskach sfarmiravaŭsia sapraŭdny prakatny biznes. Jak fiksavaŭ jašče ŭ pačatku XX stahodździa etnohraf Uładzimir Šukievič,
adna takaja «aksamitka» vykarystoŭvałasia na dziasiatkach viasiellaŭ. U jaje była stałaja ŭładalnica, jakaja za peŭnuju płatu pazyčała ŭbor čarhovaj niavieście. Kamiercyja na pryhažości pracavała biezdakorna, a sialanskaja dziaŭčyna atrymlivała mahčymaść choć na adzin dzień adčuć siabie sapraŭdnaj kniahiniaj, jak jaje i vieličali ŭ tradycyjnych viasielnych pieśniach.
Ciapier čytajuć
Źmicier Daškievič skazaŭ, što treba rabić biełarusam zaraz, kab kraina stała svabodnaj i niezaležnaj17
Kamientary
Russkije, vy poniali? Vašie samoje-samoje iskonno russkoje proischodit ot pietuchov. Nie obižajtieś, nikto nie zastavlał.