Apakalipsisu nie budzie? Navukoŭcy pierahledzieli samy zmročny scenar paciapleńnia klimatu

Toje, nakolki haračejšym stanie śviet, zaležyć ad dvuch asnoŭnych faktaraŭ: ad abjomu parnikovych hazaŭ, jakija ludzi vykinuć u atmaśfieru praz spalvańnie vykapniovaha paliva i vysiakańnie lasoŭ, i ad taho, jak mienavita klimatyčnaja sistema Ziamli adreahuje na heta fizična.

Pradkazać uzrovień vykidaŭ na stahodździe napierad nadzvyčaj składana, bo vielmi šmat zaležyć ad budučaha ekanamičnaha rostu i technałahičnych źmien. Tamu navukoŭcy imknucca razhladać šyroki śpiektr mahčymaściej.

U pačatku 2010‑ch hadoŭ klimatołahi raspracavali nabor standartyzavanych šlachoŭ raźvićcia ź nizkim, siarednim i vysokim uzroŭniem vykidaŭ. Meta, pavodle ich słoŭ, zaklučałasia ŭ tym, kab achapić kožny praŭdapadobny vynik, navat małaimavierny. Samy zmročny scenar, RCP8.5, praduhledžvaŭ, što štohadovyja vykidy vuhlakisłaha hazu ŭ hetym stahodździ vyrastuć prykładna ŭtraja.

Pavialičyć

Usie hetyja scenary pry ŭviadzieńni ŭ składanyja kampjutarnyja madeli klimatu prahnazujuć značnaje paciapleńnie ŭ budučyni, što pryviadzie da ŭzmacnieńnia chvalaŭ śpiakoty, pavyšeńnia ŭzroŭniu mora, lasnych pažaraŭ, zasuch i inšych źmien. Tym nie mienš, mienavita RCP8.5 viadzie da najbolš katastrafičnych nastupstvaŭ.

Jon praduhledžvaje pavyšeńnie siaredniaj tempieratury Ziamli prykładna na 4,4 hradusa Celsija da 2100 hoda ŭ paraŭnańni z daindustryjalnym uzroŭniem. Dla paraŭnańnia, zhodna z RCP4.5 (pramiežkavym scenarom), madeli pakazvajuć paciapleńnie prykładna na 2,7 hradusa. Heta vialikaja roźnica, bo kožny hradus prynosić istotna bolš ciažkija nastupstvy.

Niekatoryja daśledavańni pakazvali, što pry scenaryi RCP8.5 vielizarnyja terytoryi płaniety mohuć rehularna pieražyvać dni z tempieraturaj, vyšejšaj za tuju, jakuju moža vytrymać čałaviečy arhanizm. Ryzyki katastrafičnych «punktaŭ nieviartańnia», takich jak masavaja hibiel trapičnych lasoŭ abo raspad palarnych ledavikovych ščytoŭ, pry im taksama značna vyšejšyja.

Jak tłumačać NYT navukoŭcy-klimatołahi, RCP8.5 nie zadumvaŭsia jak dakładny prahnoz, a byŭ chutčej «najhoršym vypadkam». Vučonym važna było zrazumieć, jak paviadzie siabie płanieta pry maksimalnaj nahruzcy. Šmat jakija klimatyčnyja daśledavańni pryśviečany razumieńniu taho, jak pavodzić siabie klimatyčnaja sistema Ziamli pry peŭnych umovach, a nie śćviardžeńniu ab tym, što chutčej za ŭsio adbudziecca ŭ budučyni.

Tym nie mienš, u mnohich navukovych publikacyjach i miedyjnych spravazdačach hety ekstremalny varyjant pačali nazyvać scenarom «zvyčajnaha chodu padziej», stvarajučy ŭražańnie, što čałaviectva niepaźbiežna ruchajecca mienavita hetym šlacham. Naviny pra klimatyčnyja daśledavańni časta rabili akcent na vynikach, zasnavanych na RCP8.5, pradstaŭlajučy heta jak karcinu taho, što čakaje śviet, kali krainy nie skarociać vykidy — što taksama nie zusim karektna.

Pavialičyć

Niekatoryja daśledčyki jašče niekalki hadoŭ tamu źviartali ŭvahu, što RCP8.5 patrabuje niejmavierna vialikaha rostu vykarystańnia vuhalu. U hetym scenary suśvietnaje spažyvańnie vuhalu pavinna było pavialičycca ŭ razy, pryčym navat transpart častkova musiŭ by pierachodzić na paliva, vyrablenaje z vuhalu. Krytyki ličyli taki šlach niemahčymym.

Novaja realnaść: mienš apakalipsisu, ale bolš tryvohi

Novyja scenary vykidaŭ, apublikavanyja ŭ minułym miesiacy, źjaŭlajucca sprobaj stvaryć bolš jakasnyja ŭvachodnyja danyja dla nastupnaha pakaleńnia klimatyčnych madelaŭ.

Aŭtary zajavili, što admovilisia ad RCP8.5, pakolki jon staŭ «niepraŭdapadobnym» dziakujučy dziejańniam, jakija krainy pradprymajuć dla baraćby sa źmianieńniem klimatu. 

Daśledčyki taksama admovilisia ad niekatorych scenaryjaŭ ź vielmi nizkim uzroŭniem vykidaŭ, pakolki małaimavierna, što krainy skarociać vykarystańnie vykapniovaha paliva tak hłyboka, jak zaklikali mnohija suśvietnyja lidary. Faktyčna, scenaryi stanoviacca mienš piesimistyčnymi, ale i mienš aptymistyčnymi adnačasova.

Pavialičyć

Akramia taho, navukoŭcy ŭklučyli prahnoz ź siarednim uzroŭniem vykidaŭ, jaki pavinien adlustroŭvać ciapierašniuju palityku ŭradaŭ. Pavodle hetaha scenaru, da 2100 hoda siaredniaja tempieratura na Ziamli moža vyraści prykładna na 2,5—3 hradusy Celsija ŭ paraŭnańni z daindustryjalnym uzroŭniem.

Heta prykmietna mienš, čym pradkazvaŭ stary scenar RCP8.5. Adnak daśledčyki padkreślivajuć, što navat takoje paciapleńnie budzie mieć ciažkija nastupstvy. Bolš za dziesiać hadoŭ suśvietnyja lidary abiacali ŭtrymlivać rost tempieratury «značna nižej za» 2 hradusy, bo ŭžo hety ŭzrovień ličycca niebiaśpiečnym.

Płanieta ŭžo nahrełasia prykładna na 1,3 hradusa, i navat ciapier klimatyčnyja ekstremumy stanoviacca ŭsio bolš častymi. Pry paciapleńni na 2 hradusy śviet moža stracić amal usie karałavyja ryfy, a sotni miljonaŭ ludziej sutyknucca z deficytam vady. Kali ž tempieratura vyraście na 3 hradusy, istotna pavialičacca straty ad pavodak i ryzyka masavaha źniknieńnia vidaŭ.

Pavialičyć

Akramia taho, u klimatyčnaj sistemie zastajecca šmat niavyznačanaści. Navat kali vykidy nie pojduć pa samym zmročnym scenary, Ziamla moža nahrecca macniej, čym čakajuć siarednija madeli, praz składanyja zvarotnyja suviazi: abłoki, lod, śnieh, vadzianuju paru i inšyja faktary.

Tamu admova ad RCP8.5 nie aznačaje, što staryja daśledavańni treba vykinuć. Mnohija ryzyki rastuć razam z tempieraturaj, i pracy, zasnavanyja na vysokich scenarach, usio jašče dapamahajuć zrazumieć, što adbyvajecca pry bolš mocnym paciapleńni. Prosta ich treba pravilna interpretavać: nie jak pradkazańnie, a jak acenku vierchniaj miažy niebiaśpieki.

• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0