Novy pasoł Ukrainy pa pytańniach Biełarusi: «Pryznajom Cichanoŭskuju lidaram. A ŭ Łukašenki niama manapolii na hołas naroda»
Jarasłaŭ Čarnahor staŭ pasłom pa asablivych daručeńniach MZS Ukrainy pa adnosinach z demakratyčnymi siłami Biełarusi. Pahadziŭšysia na dypłamatyčnuju pracu va Upraŭleńni niepryjaznych Ukrainie krain, jon napisaŭ: «Za 10 hadoŭ ja prajšoŭ šlach ad akademičnaha navukoŭca, jaki vałancioryŭ na karyść paranienych u vajskovym łazarecie, da aficera SSA USU. Potym vykonvaŭ abaviazki dyrektara prahramy analityčnaha centra ŭ hramadskim siektary i voś zaraz iznoŭ słužba, ciapier užo dypłamatyčnaja. I hałoŭnym faktaram maich žyćciovych pieramien zastajecca kraina-ahresar i jaje satelit — pucinskaja RF i łukašenkaŭskaja RB. Supraćstajać im — heta surjozny vyklik, i ja jaho pryniaŭ».
Raspytali ambasadara pra pieršyja kroki na novaj pasadzie, staŭleńnie da Łukašenki da 2022 hoda, kantakt ź Cichanoŭskaj, bačańnie šlachu da volnaści Biełarusi i realnyja dziejańni pa spraščeńni žyćcia biełarusaŭ va Ukrainie.
«Apošniaja kropla — heta pabudova bazy dla «Arešnika»
«Naša Niva»: Nakolki praŭda, što vizit Śviatłany Cichanoŭskaj u Kijeŭ pieranosiŭsia ŭ tym liku praz marudny praces z vašym pryznačeńniem?
Jarasłaŭ Čarnahor: Častkova heta tak. Heta nie moža być asnoŭnaj pryčynaj, viadoma, ale kožnaja situacyja składajecca z roznych pazłaŭ. I pazł pryznačeńnia ambasadara pa asablivych daručeńniach, jaki b adkazvaŭ za biełaruski kirunak, tut adzin ź ich.
Ciažka ŭjavić sabie, u jakoj jakaści ja b sustrakaŭ Śviatłanu Cichanoŭskuju, kali b hetaha nie zdaryłasia. Mahčyma, jak pradstaŭnik hramadskaj arhanizacyi. Ale paśla majho pryznačeńnia atrymałasia bolš poŭnaja karcinka: pradstaŭnik MZS, znajomy sa Śviatłanaj Cichanoŭskaj, sustrakaje jaje na vakzale, arhanizuje vizit i supravadžaje.
U pryncypie, adna z pryčyn, čamu mianie ŭziali ŭ MZS i pryznačyli na pasadu ambasadara i nadali paŭnamoctvy pa kantaktach ź biełaruskimi demakratyčnymi siłami, heta moj ekśpiertny dośvied uzajemadziejańnia ź imi. Ja braŭ udzieł nie ŭ adnoj imprezie demakratyčnych sił. Dy i sam čatyry hady zapar arhanizoŭvaŭ forum Astrožskich, a sioleta razam z Abjadnanym pierachodnym kabinietam ładziŭ rehijanalny forum biaśpieki «Šlach da voli». U mai ž ja prysutničaŭ u Varšavie na kanfierencyi biełarusaŭ i biełarusak śvietu, i Śviatłana Cichanoŭskaja tam uručyła mnie miedal «Za plonnuju pracu na karyść Biełarusi».
Ahułam sa Śviatłanaj Cichanoŭskaj ja paznajomiŭsia, kali nie pamylajusia, dva hady tamu ŭ Stakholmie na forumie pa Biełarusi, jaki rabiŭ šviedski MZS. I kali jana vychodziła z vahona ciahnika pa pryjedzie ŭ Kijeŭ i ŭbačyła mianie, my abmianialisia ŭzajemnymi ščyrymi ŭśmieškami, bo viedajem adzin adnaho.
«NN»: Było ŭžo šmat analityki i tłumačeńnia na temu taho, čamu Uładzimir Zialenski pajšoŭ na dyjałoh ź biełaruskaj apazicyjaj tolki i mienavita ciapier — u vas jaki tut adkaz?
JAČ: Bo situacyja źmianiłasia. Paśla lutaha 2022-ha, kali byŭ ździejśnieny napad na Ukrainu z terytoryi Biełarusi, paŭnočnyja vobłaści krainy byli pad pahrozaj. Toje, što Biełaruś na čale z Łukašenkam tady ŭ vajnu paŭnavartasna nie ŭstupiła, ličyłasia vielmi pazityŭnym faktaram. I ŭsia palityka budavałasia na tym, kab hetaha nie zdaryłasia i dalej, heta było pryjarytetam.
Ale praz try hady, pa-pieršaje, Ukraina adužeła ŭ vajskovym płanie, pa-druhoje, režym Łukašenki, miarkujučy pa ŭsim, nie vielmi šanuje tyja damoŭlenaści pa nieŭmiašańni ŭ vajnu, jakija byli ŭ 2022‑m hodzie. U pryvatnaści, ja maju na ŭvazie znachodžańnie jadziernaj zbroi na terytoryi Biełarusi, spryjańnie palotam rasijskich bieśpiłotnikaŭ (ci retranślacyja). I apošniaja kropla — heta pabudova bazy dla «Arešnika».
Da kožnaha dziejańnia situacyja musić saśpieć. Tut jana saśpieła takim čynam, što my pavinny asimietryčna adkazvać na pahrozy z boku Biełarusi.
U Kijeŭ pryjechała Śviatłana Cichanoŭskaja — Ofis Zialenskaha pakazaŭ, što nam jość z kim razmaŭlać, my pryznajem jaje lidaram. A ŭ Łukašenki niama manapolii na hołas biełaruskaha naroda.
I na kožnaj sustrečy, na intervju i spadar Zialenski, i ministr zamiežnych spraŭ Sibiha padkreślivajuć, što my padzialajem režym Łukašenki i biełaruski narod.
«NN»: Bačyła niamała roznych reakcyj na pryjezd Cichanoŭskaj u Kijeŭ, u tym liku — niehatyŭnych. Maŭlaŭ, zaraz Zialenski damožacca adkryćcia novaha frontu. Što vy sami čuli pra heta ad prostych ukraincaŭ?
JAČ: Na heta byli roznyja reakcyi navat u asiarodździ samich biełaruskich demakratyčnych sił, što ŭžo kazać pra ŭkrainskaje hramadstva.
Ale heta narmalna dla demakratyi — mieć roznyja dumki. I ja nie baču sensu asabliva ŭ heta pahłyblacca, tamu što ŭsim spadabacca nierealna.
U nas jość zadačy, jakija treba realizavać. Ja da ich prystupiŭ. Arhanizavać toj ža vizit — heta vielizarnaja praca, jakaja była praroblenaja i ekśpiertami, i ŭ MZS i ŭ Ofisie prezidenta. Ja prychilnik taho, kab my kazali pra toje, nad čym pracujem. A niečyja dumki i kamientary — chaj aŭtary ich sami abhruntoŭvajuć.
«NN»: Čym vy zojmieciesia na novaj pasadzie? Ad pradstaŭnika MZS Ukrainy Hieorhija Cichaha hučali abjomnyja, ale dosyć abstraktnyja mety vašaj pracy nakštałt «kaardynacyi cisku na režym» i «niejtralizacyi pahroz z boku Biełarusi».
JAČ: Hałoŭnaja meta — skarystacca spryjalnaj situacyjaj pa kantaktach pamiž ukrainskimi ŭładami i biełaruskimi demakratyčnymi siłami, kab vyrašyć šerah pytańniaŭ. Budzie stvoranaja mižviedamasnaja hrupa pa kaardynacyi rašeńnia prablem biełarusaŭ va Ukrainie. U tym liku — biełaruskich dobraachvotnikaŭ.
Mahčyma, heta paspryjaje pavieličeńniu kolkaści dobraachvotnikaŭ i vałancioraŭ va Ukrainie. U nas sapraŭdy jość patreba ŭ intelektualnych i pracavitych ludziach, jakija, ja liču, jakraz i składajuć asnovu toj chvali imihracyi, jakaja pačałasia paśla 2020 hoda. Viadoma, vajna nie vielmi spryjaje tamu, kab jany pryjazdžali va Ukrainu, ale, mahčyma, my choć trochi źmienim hetuju situacyju da lepšaha.
«Suŭdzieł Łukašenki [u vajnie] nikudy nie dzieŭsia»
«NN»: Abiacańni vyrašyć prablemy biełarusaŭ va Ukrainie raniej davali mnohija, ale źmianiłasia mała. Tyja ž bankaŭskija rachunki ŭ mnohich biełarusaŭ dahetul zabłakavanyja. Vy ŭpeŭnienyja, što z vami sprava zrušycca ź miortvaj kropki?
JAČ: Prablemy sapraŭdy abjomnyja, ale dziakujučy raniej praviedzienaj pracy, toj ža Śviatłany Šacilinaj ź Misii demakratyčnych siłaŭ, mnie lahčej zaraz, my startujem nie z nula.
Litaralna na nastupny dzień paśla adjezdu Śviatłany Cichanoŭskaj jašče častka delehacyi biełaruskich demsił zastavałasia ŭ Kijevie, i my praviali sustreču z deputatami. Ź biełaruskaha boku na joj byŭ Anatol Labiedźka, Śviatłana Šacilina, Pavieł Barkoŭski. Tam ža prysutničaŭ ceły šerah dobraachvotnikaŭ, jakija ŭ piśmovym vyhladzie padali nam svaje prapanovy. I my dosyć pradmietna abmierkavali ich z narodnymi deputatami, bo ŭ hetym pytańni, akurat, šmat zaležyć ad ich jak ad pradstaŭnikoŭ zakanadaŭčaj ułady.
Darečy, z hetaha hoda zamiežnym dobraachvotnikam stała dastupnaja sproščanaja sistema atrymańnia pastajannaha vidu na žycharstva ci navat hramadzianstva Ukrainy. I jość užo pazityŭnyja kiejsy.
Nie budzie, kaniečnie, tak, što ŭ mai ja byŭ pryznačany, a ŭ červieni ŭžo prablemy buduć vyrašanyja — heta zanadta fantastyčna. Ale z momantu adychodu Ihara Kizima na piensiju ŭ nas zusim nie było adkaznaha za pracu ź biełarusami. I majo pryznačeńnie daje nam usim šaniec na prasoŭvańnie tut napierad.
Što tyčycca zabłakavanych rachunkaŭ, nakolki ja viedaju, kali biełarusy žyvuć va Ukrainie, usio heta vyrašajecca ŭ indyvidualnym paradku. Kab heta stała praściej i dastupna ŭsim, jość tolki adzin šlach — vyklučyć hramadzian Biełarusi sa śpisaŭ, adkaznych za vajnu naroŭni z rasijanami. Ale pakul idzie vajna, z hetym jość składanaści. Vy ž bačycie, što suŭdzieł Łukašenki [u vajnie] nikudy nie dzieŭsia. Pahroza ź jaho boku nie źmianšajecca, naadvarot — pavialičvajecca.
U nas pa ŭsich kanałach kažuć pra niebiaśpieku z terytoryi Biełarusi. Niezrazumieły farmat, ale pra heta kažuć. Na hetym fonie źniaćcio abmiežavańniaŭ ź biełarusaŭ hladzicca trochi ŭtapična.
«2014 hod pieraviarnuŭ usiu našu realnaść»
«NN»: Raskažycie krychu pra siabie i svaju siamju.
JAČ: Ja rodam z Čarkaskaj vobłaści. Baćka ŭsio žyćcio pracuje nastaŭnikam historyi. Maci pracavała ŭ radzie našaha miastečka praciahły čas. Takaja intelihientnaja siamja.
Na historyka ja pajšoŭ, možna skazać, pad upłyvam taty. Chacia ŭ svoj čas maryŭ być vajskoŭcam. U vyniku i pasłužyć zmoh. Tolki spačatku skončyŭ univiersitet, aśpiranturu i pačaŭ pracavać u Akademii navuk.
Paśla vajskovaj kafiedry ja ličyŭsia aficeram zapasu, ale pra vajskovyja mary i nie zhadvaŭ. Adnak 2014 hod pieraviarnuŭ usiu našu realnaść, ja ŭspomniŭ, što ja aficer zapasu i pajšoŭ u vajenkamat adznačycca. Praz toje, što ŭ mianie troje dzietak, adrazu mianie nie ŭziali. Tady ja pačaŭ vałancioryć.
A ŭžo kali stvaralisia Siły śpiecyjalnych apieracyj, ja dobraachvotnikam pajšoŭ. Było chvalavańnie za siamju, kaniečnie, bo małodšaja dačka tolki naradziłasia ŭ 2013-m. Ale ja bačyŭ, što Rasija ad nas nie adčepicca, tamu ja ŭžo ŭsie sumnievy adkinuŭ. Trapiŭ u častku, jakaja była vyviedzienaja z Kryma, tamu mieła patrebu ŭ papaŭnieńni asabovym składam. Tam ja dva hady prasłužyŭ, a potym jašče try hady ŭ vajskovym instytucie vykładaŭ. Braŭ udzieł u ATA ŭ Danbasie, źjaŭlajusia vieteranam hetaj vajny.
«Ciapier va Ukrainie naŭrad ci niechta skaža, što Łukašenka— «haspadar»
«NN»: Da 2022 hoda niamała ŭkraincaŭ byli začaravanyja Łukašenkam jak mocnym haspadarom. U vas samoha takoje nie nazirałasia?
JAČ: Nie, u mianie nikoli nie było simpatyi da Łukašenki. Chacia b tamu, što mianie ŭvieś čas cikavili mienavita demakratyčnyja praktyki. Svaju mahistarskuju ja pisaŭ pa miascovym samakiravańni ŭ Šviecyi. Dysiertacyju — pa hramadskich ruchach u Hiermanii i partyi «Zialonych», jakaja ź ich vyrasła.
Ja ŭpeŭnieny, što tolki demakratyčny ład moža spryjać raźvićciu jak kankretnaj asoby, tak i roskvitu dziaržavy. Aŭtarytarny režym moža być efiektyŭny na karotkim pramiežku času, ale kali jon ciahniecca dziesiacihodździami, jon adnaznačna pryvodzić da kryzisu.
«NN»: Adkul biarecca hetaje začaravańnie vidavočna kryvavym lidaram navat nie ŭnutry krainy, a ŭ žycharoŭ susiednich?
JAČ: Heta dobra pakazvaje, nakolki ludzi paviarchoŭna raźbirajucca ŭ roznych pytańniach. Kali niejki stereatyp lohka zapadaje ŭ padśviadomaść i dalej jaho lahčej retranślavać zamiest taho, kab pahłyblacca. Kštałtu «Pucin — prezident śvietu» ci «Łukašenka — mocny haspadar». Va ŭkrainskim hramadstvie hetak ža było ź Janukovičam doŭhi čas, pakul nie pieramoh miem «Janukovič — złydzień».
Ale ciapier va Ukrainie naŭrad ci niechta skaža, što Łukašenka — «haspadar», a kali i nazavuć «baćkam», to tolki ź niehatyŭnym padtekstam.
«NN»: Biełaruś znachodzicca ŭ śpisie niepryjaznych Ukrainie krain. Chto jašče ŭ hetym antyrejtynhu?
JAČ: Tolki Biełaruś, Rasija i KNDR.
Biełaruś u jaho trapiła dziakujučy tak zvanaj Sajuznaj dziaržavie. Šmat hod heta była takaja mifična-simvaličnaja štuka, ale paśla 2020‑ha hoda my bačym, što jany pačali raźvivać šerah sumiesnych prahram, i ŭsio idzie da taho, kab pahłynuć Biełaruś. Biełaruski narod pastupova rastvarajecca ŭ rasijskim kantekście — heta vialikaja biada i pahroza.
«NN»: Stan rečaŭ u Biełarusi niekatoryja palitołahi i analityki nazyvajuć hibrydnaj akupacyjaj. A dla vas heta jak vyhladaje?
JAČ: Ja tut vystuplu ŭ roli historyka, a nie dypłamata. Režym Łukašenki — heta satelit Kramla. I z najbolš blizkich anałohij, jakija mnie prychodziać u hałavu, heta režym Višy ŭ Francyi časoŭ Druhoj suśvietnaj vajny. Kali častka paŭnočnaj terytoryi była pad poŭnym kantrolem nacystaŭ, a na poŭdni isnavała ŭmoŭna niezaležnaja častka Francyi, ale całkam padkantrolnaja niemcam — to-bok ich satelit. U toj ža čas u Paŭnočnaj Afrycy farmavaŭsia lehijon «Volnaja Francyja» z Šarlem de Holem, jaki źjaŭlaŭsia sajuźnikam Brytanii i Złučanych Štataŭ.
Kali iści pa anałohii, to režym Łukašenki źjaŭlajecca anałaham režymu Višy, a biełaruski ruch, u tym liku Połk Kalinoŭskaha i inšyja padraździaleńni — heta niešta kštałtu «Volnaj Francyi».
«NN»: Vy zhadali Połk Kalinoŭskaha — na jaho dahetul niekatoryja biełarusy robiać staŭku ŭ płanie vyzvaleńnia Biełarusi. Vy sami jaki idealny scenar tut bačycie?
JAČ: Viedajecie, mianie bolš za ŭsio ŭražvaje ŭ biełaruskaj supolnaści, jakaja źjechała z terytoryi Biełarusi, jakaja žyvie demakratyčnymi pohladami, viera ŭ lohkija i prostyja rašeńni. Kštałtu: Ukraina pieramoža — režym Łukašenki zvalicca. Ci Połk Kalinoŭskaha jość — značyć, jany pieramohuć režym, a my vierniemsia dadomu.
Ale lohkich scenaryjaŭ niama. I šlach viartańnia biełarusaŭ damoŭ lažyć praz ceły kompleks dziejańniaŭ. Adna z pryčyn, pa jakoj ja padtrymlivaju Ofis Śviatłany Cichanoŭskaj, Abjadnany pierachodny kabiniet, Kaardynacyjnuju radu i inšyja arhanizacyi adnačasova, bo tolki ŭ kompleksie vysiłkaŭ lažyć demakratyzacyi Biełarusi. I da hetaha treba rychtavacca.
Moža, situacyja ŭvohule abvostrycca tak, što sapraŭdy Biełaruś budzie ŭciahnutaja ŭ vajnu, i tady šlach demakratyzacyi budzie zusim inšy. Mienavita tamu ŭkrainski bok i arhanizavaŭ sustreču ź Cichanoŭskaj.
Alternatyva režymu isnuje (doŭha ž ličyłasia, što alternatyvy režymu Łukašenki niama). I nam važna danieści, što kali režym usio ž da kanca trapić pad upłyŭ Kramla i ŭstupić u vajnu — nastupstvy dla jaho buduć katastrafičnyja. Kamandujučy siłami bieśpiłotnych sistem vyrazna skazaŭ, što na taki vypadak užo vyznačana 500 celaŭ na terytoryi Biełarusi. Tamu režymu lepš by padumać, i navat samastojna šukać kantakty ź biełaruskimi demakratyčnymi siłami.
Darečy, ja liču, što Złučanyja Štaty ździajśniajuć pamyłku ŭ sprobach damovicca z Łukašenkam. Aŭtarytarnyja režymy lubyja damoŭlenaści čamuści ličać prajavaj słabaści.
«NN»: Vy niejak zajavili, što ŭpeŭnienyja ŭ tym, što Rasijskaja Fiederacyja raspadziecca. Adkul hetaja ŭpeŭnienaść?
JAČ: Ja tut znoŭ hruntujusia na svajoj histaryčnaj adukacyi. Tyja pracesy, jakija adbyvajucca ciapier u Rasii — identyčnyja tym, jakija byli i ŭ 1917-18‑m hadach, i ŭ 1990-91-m. Z kožnym takim vitkom ad Maskvy adkołvajecca šerah terytoryj.
Ja dumaju, što nastupny etap budzie anałahičny, tamu što Kreml trymaje mocna, ale jakraz vajna i spryjaje karozii suviaziaŭ. Navat kali Pucin, umoŭna, pradaść niejkija svaje pośpiechi na froncie jak pieramohu, ekanamičnyja pracesy ŭsio złamajuć.
Ciapier čytajuć
Rasijskaja błohierka-miljońnica, jakaja zhańbiłasia ź biełaruskaj movaj, zapisała videa z tłumačeńniami — ale tak i nie vybačyłasia24
Kamientary
Kolki dobraachvotnikaŭ i vałancioraŭ pryviezła z saboj Śviatłana Cichanoŭnskaja?
Nul. A mahła b ceły aŭtobus pryvieźci na front razam z dabraachvotnikami, humanitarkaj, dronami, broniežyletami. Ale nie. Nie pryviezła ničoha. Pryjechała z pustymi rukami.
Z dyjasparami i vałanciorami, jakija ŭžo pracujuć va Ukrainie nie sustrełasia.
Zatoje čamuści pajechała ŭ Čarnobyl i lekcyju ŭkrainskim dzieciam pračytała. (Navošta?...)
Tak što nie paspryjaje.