Tyranazaŭry byli hihantami, daŭžynia jakich dasiahała 12—13 mietraŭ. Ale pry hetym ich piarednija kaniečnaści byli niepraparcyjna maleńkimi, pamieram kala mietra. Novaje daśledavańnie brytanskich navukoŭcaŭ tłumačyć mahčymyja pryčyny takoj nieadpaviednaści, piša Bi-bi-si.
Tyranosaurus rex naležaŭ da terapodaŭ — raznavidnaści pieravažna miasajednych dvuchnohich dynazaŭraŭ.
Niahledziačy na vielizarnyja pamiery, u niekatorych terapodaŭ byli «da śmiešnaha maleńkija łapy», kaža viadučy aŭtar daśledavańnia Čarli Rodžer Šerer, aśpirant Univiersiteckaha kaledža Łondana (UCL) u Vialikabrytanii.
Isnuje šerah teoryj, jakija tłumačać pryznačeńnie takich maleńkich łap, u tym liku zdahadka, što jany adyhryvali niejkuju rolu ŭ sparvańni ci dapamahali tyranazaŭru padymacca ź ziamli.
Ale aŭtary novaha daśledavańnia, navukoŭcy Kiembrydžskaha ŭniviersiteta i Univiersiteckaha kaledža Łondana, miarkujuć, što pieršapačatkova hetyja kaniečnaści mahli być doŭhimi, ale potym źmienšylisia ŭ vyniku evalucyjnaha raźvićcia.
Pryčyna mahła być u tym, što jany pierastali być karysnymi dla palavańnia, u adroźnieńnie ad bujnoj i mahutnaj hałavy i skivic.
«Usich zaŭsiody cikaviła, čamu ŭ takich bujnych miasajednych dynazaŭraŭ, jak tyranazaŭr, byli malusieńkija piarednija kaniečnaści», — skazała suaŭtar daśledavańnia doktar Elizabet Stył z Kiembrydžskaha ŭniviersiteta ŭ prahramie Today na radyjo Bi-bi-si.
Hrupa daśledčykaŭ vyvučyła 82 vidy terapodaŭ i vyjaviła, što pamianšeńnie pamieraŭ piarednich kaniečnaściej nazirałasia ŭ piaci hrupach, uklučajučy tyranazaŭrydaŭ, siamiejstva, da jakoha adnosicca tyranazaŭr.
Navukoŭcy raspracavali sposab vymiareńnia mahutnaści čerapa, hruntujučysia na takich faktarach, jak jaho pamiery i sposaby zraščeńnia kostak.
«Akramia taho, my vyvučali suadnosiny pamiž pamieram čerapa i pamieram cieła, a taksama daŭžyniu piarednich kaniečnaściej u paraŭnańni z pamieram čerapa i pamieram cieła… i šukali zakanamiernaści», — raspaviała Stył.
Evalucyjnaja honka ŭzbrajeńniaŭ
Vyśvietliłasia, što pamianšeńnie piarednich kaniečnaściej čaściej kareluje z raźvićciom vialikich čerapaŭ i mocnych skivic, ale nie z pavieličeńniem ahulnaha pamieru cieła. Heta dazvalaje vykazać zdahadku, što maleńkija łapy byli nie prosta «pabočnym praduktam» pavieličeńnia ahulnaha pamieru cieła.
U niekatorych terapodaŭ, naprykład, u majunhazaŭra, jaki žyŭ na Madahaskary, taksama byli karotkija piarednija kaniečnaści, a sami hetyja žyvioły nie byli vielmi vialikimi. Adnak u ich byli mahutnyja hałovy.
«Jany časta adaptavalisia padobnym čynam u tych rajonach, dzie prysutničała zdabyča hihanckaha pamieru», — raspavioŭ Šerer. Jon miarkuje, što heta źviazana ź mietadami palavańnia.
Častku racyjonu terapodaŭ składali travajednyja dynazaŭry, naprykład, daŭhašyi i daŭhachvostyja hihanckija zaŭrapody.
Daśledčyki miarkujuć, što čerap drapiežnikaŭ pavialičvaŭsia, pakolki pavialičvaŭsia pamier hetych travajednych. Terapodam daviałosia pierajści na vykarystańnie skivic dla palavańnia zamiest kipciuroŭ, kab vyjhrać «evalucyjnuju honku ŭzbrajeńniaŭ».
«Sprabavać ciahnuć i chapać 30‑mietrovaha zaŭrapoda kipciurami — nie lepšy varyjant. Ataka i ŭtrymańnie skivicami mahli być bolš efiektyŭnymi, — rastłumačyŭ Šerer. — Hałava zamianiła ŭ atacy piarednija kaniečnaści. Heta situacyja «vykarystoŭvaj abo straciš» ('use it or lose it') — piarednija kaniečnaści pierastajuć być karysnymi i z časam pamianšajucca ŭ pamierach».
Pa słovach Stył, niekatoryja dynazaŭry ŭsio ž vykarystoŭvali svaje piarednija kaniečnaści, ale takija žyvioły raźvivalisia inakš. «Ich čerapy źmianilisia, jany stali bolš vyciahnutymi i krychu bolš dalikatnymi», — raspaviała jana.
Šerer pryznaje, što heta daśledavańnie tolki ŭstanaŭlivaje karelacyju pamiž tryvałaściu čerapa i daŭžynioj piarednich kaniečnaściej, ale naŭprost nie dakazvaje, što adno źjaŭlajecca pryčynaj inšaha.
Adnak, kaža jon, «vielmi vierahodna», što bolš tryvałyja čerapy źjavilisia raniej, čym bolš karotkija piarednija kaniečnaści.
«Z evalucyjnaha punktu hledžańnia advarotnaja paśladoŭnaść niełahičnaja: kab drapiežniki admaŭlalisia ad svajho miechanizmu napadu biez zapasnoha», — rastłumačyŭ jon.
Daśledčyki vyśvietlili, što ŭ roznych hrup terapodaŭ, padobna, piarednija kaniečnaści ŭkaračalisia pa-roznamu: u niekatorych byli asabliva ŭkaročanyja kiści i pieradplečča, u toj čas jak u inšych ukaračeńnie było bolš raŭnamiernym pa ŭsioj kaniečnaści. Heta aznačaje, što roznyja hrupy mahli dasiahnuć adnaho i taho ž vyniku paralelnymi evalucyjnymi šlachami.
«My paćvierdzili fakt, pra jaki mnohija i tak zdahadvalisia: pry vialikim čerapie łapy nie vielmi patrebnyja», — skazała Stył.
Jana miarkuje, što anałahičnyja mietady dla vymiareńnia tryvałaści čerapa možna prymianić i pry vyvučeńni inšych žyvioł.
«Heta było b sapraŭdy cikava prymianić da ptušak, jany ž taksama terapodnyja dynazaŭry, ale isnujučyja da hetaha času», — nahadała jana.
Ciapier čytajuć
«Kali šandarachnie pa ciahniku, chto budzie lidaram demsił?» Dva dni z delehacyjaj Cichanoŭskaj u Kijevie — što zastałosia za kadram28
Kamientary
Navydumlali niejkaj łuchty, aby “asvoić” hranty.