Były biełaruski palitviazień Mikoła Dziadok u novaj knizie apisvaje miechanizmy cisku, jakija hadami adtočvali ŭ turmie ŭ Hrodnie — adnoj z samych surovych nie tolki ŭ Biełarusi — jašče z časoŭ SSSR, piša DW.
31 maja ŭ Vilni prajšła prezientacyja knihi byłoha palitviaźnia Mikoły Dziadka «Apaviadańni z kišeniaŭ». U joj aŭtar sabraŭ historyi i nazirańni, zroblenyja padčas źniavoleńnia ŭ turmie ŭ Hrodnie, jakaja ličycca samaj žorstkaj u biełaruskaj pienitencyjarnaj sistemie. Na sustrečy Dziadok havaryŭ nie tolki pra asabisty vopyt, ale i pra toje, jak uładkavany miechanizmy padaŭleńnia, čamu adny ludzi vytrymlivajuć cisk, a inšyja łamajucca, a taksama zhadaŭ śmierć mastaka i palitviaźnia Alesia Puškina.
Što dapamahło zachavać siabie ŭ turmie
Raskazvajučy pra knihu, Mikoła Dziadok vyłučyŭ try rečy, jakija dapamahali jamu pieražyvać hady źniavoleńnia.
«Pieršaja — heta katehoryja sensaŭ. Kali taboj ruchaje razumieńnie taho, dziela čaho ty achviaruješ časam, zdaroŭjem i žyćciom, pieranosić toje, što adbyvajecca, stanovicca našmat lahčej», — skazaŭ jon.
Pa słovach aŭtara, čałaviek zdolny vytrymlivać ciažkija vyprabavańni, kali ŭsprymaje ich jak častku spraviadlivaha abmienu.
U źniavoleńni asabliva važna razumieć, dziela čaho davodzicca ciarpieć niahody i abmiežavańni.
Nie mienš važnym Dziadok nazvaŭ pačućcio supolnaści i salidarnaści: «Heta razumieńnie taho, što za tvajoj śpinaj jość ludzi, ź jakimi ty źviazany. Ja paraŭnoŭvaju takuju suviaź ź micelijem, jaki nieprykmietna ciahniecca pad ziamloj na mnohija kiłamietry. Kali ty źviazany z tysiačami inšych ludziej, hruz pakut raźmiarkoŭvajecca pamiž usimi i nie zdajecca takim niepasilnym».
Mienavita tamu, ličyć Dziadok, administracyja imkniecca maksimalna izalavać palitviaźniaŭ. Ich adpraŭlajuć u štrafnyja izalatary, abmiažoŭvajuć kantakty ź inšymi asudžanymi, a časam karajuć navat za sproby pahavaryć ź imi.
Hałoŭnaja meta takoj palityki — pierakanać čałavieka, što pra jaho zabylisia i jon nikomu nie patrebny.
Treciaj aporaj dla Dziadka stała viera: «Dla mianie viera ŭ Boha stała važnym fundamientam. Kali razumieješ, što tvaje dziejańni i achviary majuć značeńnie nie tolki na ziamnym uzroŭni, usio nabyvaje inšy sens. Heta praciah pačućcia supolnaści, tolki ŭžo na duchoŭnym uzroŭni». Pavodle jaho słoŭ, viera dazvalała ŭsprymać toje, što adbyvajecca, nie jak biessensoŭnyja pakuty, a jak častku bolš šyrokaha šlachu, jaki vychodzić za miežy turemnych ścien.
«Kali zona hałodnaja, čałaviek hatovy zhadžacca»
Dziadok pierakanany, što hrodzienskaja turma zastajecca samaj surovaj u Biełarusi.
«Adbyŭšy 5 hadoŭ u kałonii, ja dumaŭ, što bačyŭ usio. Ale Hrodna mianie ździviła. Tam vykarystoŭvajucca vysokaprafiesijnyja mietady źniščeńnia psichiki», — zajaviŭ jon.
Pavodle jaho słoŭ, kali ŭ zvyčajnaj kałonii čałaviek prosta adbyvaje pakarańnie ŭ žorstkich umovach, to ŭ turmie ŭ Hrodnie sama sistema pieršapačatkova aryjentavana na pryčynieńnie pakut. Pryčym charaktar cisku padbirajecca indyvidualna.
«Kali ty intraviert i lubiš cišyniu — ciabie mohuć pasadzić da 11 ahresiŭnych susiedziaŭ. Kali ty ekstraviert — adpraviać u adzinočnuju kamieru. Stupień pakut rehulujecca ŭ zaležnaści ad tvajho psichałahičnaha partreta», — patłumačyŭ aŭtar.
Adnym z hałoŭnych instrumientaŭ uździejańnia jon nazvaŭ manipulacyju bazavymi čałaviečymi patrebami.
«Usia sistema pabudavana na kiravańni biaśpiekaj, nadziejaj vyjści dadomu, ježaj, cyharetami i čajem. Kali zona hałodnaja, vierbavać infarmataraŭ i pravakataraŭ stanovicca našmat praściej. Čałaviek hatovy zhadžacca na toje, na što nikoli nie pajšoŭ by ŭ narmalnych umovach», — skazaŭ Dziadok.
Były palitviazień raspavioŭ, što ŭ biełaruskich kałonijach i turmach štučna padtrymlivajecca deficyt. Pavodle jaho słoŭ, heta dazvalaje administracyi kantralavać asudžanych i atrymlivać ad ich patrebnyja pavodziny.
Časam havorka idzie navat pra pryznańni ŭ złačynstvach, jakich čałaviek nie ŭčyniaŭ.
«Za dva błoki cyharet abo kiłahram čaju źniavoleny moža napisać jaŭku z pakajańniem pa staroj nieraskrytaj spravie. Časam takija spravy potym razvalvajucca ŭ sudzie, ale tavar čałaviek užo atrymaŭ. Heta cyničny abmien, jaki isnuje dziakujučy štučna stvoranaj patrebie», — śćviardžaje aŭtar.
Asabliva ciažkaj situacyju robić raspaŭsiudžanaja zaležnaść ad nikacinu i mocnaha čaju. Pavodle acenki Dziadka, pieravažnaja bolšaść źniavolenych sutykajucca ź ciažkaj łomkaj, kali pazbaŭlajucca zvykłych stymulataraŭ. U vyniku navat nievialikija pryvilei stanoviacca mahutnym instrumientam cisku.
Źniavolenyja z «nizkim statusam»
Asobna aŭtar spyniŭsia na pracy apieratyŭnikaŭ — «jany prafiesijna ŭmiejuć znachodzić słabyja miescy čałavieka i vykarystoŭvać jaho zaležnaść ad sistemy». Na dumku Mikoły Dziadka, supracoŭniki turmy aktyŭna vykarystoŭvajuć kanflikty, ambicyi i kryŭdy ŭnutry supolnaści źniavolenych. Tyja ž miechanizmy, śćviardžaje jon, prymianiajucca i za miežami turmy — u dačynieńni da hramadskich i palityčnych hrup.
Asobnaje miesca ŭ hetaj sistemie zajmajuć asudžanyja z tak zvanym «nizkim statusam». Aŭtar raspavioŭ, što administracyja vykarystoŭvaje ludziej, jakija pieražyli prynižeńni i hvałt, dla maralnaha i fizičnaha cisku na inšych źniavolenych, u tym liku palityčnych.
Čamu niekatoryja źniavolenyja ŭsio ž nie łamajucca pad ciskam? «U palityčnych heta idejnyja pierakanańni. Siarod zvyčajnych kryminalnikaŭ taksama jość ludzi, jakija trymajucca z pačućcia ŭłasnaj hodnaści. Dla kahości pryncypova važna nie pakazać słabaść pierad tymi, chto sprabuje jaho złamać», — skazaŭ jon. Pa słovach aŭtara, mienavita najaŭnaść unutranych pryncypaŭ časta stanovicca apošnim barjeram pamiž čałaviekam i poŭnym padparadkavańniem sistemie.
Mikoła Dziadok ličyć, što asablivaja reputacyja turmy ŭ Hrodnie źviazana ź jaje historyjaj. U savieckija časy ŭstanova vykonvała funkcyi adnaho z samych žorstkich režymnych abjektaŭ SSSR, kudy zvozili kryminalnych aŭtarytetaŭ dla padaŭleńnia ŭpłyvu złačynnaha asiarodździa. Siońnia, kaža jon, staryja mietady zachavalisia, choć źmianiŭsia abjekt ich prymianieńnia — ciapier heta palitviaźni.
Śmierć Alesia Puškina nie źmianiła pavodziny turemščykaŭ
11 lipienia 2023 hoda ŭ reanimacyi pamior mastak i palitviazień Aleś Puškin, jaho dastavili ŭ hrodzienskuju balnicu z turmy. Pa infarmacyi pravaabaroncaŭ, pryčynaj śmierci stała prabadnaja jazva straŭnika. «Paśla śmierci Puškina siłaviki mienš žorstkimi nie stali. Jon pamior tamu, što jamu svoječasova nie akazali miedycynskuju dapamohu. Nijakich surjoznych vysnoŭ paśla hetaj historyi zroblena nie było», — zajaviŭ Dziadok.
Jon padkreśliŭ, što vypadki śmierci ŭ miescach pazbaŭleńnia voli nie ŭsprymajucca sistemaj jak nadzvyčajnaje zdareńnie. «Pry mnie za dva z pałovaj hady ŭ Hrodzienskaj turmie pamierła, jak minimum, 5 čałaviek. Dla administracyi heta nie nadzvyčajnaje zdareńnie. Aleś Puškin pamior užo ŭ balnicy, tamu farmalna zaŭsiody možna skazać: my jaho špitalizavali, jon pamior nie ŭ nas», — raspavioŭ były palitviazień.
Pa słovach Dziadka, viestka pra śmierć mastaka vyklikała siarod źniavolenych tryvohu i mnostva čutak — kožny prymieraŭ na siabie, što i jamu mohuć nie akazać miedycynskuju dapamohu. «Puškin nikoli nie skardziŭsia na zdaroŭje. Tamu jaho śmierć sparadziła jak šmat čutak, tak i strachaŭ siarod asudžanych», — zhadaŭ Mikoła Dziadok.
Ciapier čytajuć
Rasijskaja błohierka-miljońnica, jakaja zhańbiłasia ź biełaruskaj movaj, zapisała videa z tłumačeńniami — ale tak i nie vybačyłasia12
Kamientary
I ciapier, ja siadžu u svajoj kvatery, pracuju z domu, i danaču ukrainskim vajaram na pieramohu nad saŭkami i łukašystami.
Hałoŭnaje pamiatać što katavańni - nie na zaŭsiody. Łuka nie viečny i, jak śpiavaŭ Bob Dyłan, first one now will later be last ;)