Vyvučyŭ vosiem movaŭ, ažaniŭsia i staŭ doktaram u Barysavie — historyja miedyka z Turkmienistana
A zaraz vučyć biełaruskuju, bo žonka — biełaruska.
Kali Izat Miedzieminaŭ pryjazdžaŭ u Biełaruś, a heta było amal dzieviać hadoŭ tamu, jon dumaŭ tolki pra vučobu. A siońnia ŭ barysaŭskaj paliklinicy №2 jaho viedaje amal kožny druhi, piša «Minskaja praŭda».
Ale hałoŭnaje navat nie ŭ hetym. Za im u čužuju krainu pierabrałasia ŭsia jaho vialikaja turkmienskaja siamja: baćki, braty, siastra. I ŭžo siońnia baćka i siaredni brat pracujuć u Barysavie, małodšyja vučacca va ŭniviersitecie ŭ Minsku, mama pryjechała ŭ hości — i ŭžo nie choča źjazdžać, bo tut unuki.
Jak prostamu chłopcu z Turkmienistana ŭdałosia pabudavać karjeru ŭ biełaruskaj miedycynie, nie pabajacca bajavoha chrostu kavidu, vyvučyć vosiem moŭ i zrabić prapanovu biełaruskaj dziaŭčynie mienavita na navahodniuju noč? Pra heta razmova ŭ pierapynku pamiž vyklikam na dom i viečarovym pryjomam.
Hadzina pamiž pryjomami
Sustreča ź Izatam adbyvajecca ŭ redkuju chvilinu cišyni — pamiž tym, jak jon viarnuŭsia z ranišnich vyklikaŭ na dom, i tym, jak pačniecca viečarovy pryjom pacyjentaŭ. Čas — kala hadziny. U kalidorach pakul cicha, ale miedsiostry ŭžo raskładvajuć kartki.
Izat Chamidavič Miedzieminaŭ siadzić za stałom u śviežym chałacie, prahladaje śpisy. Jamu 29. Za plačyma — šeść hadoŭ pracy ŭ paliklinicy i try hady kavidu, kali jon u 30‑hradusnuju śpioku chadziŭ pa vyklikach u «płastykavych» kambiniezonach. Ale na tvary niama ni prykmiety stomlenaści: Izat vyhladaje maładziej za svaje hady, a jaho ŭśmieška prychilaje da siabie ź pieršaj chviliny.
— Ja pryjechaŭ u Biełaruś u 2017 hodzie z Turkmienistana. U žniŭni budzie roŭna dzieviać hadoŭ, — spakojna kaža jon, dobra viedajučy ruskuju movu. — Svajačka paraiła. Jana ŭžo tut vučyłasia i skazała: «Tut možna atrymać hodnuju adukacyju, nabracca dośviedu». Nu, ja i vyrašyŭ pasprabavać. A atrymałasia bolš, čym ja płanavaŭ. Značna bolš…
— Pa-pieršaje, sustreŭ dziaŭčynu. Dobruju, biełarusku. Ažaniŭsia. Na siońnia ŭ nas užo dvoje synoŭ. Pa-druhoje, siudy pierabrałasia ŭsia maja siamja. Usia — ad baćkoŭ da małodšaj siastry, — udakładniaje małady mužčyna.
«Ja nie chacieŭ vučycca ŭ asobnaj hrupie dla zamiežnikaŭ. Chacieŭ ź miascovymi»
Šlach u prafiesiju pačaŭsia z Barysaŭskaha miedycynskaha kaledža. U Izata za plačyma była tolki škoła — ale jon zahadzia padrychtavaŭsia: na radzimie vyvučyŭ ruskuju, kab nie adčuvać siabie biełaj varonaj.
— Kali ja pryjechaŭ, ja ŭžo dobra viedaŭ ruskuju i navat niekatoryja inšyja movy. Tamu pastupiŭ biez prablem. Testy zdaŭ dobra. U kaledžy chacieli z druhoha kursa pieravieści mianie ŭ asobnuju hrupu dla zamiežnikaŭ. Ale ja admoviŭsia. Navošta? Pa-pieršaje, stała b niecikava. Pa-druhoje, mnohija z tych, chto pryjechaŭ, drenna viedali movu. Ja b ź imi prosta nie vyvučyŭsia dobra. A ź miascovymi, ź biełarusami, mnie było lohka i kamfortna.
Ale była adna ciažkaść.
— Nastaŭniki dyktavali vielmi chutka, ja vučyŭsia nie ŭ zamiežnaj hrupie, — uśmichajecca Izat, uspaminajučy. — Ja prosta nie paśpiavaŭ rabić kanśpiekty. Ale viedajecie što? Miascovyja studenty taksama nie ŭsie paśpiavali. Ja ŭ hetym nie bačyŭ trahiedyi. Prosta vučyŭsia krychu bolš za inšych.
U jaho hrupie z zamiežnikaŭ byli tolki jon i jašče adna dziaŭčyna z Turkmienistana. Astatnija — biełarusy. Vučyŭsia jon na ahulnych umovach, biez pabłažak.
— I heta pravilna, — dadaje jon. — Kali čałaviek choča stać miedykam, jon pavinien umieć pracavać u lubym asiarodździ. A nie tolki siarod «svaich».
«Padčas kavidu strachu nie było! Ja ž pryjšoŭ dapamahać ludziam»
Paśla kaledža Izat moh by źjechać — raźmierkavańnie zamiežnikaŭ nie abaviazvała da adpracoŭki. Ale jon zastaŭsia sam.
— Spačatku chacieŭ pracavać na chutkaj, ale nie atrymałasia. Uładkavaŭsia ŭ palikliniku №4, a z 2020 hoda mianie pieraviali siudy, u druhuju. I voś užo amal šeść hadoŭ ja tut.
2020 hod — hod, jaki mnohija miedyki ŭspaminajuć z žacham. Ale Izat pra jaho havoryć biez pafasu, amal paŭsiadzionna.
— Heta byŭ dla mianie adrazu «bajavy chrost». Ja pryjšoŭ — i adrazu ŭ «epidemiju». My chadzili pa damach u poŭnych kambiniezonach, u reśpiratarach. Letam, kali na vulicy +30°C, — było ciažka ŭ kaściumie, byccam u «płastyku». Ciažka, tak. Ale strachu nie było. Nijakaha. Ja ž pryjšoŭ dapamahać ludziam, a nie siadzieć u kabiniecie. Siadzieć i nie ryzykavać — luby moža.
Pa 70‑80 čałaviek za źmienu. Analiz, chryp, pnieŭmanii. Jon uspaminaje, jak kalehi padtrymlivali adzin adnaho.
— My spraŭlalisia, — z honaram padkreślivaje Izat. — Ja moh źviarnucca da luboha starejšaha doktara z pytańniem — nikoli nie admaŭlali. Heta vielmi dapamahała. I ŭvohule, chaču skazać, što ŭ hetaj paliklinicy vydatny kalektyŭ. Družnaja kamanda, adzin adnaho padtrymlivajem.
«Vyvučyŭ 8 moŭ — nie daskanała, ale pahavaryć mahu»
Hałoŭnaje bahaćcie barysaŭskich paliklinik — ich pacyjenty. Samyja roznyja. Izat pryznajecca, što praź jaho kabiniet i abchody prajšła značnaja častka horada. I jaho heta raduje.
— U mianie na ŭčastku kala paŭtary tysiačy čałaviek. U asnoŭnym pryvatnyja damy, šmatpaviarchovak mała. I što vielmi zručna — terytaryjalna ŭsio blizka da palikliniki. Pieššu za paru hadzin možna abychodzić. Viedajecie, tolki za adzin dzień abchodu pacyjentaŭ «na domie» ŭ mianie na hadzińniku minimum 30‑40 tysiač krokaŭ. Tamu ja ŭ dobraj fizičnaj formie, — śmiajecca jon.
Biełaruś — šmatnacyjanalnaja kraina. U Barysavie, jak i ŭvohule ŭ krainie, žyvuć ludzi samych roznych nacyjanalnaściaŭ. Uzajemadziejničajučy ź imi, Izat i papaŭniaŭ svaju linhvistyčnuju skarbonku.
— Ja pryjechaŭ u Biełaruś, užo viedajučy niekalki moŭ — vyvučaŭ ich jašče na Radzimie, — tłumačyć jon. — Ale tut, u Biełarusi, vyvučyŭ jašče niekalki. U vyniku mahu skazać, što viedaju vosiem moŭ. Nie kažycie, što ja vałodaju imi daskanała — nie. Ale prostymi frazami parazmaŭlać mahu. Pa-ciurksku, pa-azierbajdžansku, pa-ŭźbieksku, a taksama na inšych movach. Prosta tamu, što vakoł — šmatnacyjanalnaja kraina. Ja razmaŭlaju z barysaŭčanami, a jany byvajuć roznaha pachodžańnia. Chtości spytaje na svajoj movie — ja adkažu. Chtości padkaža novaje słova. Takija znosiny — najlepšy padručnik, lepšy za luby samavučyciel.
A jašče jon vyvučaje biełaruskuju movu.
— U mianie ž žonka — biełaruska. Mnie chaciełasia viedać jaje rodnuju movu. Da taho ž u kaledžy byli vykładčyki, jakija čytali lekcyi pa-biełarusku, davali teksty.
Tamu ciapier ja viedaju asnoŭnyja słovy: «kali łaska», «dziakuj», «da pabačeńnia». A potym užo i inšyja: «bulba», «cybula», «buraki», «ježa», «daspadoby»… Heta hałoŭnyja słovy, jakija ŭ žyćci abaviazkova spatrebiacca. Pahadziciesia, biez «bulby» i «cybuli» na kuchni nikudy, — uśmichajecca jon.
«Pacyjenty byvajuć roznyja, ale ja ŭsich ich razumieju»
Kali zamiežny miedyk prychodzić pracavać u biełaruskuju palikliniku, reakcyja moža być roznaj. Izat hetaha nie chavaje.
— Pa-roznamu byvaje. Jość vielmi ŭdziačnyja pacyjenty. Prychodziać, dziakujuć. Jość i nie vielmi — ale heta ŭžo zaležyć ad čałavieka. Ja starajusia nie źviartać na heta ŭvahi. Hałoŭnaje — dapamahčy, — dzielicca jon.
Z hadami staŭleńnie pacyjentaŭ da jaho źmianiłasia.
— Ciapier užo mnohija vitajucca sa mnoj na vulicy. Iduć pa horadzie i kažuć: «Dobry dzień, doktar!». Ščyra kažučy, ja nie zaŭsiody ich paznaju. Bo ja adzin, a pacyjentaŭ — sotni. Za šeść hadoŭ ja, napeŭna, pryniaŭ pałovu Barysava. Ale zaŭsiody pryjemna, kali vitajucca. Heta značyć, što ty robiš niešta pravilna.
Jon uspaminaje, jak spačatku niekatoryja pacyjentki saromielisia jaho. Pytalisia: «A vy dakładna doktar? A dzie vučylisia?». Ciapier, śmiajecca Izat, tyja samyja babuli chodziać tolki da jaho. Tamu što jon umieje ich słuchać.
— U miedycynie hałoŭnaje nie tabletki. Hałoŭnaje — uvaha, kab čałaviek pavieryŭ, što ty zrobiš usio mahčymaje, kab jamu dapamahčy, što ty na jaho baku.
«Adroźnieńnie biełaruskaj miedycyny — vielmi šmat ludziej»
Izat dobra pamiataje miedycynu na radzimie. Paraŭnoŭvaje biez nastalhii, chutčej z prafiesijnaj cikavaściu.
— Što datyčycca lačeńnia i preparataŭ — usio praktyčna adnolkava. U śviecie ŭsio standartyzavana, tamu nijakich pytańniaŭ niama. Ale jość adno vialikaje adroźnieńnie.
Jon robić paŭzu.
— U Turkmienistanie ludzi nie chodziać u palikliniku tak časta. U nas heta nie pryniata. U balnicu źviartajucca tolki tady, kali ŭžo zusim surjozna: upaŭ, straciŭ prytomnaść, zabrała chutkaja dapamoha. Tamu ŭ našych paliklinikach zaŭsiody pustyja kalidory. I zimoj, i letam — niekalki čałaviek. A tut — šmat. Vielmi šmat.
— Ale vam tut nie ciažka?
— Ciažka? Nie. Ja pryvyk. Heta maja praca. I ja jaje lublu.
«Usia maja siamja ciapier u Biełarusi»
Razmova mižvoli pierachodzić na temu doma. Nie taho, turkmienskaha, a ciapierašniaha — barysaŭskaha.
— Maja siamja pierajechała siudy ŭsia. Baćka, dvoje bratoŭ, maci, siastra. Spačatku jany pryjazdžali ŭ hości, a potym vyrašyli zastacca. Baćku adnamu na Radzimie było sumna — usie dzieci tut, usie ŭnuki tut. Maci tolki pryjechała ŭ hości, ale dumaju, što jana taksama zatrymajecca.
Siaredni brat pracuje razam z baćkam — jany ŭładkavalisia na adnym z pradpryjemstvaŭ u Barysavie. Małodšy brat i siastra vučacca ŭ Minsku va ŭniviersitecie na miedyka-bijałahičnym fakultecie.
Kachańnie ŭ supiermarkiecie i navahodni siurpryz
Pytajucca pra žonku. Tvar Izata adrazu śviatleje.
— Jaje zavuć Lina. Jana barysaŭčanka. Pa prafiesii ekanamist, pracavała ŭ handli. My paznajomilisia ŭ kramie — ja časta tudy zachodziŭ. Spačatku prosta siabravali, razmaŭlali. A potym ja zrazumieŭ: dobraja, pryhožaja, zialonavokaja — jana skaryła majo serca.
Prapanovu jon zrabiŭ na Novy hod.
— Chacieŭ zrabić siurpryz. I zrabiŭ. Jana vielmi ździviłasia. Skazała: «Ty surjozna?». Ja adkazaŭ: «Tak».
Viasielle hulali ŭ Biełarusi. A ciapier u ich dvoje synoŭ — Ismaił i Imran.
— Imiony vybiraŭ ja. Žonka padtrymała, bo razumieje: imia pa baćku ŭ ich budzie Izatavič. Ź biełaruskim imiem heta hučała b krychu niezvyčajna. Tamu vybrali takija imiony, jakija dobra spałučajucca.
Miedycynskaja adukacyja, kaža Izat, doma dapamahaje pastajanna.
— U nas maleńkija dzieci, da 3 hadoŭ. Jany časta chvarejuć, jak usie dzieci. Kab nie vyklikać piedyjatra kožny dzień, ja spraŭlajusia sam. Žonka, viadoma, rada, što muž — miedrabotnik. I hanarycca, napeŭna. I zaŭsiody mianie padtrymlivaje.
«Dalej vučycca nie płanuju. Siamja ŭžo vialikaja, treba ŭtrymlivać»
Pytajucca — a jak nakont rostu?
— Nie, vučycca ŭžo nie budu. U miedycynie zavočnaha navučańnia niama. Tolki kali na pravizara, u apteku. Ale heta nie majo — stajać za pryłaŭkam i adpuskać tabletki. Chacia zarpłata tam vyšejšaja, kažuć. Ale ja nie dla hetaha vučyŭsia.
— A jakija płany?
— Płanuju praciahvać pracavać tut, u paliklinicy. Mnie padabajecca. Pacyjenty svaje, učastak viedaju. I ŭ pierśpiektyvie, mahčyma, padumaju pra atrymańnie hramadzianstva Biełarusi. Tamu što tut maja siamja. Tut maje dzieci. Tut usio majo žyćcio ciapier.
Asobna, amal pa ŭłasnaj inicyjatyvie, jon prosić pieradać padziaku.
— Ja chaču skazać vielmi dobryja słovy na adras adździeła pa hramadzianstvie i mihracyi Barysaŭskaha RUUS. Tam pracujuć hramatnyja, uvažlivyja śpiecyjalisty. Ja źviartaŭsia da ich pa roznyja pytańni — zaŭsiody dapamahali, padkazvali. Dla čałavieka, jaki pryjechaŭ ź inšaj krainy, heta vielmi važna. Kali adčuvaješ padtrymku dziaržavy — stanovicca spakojna.
«Płoŭ i čabureki — moj honar»
Pierad samym sychodam pytajucca pra tradycyi. Pra toje, što jon pryvioz z Turkmienistana ŭ svoj barysaŭski dom.
— Ja lublu hatavać. Umieju i lublu. Žoncy ŭsio padabajecca, što ja hatuju. Hałoŭnaja naša strava — płoŭ. Ale nie toj, jaki tut časta robiać. U vas atrymlivajecca, prabačcie, kaša ź miasam. A ŭ nas hałoŭnaje praviła — kab rys byŭ rassypisty. Kali ziernie da ziernia. Heta mastactva. I miasa, i zira, i morkva — usio pavinna być pravilna.
— A čabureki?
— A čabureki — heta toje ž samaje, što i ŭ vas. Adzin u adzin. U nas taksama ich hatujuć. Uvohule ŭ Siaredniaj Azii šmat straŭ ź miasa i ciesta. Ja ŭsio heta ŭmieju. I doma, kali treba, dapamahaju — i ź dziećmi, i pa haspadarcy. My ž siamja.
U dźviery hrukajuć. Miedsiastra zahladaje ŭ kabiniet: «Izat Chamidavič, pieršy ŭžo pryjšoŭ». Jon kivaje, ustaje, papraŭlaje formu.
— Prabačcie, pracavać treba.
Kamientary
Niešta pierabłytali.
Bačna, što praca vymatała čałavieka.