Čałaviectva takoje hienietyčna raznastajnaje dziakujučy śmiarotnaj malaryi, jakaja tysiačahodździami dzialiła Afryku na izalavanyja rehijony
Pryniata ličyć, što našy prodki raśsialalisia pa płaniecie, kirujučysia vyklučna źmienami klimatu i pošukam bahatych na ježu terytoryj. Adnak novaje daśledavańnie dakazvaje, što dziasiatki tysiač hadoŭ čałaviectvam kiravaŭ zusim inšy, niabačny i biaźlitasny vorah. Jon budavaŭ nieadolnyja mury pamiž papulacyjami, nie dajučy im sustrakacca i farmirujučy tuju hienietyčnuju raznastajnaść, jakuju my majem siońnia.
Doŭhi čas u navucy panavała ŭjaŭleńnie pra adziny «edemski sad» u Afrycy, adkul Homo sapiens pačaŭ svajo tryumfalnaje šeście pa śviecie. Adnak siońnia hetaja ideja adkinuta: ludzi farmavalisia ŭ roznych kutkach kantynienta, žyli nievialikimi izalavanymi hrupami, jakija tolki pieryjadyčna sustrakalisia i pieramiešvalisia.
Jak źviarnuŭ uvahu navukova-papularny telehram-kanał «cybulinka», mižnarodnaja hrupa daśledčykaŭ apublikavała ŭ časopisie Science Advances pracu, jakaja tłumačyć miechaniku hetaj izalacyi. Hałoŭnym barjeram pamiž plamionami byli nie hory i nie pustyni, a asiarodki raspaŭsiudžvańnia malaryi.
Hałoŭnaja prablema paleaepidemijałohii palahaje ŭ tym, što navukoŭcy nie majuć uzoraŭ DNK malaryjnaha płazmodyja z takoj hłybokaj staražytnaści. Kab zrazumieć, što adbyvałasia 70 tysiač hadoŭ tamu, aŭtary daśledavańnia pajšli asimietryčnym šlacham. Jany stvaryli składanuju klimatyčnuju madel Afryki ŭ pieryjad ad 74 da 5 tysiač hadoŭ tamu — to-bok u časy palaŭničych-źbiralnikaŭ, jašče da masavaha źjaŭleńnia ziemlarobstva.
Viedajučy, jakija tempieratury i ŭzrovień vilhotnaści isnavali ŭ roznyja epochi, navukoŭcy vyličyli areały pražyvańnia hałoŭnych pieranosčykaŭ chvaroby — kamaroŭ rodu Anopheles. Na asnovie hetaha byŭ stvorany «indeks stabilnaści malaryi» — karta patencyjnaj ryzyki zaražeńnia ŭ roznych rehijonach kantynienta. Paśla hetaha daśledčyki nakłali atrymanuju «kartu chvaroby» na niezaležnuju kartu archieałahičnych pomnikaŭ, jakaja pakazvała, dzie realna sialilisia staražytnyja ludzi ŭ toj ža samy čas.
Vynik akazaŭsia maksimalna vyraznym: karty praktyčna nie pierasiakalisia.
Staražytnyja ludzi instynktyŭna paźbiahali malaryjnych zon albo prosta fizična nie mahli tam vyžyć. Terytoryi z vysokaj ryzykaj zaražeńnia pracavali jak absalutnyja barjery. Jany adrazali adny čałaviečyja papulacyi ad inšych na tysiačahodździ.
Kali klimat źmianiaŭsia, miežy malaryjnych bałot adstupali, utvarajučy svojeasablivyja ekałahičnyja kalidory. Tolki tady roznyja hrupy ludziej atrymlivali mahčymaść sustrecca, abmianiacca viedami i hienami. Faktyčna, historyja našych evalucyjnych suviaziaŭ — heta historyja taho, jak ludzi ŭciakali ad kamaroŭ.
Daśledavańnie vyjaviła dva najvažniejšyja piki raspaŭsiudžvańnia malaryi. Pieršy prypaŭ na pieryjad 60—50 tysiač hadoŭ tamu. Hety čas idealna supadaje z hałoŭnaj chvalaj mihracyi čałavieka z Afryki. Navukoŭcy miarkujuć, što pieršyja pierasialency, jakija zdoleli vyrvacca za miežy kantynienta, z vysokaj dolaj imaviernaści vynieśli z saboj i ŭzbahacili inšyja rehijony hetym parazitam.
Druhi mahutny pik malaryjnaj aktyŭnaści adbyŭsia kala 13 tysiač hadoŭ tamu. Pavodle archieałahičnych danych u hety čas pieryfieryja čałaviečaha raśsialeńnia pačynaje ŭsio bolš aktyŭna pierasiakacca ź niebiaśpiečnymi zonami, asabliva ŭ Zachodniaj Afrycy. Ludzi pačali pranikać tudy, kudy raniej im šlach byŭ zakryty.
Tłumačeńnie hetamu daje hienietyka. Mienavita ŭ hety čas i ŭ hetym rehijonie ŭ našych prodkaŭ pačała raspaŭsiudžvacca mutacyja, jakaja vyklikaje sierpapadobnakletačnuju aniemiju — hienietyčnuju anamaliju erytracytaŭ, jakaja, niahledziačy na ŭłasnuju niebiaśpieku, daje nośbitu mocny pryrodny imunitet suprać malaryi.
Doŭhi čas u navucy panavaŭ stereatyp, što malaryja stała masavym zabojcam tolki paśla niealityčnaj revalucyi, kali ludzi pačali vysiakać lasy pad pali, žyć asieła i stvarać štučnyja vadajomy, idealnyja dla kamaroŭ. Adnak novyja danyja dakazvajuć, što infiekcyjnyja chvaroby byli najmahutniejšym evalucyjnym presam zadoŭha da źjaŭleńnia pieršych fiermieraŭ. Vyžyvańnie i raśsialeńnie našaha vidu vyznačalisia nie tolki zdolnaściu palavać na źviaroŭ, ale i zdolnaściu vystajać suprać mikraskapičnaha parazita.
Kamientary