«Jana hadami ciarpieła, a paśla adzin raz udaryła muža nažom — hetaha chapiła, kab zabić»
Historyi biełarusak, jakija byli vymušanyja abaraniacca, ale trapili za kraty za zabojstva.
Biełaruskaja milicyja štohod fiksuje ŭ siarednim kala 80 tysiač paviedamleńniaŭ pra siamiejny hvałt — mnohija ź ich skančvajucca trahična. A sam Łukašenka razyhryvaŭ ździŭleńnie, kali ŭ 2024 hodzie daviedaŭsia pra žančynu, jakaja atrymała šeść hadoŭ za zabojstva muža-ahresara: «Navošta jaje ŭvohule pasadzili?»
Pry dapamozie eks-palitźniavolenych «Naša Niva» sabrała niekalki historyj biełarusak, jakija apynulisia za kratami na šmat hadoŭ, nie vytrymaŭšy ździeki partnioraŭ-ahresaraŭ i navat baćki. Žančyn, jakija ŭ rospačy vyrašylisia sami vyrašyć «prablemu» samym žorstkim sposabam, nie pabačyŭšy inšych šlachoŭ.
Advakat: vielmi časta śledčyja addajuć pieravahu pakazčyku ŭłasnaj efiektyŭnaści, a nie losu ludziej
Pa słovach advakata, jaki śpiecyjalizujecca ŭ kryminalnych spravach, śpiecyjalnyja zakon ab siamiejnym hvałcie mocna palepšyŭ by žyćcio ŭsim udzielnikam pracesu, ale navat u dziejnym zakanadaŭstvie zakładzienyja ŭsie miechanizmy dla abarony taho, chto abaraniaŭsia sam, tolki b było žadańnie budavać takuju liniju ŭ śledčych.
«Zaŭsiody pry najaŭnaści dokazaŭ možna pierakvalifikavać «zabojstva» ŭ pieravyšeńnie miežaŭ nieabchodnaj abarony. Ci kali my kažam pra kanflikt, jaki doŭha tleŭ, kali žančynu źbivali praciahły čas, isnuje takaja farmuloŭka jak naniasieńnie škody ŭ stanie afiektu. Ale niahledziačy na najaŭnaść takoha artykuła ŭ našym KK ja ni razu nie čuŭ sam, kab jon prymianiaŭsia».
Ludziej na svabodzie paśla fizičnaha sutyknieńnia ŭ kanfliktach mahło b zastavacca i bolš, ale, pa słovach surazmoŭcy, vielmi časta śledčyja addajuć pieravahu pakazčyku ŭłasnaj efiektyŭnaści, a nie losu ludziej.
U jaho praktycy było ŭsiaho dva kiejsy ź nieabchodnaj abaronaj, jakija skončylisia dla klijentaŭ paśpiachova:
«U pieršaj historyi mianie pryznačyli abaroncam u miežach dziažurstva. Moj klijent piŭ z tavaryšam — uźnik kanflikt, zaviazałasia bojka. U pracesie klijenta skrucili ŭ łokcievy zacisk i pačali dušyć. Jon, u svaju čarhu, schapiŭ nož i pačaŭ nanosić im udary, traplajučy mužčynie zzadu ŭ vobłaść plačej, łapatak i hałavy».
U hetym vypadku atrymałasia dakazać nieabchodnuju abaronu, bo klijent ryzykavaŭ być zadušanym, jamu treba było vyžyć. A naniesienyja im samim paškodžańni akazalisia niehłybokimi. Da taho ž nie byli zakranutyja žyćciova važnyja orhany.
Jašče adzin paśpiachovy kiejs advakata byŭ źviazany akurat z temaj chatniaha hvałtu.
«U darosłaj siamiejnaj pary vybuchnuła pobytavaja sprečka. Niečakana jana vyliłasia ŭ toje, što muž, z boku jakoha raniej nikoli nie byli zaŭvažanyja prystupy ahresii, kinuŭsia źbivać žonku i pahražać zavieźci jaje na lecišča, kab zakapać. U vyniku ŭ hiematomach u jaje było nie tolki ŭsio cieła, ale i hałava. U momant zamiašańnia klijentka padchapiłasia, znajšła maleńki kuchonny nožyk i pačała im abaraniacca — takim pikavym udaram».
Padčas śledstva šmat pytańniaŭ vyklikała, čamu praniknieńnie naža pryjšłosia na vobłaść łapatki — vyhladała, nibyta jon sam źbiahaŭ, a značyć i razmova pra samaabaronu mahła skončycca.
«Ale muž sam paćvierdziŭ, što pahražaŭ žoncy zabojstvam. Jaho pakazańni dapamahli paćvierdzić našy. Akramia taho, nie chaču być seksistam, ale dapamahła i źmiena śledčaha: kali na miesca mužčyny pryjšła žančyna. Jana nibyta bolš salidaryzavałasia z majoj klijentkaj i pavieryła ŭ toje, što jana nie prosta tak usadziła mužu nož u śpinu, a była vymušanaja zrabić heta ŭ pracesie abarony. Pa vyniku jaje pakinuli na svabodzie».
«Vialikaja kolkaść asudžanych žančyn paŭtarała žyćciovy scenar ułasnaj siamji»
Darja Afanaśjeva ŭ Biełarusi zajmałasia aśvietnickaj pracaj, raskazvajučy ŭ aŭtarskim błohu pra seksizm i fieminizm. Kali jana apynułasia ŭ žanočaj kałonii za ŭdzieł u pratestach z nahody falsifikacyi prezidenckich vybaraŭ-2020, to vyrašyła pastavicca da hetaha miesca jak da prastory dla daśledavańnia ŭ cikavym joj kirunku siamiejnaha hvałtu:
«Mnie treba było niejak pieražyvać niespraviadlivaść vyraku, i heta było adnym sa sposabaŭ. Usio ž składana ŭjavić, kali jašče b u adnym miescy sabrałasia b tak šmat žančyn z padobnym žyćciovym dośviedam. I ja pačała brać intervju ŭ tych, chto hatovy byŭ dzialicca sa mnoj svajoj historyjaj».
Značnaja častka žančyn, jakija patrapili za kraty za zabojstva partniora (ci jaho namier) i ź jakimi paznajomiłasia Darja, byli z marhinalizavanych hrup. Niechta ź ich sam mieŭ prablemy z ałkaholem ci narkotykami. U inšych złoŭžyvaŭ partnior, i heta stanaviłasia vuhalem u raspalvańni kanfliktaŭ.
Darja taksama źviarnuła ŭvahu, što vialikaja kolkaść asudžanych paŭtarała žyćciovy scenar ułasnaj siamji.
«Niekatoryja žančyny navat nie ŭśviedamlali, što znachodzilisia ŭ abjuziŭnych stasunkach, bo ich baćki žyli pa takim samym paternie. Jany ź dziacinstva, hadami, nazirali, jak ich maci bjuć. Heta było normaj u destruktyŭnaj siamji, tamu adkul było ŭziacca razumieńniu, što kanflikty mohuć vyrašacca razmovami. Adna žančyna mnie niejak skazała: «Nu, blin, a kali ja da jaho dakałupałasia, i jon mnie daŭ aplavuchu, jak jašče mianie było spynić? Ja realna byvaju vielmi emacyjnaj».
Historyja Ludmiły, jakaja 20 hadoŭ ciarpieła paboi ad muža
Nie ŭsie razhladajuć vyrašeńnie spravaŭ kułakami jak štości asablivaje i praciahvajuć apraŭdvać muža-ahresara, navat sieŭšy ŭ turmu.
«Ludmile (imia źmienienaje — NN) było kala 53 hadoŭ, kali my paznajomilisia ŭ kałonii. Jaje asudzili na try hady pazbaŭleńnia voli pa 147‑m artykule KK (naniasieńnie ciažkich cialesnych paškodžańniaŭ — NN) za toje, što pakalečyła muža nažom. Prytym što jon sam prysutničaŭ na sudzie i prasiŭ nie karać žonku. Jana ž paśla hety fakt abahaŭlała — maŭlaŭ, «jaki ŭ mianie cudoŭny muž! Ja ž jaho nie pieršy raz niaviečyła, a jon mianie ŭ sudzie abaraniaŭ!»
Toje, što jana bolš za 20 hadoŭ ciarpieła paboi tyrana, u vyniku jakich u jaje amal nie funkcyjanavała pravaja ruka, apuskałasia. Heta byli prosta «siamiejnyja sprečki», a jana «niapravilna zakryłasia».
Historyi Maryi, muž jakoj vyžyŭ paśla sproby zabojstva
Daloka nie kožnaja ŭvohule hatovaja raskazvać, što zabiła. U kałonii los źvioŭ Darju ź biełaruskaj, jakuju asudzili za sprobu zabojstva muža.
«Maryi (imia źmienienaje — NN) było 48 hadoŭ. Muž źbivaŭ jaje hadami. Situacyja ŭ ich była dosyć typovaja: ažanilisia, a paśla «jaho jak padmianili». Horš stała paśla naradžeńnia dziaciej (u tym liku tamu, što Maša stała jašče bolš zaležnaj ad muža i finansava, i maralna). Pry hetym jana kazała, što imknułasia ŭsio daravać, nie zaŭvažać, ale hradus ahresii tolki pavialičvaŭsia. Pakul užo jana nie była vymušanaja abaraniać siabie i dzicia z kuchonnym nažom u rukach».
Maryi prysudzili siem hadoŭ źniavoleńnia, niahledziačy na toje, što muž, jaki vykaraskaŭsia z komy i zmoh prysutničać na sudzie, prasiŭ pakinuć žonku na voli. U tym liku spasyłajučysia na toje, što sam nie daść rady ź dziećmi.
«Dla mianie pakazalnaja roźnica, jak prosta ŭ našaj dziaržavie možna zabrać zajavu ab siamiejnym hvałcie i nijak nie karać chatniaha «baksiora» i jak składana spynić praces pakarańnia, kali paškodžańni mužčynie naniesła žančyna», — zaŭvažaje Darja.
«Plus na vyrak nijak nie ŭpłyvajuć fakty źniatych z žančyn pabojaŭ, dałučanyja da spravy. Ci śviedčańni, što jany ŭžo źviartalisia ŭ milicyju pa dapamohu. Ałharytm pakarańnia ŭ nas adnolkavy dla «prostych» zabojcaŭ i tych, chto rašyŭsia na taki strašny krok u metach samaabarony».
Na momant znajomstva Darji z Maryjaj taja siadzieła ŭ homielskaj kałonii piaty hod sa svaich siami i čakała pieravodu ŭ kałoniju-pasielišča. Heta takaja forma pasłableńnia režymu dla asudžanych. Na žal, raźličvać na jaho možna pad samy kaniec terminu ci ŭ vypadku ščylnaha supracoŭnictva z administracyjaj kałonii.
Historyja Kryściny, jakaja arhanizavała zabojstva baćki
«Kryścina Karniejeva dasiadzieła svoj termin 14 hadoŭ ad zvanka da zvanka, bo admaŭlałasia ad luboha supracoŭnictva z kałonijaj», — pierachodzić da raskazu jašče adnoj dramatyčnaj historyi Darja.
Z Kryścinaj Darja apynułasia ŭ adnym atradzie. Spačatku jana nie mahła zrazumieć, adkul joj znajomy tvar hetaj dziaŭčyny. Potym ža zhadała, što bačyła Kryścinu ŭ dakumientalnym filmie aŭtarstva Haliny Adamovič «Charošych dziaŭčynak nie bjuć». Stužka vyjšła na «Biełaruśfilmie» ŭ 2019 hodzie, kali ŭ krainie jašče pracavała schovišča «Radzisłavy» dla žančyn i dziaciej, što paciarpieli ad chatniaha hvałtu.
Baćka Kryściny źbivaŭ jaje maci. Kali ž taja vyrašyła schavacca ad ahresara ŭ svajakoŭ, to zabiŭ baćku žonki i spaliŭ jaho dom. Mužčynu pasadzili na 11 hadoŭ, ale paśla vyzvaleńnia jon nie spyniŭsia. Z prahaj pomsty mužčyna pahražaŭ zabić ciapier užo byłuju žonku za toje, što taja zaviała novuju siamju, pakul jon siadzieŭ. Byŭ jon pakryŭdžany i tym, što rodnaja dačka ŭziała sabie proźvišča ajčyma. Zafiksavana, što Kryścina z maci źviartałasia ŭ milicyju z prośbaj abaranić ich, ale siłavyja struktury nie ŭsprymali novyja pahrozy na słovach usurjoz.
«U vyniku Kryścina vyrašyła abaranić siabie sama. Paprasiła dapamahčy siabroŭ. Za toje, što zabojstva baćki było spłanavanaje i ździejśnienaje hrupaj asob, joj prysudzili žorstkija 14 hadoŭ. Jana adsiadzieła ŭsie 14. Dziaržava pakarała jaje za toje, što nie zmahła svoječasova abaranić».
Pravaabaronca Nasta Łojka pry hetym dadaje, što nieviadoma, što čakaje takich žančyn pa skančeńni terminu:
«Žančyny vyzvalajucca, a doma ich čakajuć tyja ž mužčyny. Ničoha nie mianiajecca. Daloka nie ŭsie rašajucca na razvod i pieramieny i paśla kałonii. Psichałahičnuju pracu ni z asudžanaj, ni z paciarpiełym nichto nie pravodzić, tamu časta žančyny znoŭ traplajuć za kraty ŭžo za recydyŭ. Nie raz ja čuła ŭ kałonii pahrozy: «Ja vyjdu i dabju».
Rezanansnaja sprava siamiejstva Taratutaŭ
Trahiedyja ŭ domie Alaksandra i Anastasii Taratutaŭ prahrymieła, zdajecca, na ŭsiu Biełaruś. Za katavańnie i zabojstva trochhadovaha syna baćku prysudzili śmiarotnaje pakarańnie, maci — 25 hadoŭ źniavoleńnia.
Zhodna z materyjałami spravy, pjanyja muž z žonkaj «na hlebie niepryjaznaha staŭleńnia da svajho syna rukami, nahami dy ćviordym tupym pradmietam nanieśli jamu nie mienš za dzieviać udaraŭ». Bolšaja častka ź ich pryjšłasia na hałavu, ad čaho dzicia pamierła na miescy.
Nasta Łojka apynułasia z Anastasijaj Taratuta ŭ adnoj kamiery SIZA. Paźniej jany peŭny čas znachodzilisia ŭ adnym atradzie kałonii.
«Jana raskazvała, što piataje dzicia naradziłasia z razumovym adchileńniem, tamu časta kryčała. Muž pačaŭ na heta psichavać, źbivać syna. Źbivaŭ jon i partniorku. Naścia kazała, što pisała na muža zajavu ŭ milicyju, ale sprava skončyłasia štrafam. Zafiksavana było i toje, što ŭ śniežni 2022‑ha jana źviarnułasia ŭ sacyjalnuju słužbu z prośbaj niejak dapamahčy, kab jana ŭ tym liku zmahła razyścisia z mužam. Na što psichołah paraiła joj pamirycca z partnioram, bo «ŭ vas ža stolki dziaciej!»
Praź miesiac zdaryłasia viadomaja trahiedyja. Na sudzie sužency vinavacili adno adnaho. U razmovie z Nastaj Łojkaj Taratuta śćviardžała, što, kali muž pačaŭ źbivać dzicia, jana ŭvohule znachodziłasia ŭ susiednim pakoi:
«Jana była nijakaja, razhublenaja i dezaryjentavanaja. Da taho ž, kali jaje synu, jaki prysutničaŭ na kuchni padčas trahiedyi, spoŭniłasia 14 hadoŭ, da jaho pryjšli z vobšukam, a Naści skazali pryznać vinu — inakš, maŭlaŭ, saŭdzielnikam u spravie staŭ by i syn. Jana padpisvała ŭsio, nie čytajučy, kab vyratavać syna».
Nasta Łojka vieryć hetym słovam Taratuty i ličyć, što nasamreč jana nie zabojca, a achviara.
«Jana pavinna była stać paciarpiełaj, kali b hvałtam u ich siamji zanialisia b raniej. Dla mianie jana ni razu nie saŭdzielnica na roŭnych, jak heta vyhladała pa prysudzie», — pierakananaja Łojka.
Historyja Tamary — čynoŭnicy ź sielsavieta
Eks-palitźniavolenaja, aktyvistka i błohierka Iryna Ščasnaja paznajomiłasia z Tamaraj (imia źmienienaje), kali jaje etapavali z Vaładarki ŭ mahiloŭski SIZA.
«Heta byŭ 2021 hod, palityčnych žančyn u SIZA Mahilova amal nie było, i ja trapiła ŭ kamieru, u jakoj dźvie dziaŭčyny siadzieli za raspaŭsiud narkotykaŭ i jašče adna žančyna, amal pieradpiensijnaha ŭzrostu, była aryštavanaja za zabojstva muža».
Tamara raskazała Irynie, što ŭsio žyćcio adpracavała ŭ adnym ź sielsavietaŭ Mahiloŭskaj vobłaści.
«Praz toje, što jana była navidavoku, mieła publičnuju pasadu, joj soramna było vynosić z domu ŭsio toje, što adbyvałasia. A adbyvałasia toje, što muž tyraniŭ, stabilna padymaŭ na jaje ruku, abražaŭ. Jana heta ŭsio hadami ciarpieła, a adnym dniom u ich uźnikła sprečka i, pa jaje słovach, jon pačaŭ jaje «luta matłašyć». Abaranić nie było kamu — darosłyja dzieci ź imi daŭno nie žyli. Jana kazała, što nie vytrymała, uziała nož i adzin raz udaryła im muža — hetaha chapiła, kab jaho zabić».
Iryna zhadvaje, što ŭvieś čas znachodžańnia ŭ kamiery Tamara płakała i škadavała ab zroblenym.
«Jana płakała, bajałasia za ŭłasny los. Heta vielmi takaja prystojnaja žančyna, adukavanaja, ale ź niejkimi savieckimi markierami, što varta było voś tryvać da kanca, bo «a što susiedzi skažuć».
Tamary prysudzili vosiem hadoŭ. Pa słovach Iryny, sud nijakim čynam nie ŭziaŭ pad uvahu šmatlikija siniaki na ciele žančyny, jakija trymalisia na joj, pakul išło śledstva.
Jak musiać pracavać ź siamiejnym hvałtam?
Pravaabaronca Nasta Łojka ŭpeŭnienaja, što spracuje tolki kompleksny padychod.
«Pa-pieršaje, patrebnaje šyrokaje infarmavańnie. Užo ŭ škołach varta pačynać tłumačyć dziaŭčynkam i chłopčykam, što takoje chatni hvałt i asabistyja miežy. Sučasnaje pakaleńnie ŭžo bolš prasunutaje ŭ hetym na kantraście z bolš stałymi ludźmi. Pa-druhoje, abaviazkova pavinny isnavać profilnyja hramadskija arhanizacyi, niezaležnyja šełtary, haračyja linii. Toje, što rabiła «Radzisłava» ŭ svoj čas, było nieacennym — u ich možna było i žyć, i atrymać psichałahičnaje i jurydyčnaje supravadžeńnie. Vielmi važna, kab žančynie va ŭraźlivym stanie było kudy pajści».
Tolki potym, ličyć surazmoŭca, u hulniu musić uvodzicca pravavaja abarona.
«Kali achoŭnyja ordary, to kab ich možna było vydać navat stałkieram, nie daciahvajučy da strašnych rečaŭ. Ludziej treba matyvavać dałučacca da prahram psichałahičnaj reabilitacyi — jany pavinny być dastupnyja, a za ŭdzieł u ich musiać prapanoŭvacca bonusy (naprykład, źniaćcio z uliku). Zakon ža musić być tolki pravavoj ramkaj, kab paŭnamoctvy milicyi nie pašyralisia da toj stupieni, kab hetym možna było złoŭžyvać. Dadatkova pavinna isnavać mahčymaść hramadskaha kantrolu za dziejańniami milicyi».
Pahadžajecca z hetym i juryst:
«Hłabalna tut dapamahli b prafiłaktyčnyja miery. Kab na etapie pieršaj administratyŭki za skandały i źbićcio ludziej razvodzili pa roznych kutach i pracavali b ź imi».
Psichołah i traŭmaterapieŭt, jaki ŭ svoj čas vioŭ hrupu dla mužčyn-ahresaraŭ, jakija stajali na ŭliku i jakich prymusili naviedvać sustrečy z terapieŭtam u miežach prafiłaktyki, upeŭnieny, što ŭ takoj składanaj źjavie sapraŭdy niama adnaho vyratavalnaha dziejańnia.
«Hvałt — heta ŭžo vynik šerahu akaličnaściaŭ, jakija pryviali da taho, što mienavita hvałt staŭ asnoŭnaj formaj kamunikacyi ŭ čałavieka. Tamu ja liču, što praca pa hetym kirunku pavinna pačynacca sa škoły. Važna raspracoŭvać prahramy, dzie paniaćcie hvałtu, ahresii, zdarovaj ahresii, spartovaj złości i zdarovaj kankurencyi buduć vyrazna apisanyja i raźmiežavanyja. Treba tłumačyć dzieciam, što traŭmatyzacyja, bulinh mohuć pryvieści da prystupaŭ ahresii, ale važna danieści, što isnujuć mietady pieraadoleńnia padobnych stanaŭ».
Z hetaj zadačaj, akramia baćkoŭ, na dumku śpiecyjalista mahło b dać rady Ministerstva adukacyi. U MUS ža, na jaho pohlad, pavinny bolš jakasna skancentravacca na pieravychavańni ludziej.
«Dla hetaha, viadoma, pavinny rychtavać śpiecyjalistaŭ. Važnaja budzie lubaja praca, jakaja dapamahaje ludziam kantralavać svaje emocyi i dziejańni — ci toje hrupa rehulacyi hnievu, ci toje prahramy adaptacyi paśla źniavoleńnia, a taksama praca z paciarpiełymi ad hvałtu dla adnaŭleńnia adčuvańnia svaich pravoŭ, mahčymaściaŭ i miežaŭ.
U narmalnaj pravavoj dziaržavie, ja dumaju, nie było b prablem ź sinchranizacyjaj usich struktur, zacikaŭlenych u palapšeńni situacyi ź siamiejnym hvałtam».
***
Pa dadzienych Ministerstva pracy i sacabarony, u terytaryjalnyja centry sacabsłuhoŭvańnia štohod źviartajecca pa dapamohu kala 12 tysiač paciarpiełych ad chatniaha hvałtu, ź ich 2500 — heta žančyny ź dziećmi.
Pa krainie pracuje 130 dziaržaŭnych kryzisnych pakojaŭ dla achviar chatniaha hvałtu. Ale pa fakcie pałova achviar tudy nie źviartajecca praz strach, niaviedańnie ci niaŭpeŭnienaść, što im dapamohuć. Jašče častka sutykajecca z prapanovaj siamiejnaha «prymireńnia». Usie ž niezaležnyja inicyjatyvy ŭ krainie, u tym liku tyja, jakija śpiecyjalizavalisia na temie siamiejnaha hvałtu, byli razhromlenyja ŭ 2021 hodzie razam ź inšymi NKA.
Da infarmacyi
Kruhłasutačnyja telefony kryzisnaj dapamohi:
+37529 367-32-32,
+37529 317-32-32.
Ciapier čytajuć
«Jana hadami ciarpieła, a paśla adzin raz udaryła muža nažom — hetaha chapiła, kab zabić»2
Kamientary
Składanna pavieryć u afiekt paśla šmatlikich hadoŭ taleravańnia hvałtu, a nie kali samaabaraniajecca adrazu.