Jaje nie chacieli brać u muzyčnuju škołu, a ŭ 14 jana syhrała ŭ Karniehi-chole ŭ Ńju-Jorku. Biełaruskaja skrypačka — pra žyćcio ŭ Łondonie, zarobki i čym skrypka Stradyvary za 14 miljonaŭ jeŭra adroźnivajecca ad zvyčajnaj

My pahavaryli ź Jevaj pra toje, ci možna pražyć u Łondanie z kancertaŭ i kolki zarablajuć muzyki viadučych brytanskich arkiestraŭ. A jašče — pra biełaruskuju muzyku i adukacyju, jak prafiesijnaja zajzdraść moža stać ruchavikom karjery i čamu jana nie zdaść skrypku u bahaž navat pad pahrozaj śmierci.

«Ź Ńju-Jorka ja amal ničoha nie pamiataju: siadzieła ŭ hateli i zajmałasia»

«Naša Niva»: Jeva, vy pačali hrać na skrypcy ŭ piać hadoŭ, a ŭ dzieviać užo pastupili ŭ Respublikanskuju himnaziju-kaledž pry Akademii muzyki. Ci było ŭ vas zvyčajnaje dziacinstva — siabry, dvor, kanikuły? Ci byŭ čas na heta?

Jeva Vołkava: U peŭnaj stupieni ŭsio heta było. Ja chadziła ŭ škołu, u kaledžy sa mnoj vučylisia adnakłaśniki, jakija taksama byli muzykami, tamu kamunikacyi chapała.

A voś kanikuły byli asabliva balučaj temaj. Padarožničać dziela adpačynku ja pačała tolki paśla zakančeńnia bakałaŭryjatu. Da taho ŭsie siamiejnyja pajezdki byli źviazanyja z majoj karjeraj: konkursy, majstar-kłasy, fiestyvali, kancerty za miažoj. Pahladzieć niešta ŭ dziacinstvie mnie amal nie ŭdavałasia: u asnoŭnym padarožžy prachodzili sa skrypkaj u hatelnych numarach. 

Maja mama ŭ dziacinstvie vielmi surjozna zajmałasia baletam. Dumaju, jana chacieła dać mnie jak maha bolš mahčymaściaŭ raźvivacca ŭ tym, što mnie padabajecca. Baćki matyvavali mianie padavacca na konkursy, jeździć na fiestyvali. Mama vielmi šmat hetym zajmałasia, ale jana nikoli nie chacieła vyraścić ź mianie virtuozku — joj chaciełasia, kab ja raźvivałasia ŭ tym, što lublu.

«NN»: Kolki hadzin u dzień vy zajmalisia? Ci byvali momanty, kali vy pačynali nienavidzieć skrypku?

JEV: Moj muzyčny šlach byŭ vielmi niaroŭny. Nie było takoha, što ŭ piać hadoŭ ja pryjšła ŭ muzyčnuju škołu i ź mianie adrazu pačali hadavać Pahanini.

Ale prykładna ŭ dziesiać hadoŭ ja sama vyrašyła, što pavinna zajmacca šeść hadzin na dzień, i doŭha starałasia trymacca hetaha hrafika.

Ciapier usio zaležyć ad dnia i ad taho, kolki repiertuaru treba vyvučyć. Kali možna palenavacca, ja, viadoma, palanujusia. Kali treba niešta vyvučyć — budu zajmacca da pieramožnaha kanca.

Mnie zdajecca, u kožnaha čałavieka jość niejkaja dziciačaja traŭma. Maja, napeŭna, — praźmiernaja ambicyjnaść i žadańnie dakazać usim navokał, jakaja ja krutaja. Heta jeła mianie znutry. Mnie zdavałasia, što treba zajmacca, bo tolki praz heta ja mahu zasłužyć luboŭ, pavahu, razumieńnie i ŭsio astatniaje. Nie ŭ tym sensie, što baćki mianie nie lubili. Prosta ja bačyła, jak šmat jany dla mianie robiać, i adčuvała, što pavinna addavać jašče bolš.

«NN»: Pamiatajecie, jakim byŭ vaš pieršy dośvied sceny?

JEV: Pieršy publičny vystup ja amal nie pamiataju — heta byŭ chiba pieršy ekzamien u muzyčnaj škole. U dziacinstvie ja była vielmi tryvožnaj. Kali vychodziła na scenu, pierad vačyma niby ŭźnikała zasłona — było vielmi strašna. Tamu ŭspaminaŭ zastałosia niašmat. Tryvožnaść i bojaź sceny supravadžali mianie vielmi doŭha.

Ciapier ja adčuvaju siabie značna bolš upeŭniena. Heta była maja samaja vialikaja prablema: u pracy možna praličyć techničnyja i muzyčnyja rečy, ale ŭ pavodzinach na scenie zaŭsiody zastajecca niepradkazalny elemient, i mianie heta strašenna razdražniała. Ja čytała litaraturu, intervju muzykaŭ pra toje, jak jany z hetym spraŭlajucca, i apošnija piać hadoŭ aktyŭna pracavała nad saboj. Ciapier na scenie ja pačuvaju siabie całkam dobra. 

«NN»: U 11 hadoŭ vy ŭpieršyniu vystupili ź Biełaruskim dziaržaŭnym simfaničnym arkiestram. Jak heta adbyłosia?

JEV: U himnazii-kaledžy, zdajecca, dvojčy na hod ładzili prasłuchoŭvańni, kab vybrać tych, chto syhraje z arkiestram. Doŭhi čas heta było majoj maraj. Na pieršym prasłuchoŭvańni mianie nie ŭziali, i ja vielmi zasmuciłasia. Pasprabavała nastupnym razam — i ŭsio atrymałasia. Było vielmi chvalujuča, ale tady ja adčuvała siabie zorkaj. Heta było pryjemna.

«NN»: U padletkavym uzroście vy vystupali ŭ Ńju-Jorku. Što heta byŭ za kancert?

JEV: Heta byŭ kancert łaŭreataŭ konkursu ŭ Japonii. Mianie zaprasili, i my pajechali. Vystupali dzieci i darosłyja z roznych naminacyj.

Mnie było prykładna 14 hadoŭ. Bolšuju častku času ja praviała ŭ hateli: zajmałasia i rychtavałasia, tamu z samoha Ńju-Jorka pamiataju mała.

Vystupać było tryvožna. Sa mnoj hraŭ moj piedahoh — jon skrypač i pijanist, tady akampanavaŭ mnie na fartepijana. Paśla jon skazaŭ: «Usie havorać, što ŭ Carnegie Hall bolš chvaluješsia, čym u inšych kancertnych załach. Tam jość asablivaja atmaśfiera».

«NN»: Chočacie paŭtaryć taki vystup užo ŭ darosłym uzroście?

JEV: Nie mahu skazać, što heta asobnaja ambicyja. Pryjemna hrać u prestyžnaj zale, ale ŭ mianie zaŭsiody bolš žadańnia vykanać kankretny tvor, čym syhrać u niejkim asablivym miescy. Ad hetaha atrymlivaju bolš zadavalnieńnia. Viadoma, było b niabłaha, ale pahladzim. 

Pavialičyć

«U Brytanii vyśvietliłasia, što z vykładčykam možna spračacca»

«NN»: Što biełaruskaja muzyčnaja adukacyja dała vam takoha, čaho nie dała brytanskaja? A što paśla daviałosia ŭ sabie pierabudoŭvać?

JEV: Mocny bok biełaruskaj sistemy — vielmi hruntoŭnaja tearetyčnaja baza: kampazicyja, harmonija, analiz taho, jak uładkavanaja muzyka. U kaledžy hetamu pryśviačałasia šmat dyscyplin i času. Kali ja pryjechała ŭ Vialikabrytaniju, dla mianie było šokam, što na pieršym kursie kansiervatoryi my vykonvali zadańni pa teoryi, jakija ŭ Biełarusi rabili prykładna ŭ piatym ci siomym kłasie. Ja bajałasia, što budzie składana, a atrymałasia naadvarot.

U Biełarusi bolš dyscypliny: da ekzamienaŭ treba surjozna rychtavacca, tabie staviać adznaki, u dziacinstvie ciabie aceńvajuć značna bolš stroha. Jość stereatyp pra biełaruskich i rasijskich muzyčnych piedahohaŭ, jakija nie saromiejucca ŭ vyrazach, kali krytykujuć. My z hetym, viadoma, taksama sutykalisia. Nie viedaju, nakolki dobra heta było ŭ momancie dla dziciaci, ale ciapier ustojlivaść i zdarovaje ŭsprymańnie krytyki mnie dapamahajuć: što b tabie ni skazali, treba praciahvać pracavać.

U Vialikabrytanii muzyčnyja škoły jość, ale śpiecyjalizavanych ustanoŭ, kudy dzieci pastupajuć u rańnim uzroście, nie tak šmat. Bolšaść zajmajecca pryvatna i zdaje ekzamieny, jakija, na moj pohlad, praściejšyja za ekzamieny ŭ biełaruskich muzyčnych škołach. Tamu ŭ Biełarusi značna raniej pryvučajuć da rehularnych zaniatkaŭ i surjoznaj acenki vyniku.

U Brytanii na kansiervatorskim uzroŭni značna bolš refleksii. My šmat razvažali, jak hraje adzin muzykant, jak druhi, što pamiž imi ahulnaha, čym jany adroźnivajucca, jak syhraŭ by ty sam i čamu. Tut mienš hatovych praviłaŭ i bolš svabody.

Paśla biełaruskaj sistemy ŭ hetaj svabodzie spačatku hublaješsia. Ty pryvykła: vykładčyk skazaŭ — ty robiš. A ŭ Vialikabrytanii vyśviatlajecca, što ŭ ciabie jość prava vybaru i jano navat zaachvočvajecca. Možna spytać vykładčyka: «A čamu nielha syhrać tak?» Pačniecca dyskusija, i, mahčyma, razam vy pryjdziecie da treciaha varyjantu. Tut šmat čytajuć, pišuć ese, analizujuć litaraturu i farmujuć ułasnaje mierkavańnie.

«NN»: Vy pastupili adrazu ŭ try łondanskija kansiervatoryi. Nakolki składana prajści taki adbor?

JEV: Dla mianie pastupleńnie nie było vielmi składanym, bo mnie pašancavała mieć dobruju techničnuju i muzyčnuju bazu. Ale šmat zaležyć ad taho, kolki ŭ kankretny hod vydzielena finansavańnia na peŭnaje adździaleńnie i ź jakich krain pryjazdžajuć studenty.

Naprykład, kali ŭ niejki hod pryjazdžaje šmat studentaŭ z Kitaja, u jakich časta bolš mahčymaściaŭ apłacić adukacyju samastojna i nie atrymlivać stypiendyju, ahulnych miescaŭ, mahčyma, budzie mienš, jak i stypiendyjalnych. Ale ŭsio zaležyć ad kankretnaj kansiervatoryi, adździaleńnia i hoda.

Kali ty možaš sam apłačvać vučobu, pastupić, dumaju, nie tak ciažka: prymajuć mnohich. Ale adukacyja vielmi darahaja, tamu amal usie zmahajucca za stypiendyi, a ich atrymlivajuć niamnohija.

«NN»: Što było samym składanym paśla pierajezdu ŭ Vialikabrytaniju?

JEV: Spačatku było ciažka i z movaj, i z kamunikacyjaj. Možna viedać movu, ale ŭ kožnaha z nas jość ułasnyja frazy, maniera havaryć i prezientavać siabie — toje, praz što prajaŭlajecca naša indyvidualnaść i za što ludzi nas lubiać abo nie lubiać. Kali ty niadaŭna karystaješsia movaj, ciažka zrazumieć, jak pierabudavać svaju biełaruskuju asobu pad anhlijskuju movu i pry hetym zastacca sapraŭdnaj.

Mnie było ciažka pakazvać siabie ludziam i znachodzić siabroŭ. Anhlijski mientalitet davoli strymany, ludzi mała dzielacca asabistym. Ja viedała pra heta, ale nie čakała, što tak budzie amal z usimi.

Zatoje ludzi vielmi dobrazyčlivyja, kanflikty ŭźnikajuć redka. Strymanaść pieraškadžaje, kali chočaš pasiabravać, ale dapamahaje, kali treba vyrašyć prablemu: nie budzie abrazaŭ i «kačańnia pravoŭ», razmova zaŭsiody zastaniecca spakojnaj. 

«Dla kamfortnaha žyćcia ŭ Łondanie treba 1600—1700 funtaŭ u miesiac»

«NN»: Vy vučylisia ŭ Karaleŭskim kaledžy muzyki na poŭnaj stypiendyi. Na što jaje chapała?

JEV: Ja skončyła kaledž u lipieni. Poŭnaja stypiendyja pakryvała vyklučna košt adukacyi, ale nie žyllo i inšyja žyćciovyja vydatki. Studentam možna padpracoŭvać, ale jość abmiežavańni: nielha pracavać jak samazaniaty, a vypłaty za pracu afarmlajucca praz univiersitet i abkładajucca padatkam.

Aficyjny nieabkładany minimum u Vialikabrytanii — kala 12 tysiač funtaŭ za hod (heta prykładna 14 tysiač jeŭra, abo amal 50 tysiač rubloŭ. — NN), ale dla Łondana heta, viadoma, vielmi mała.

Paśla vypusku ja analizavała, da jakoha dachodu chacieła b pryjści. Dla adnosna kamfortnaha žyćcia ŭ Łondanie, na moj pohlad, treba mieć 1600—1700 funtaŭ u miesiac (prykładna 1900—2000 jeŭra, abo 6600—7000 rubloŭ. — NN). Heta pavinna pakryvać žyllo, ježu, transpart i ŭsie astatnija vydatki, kab možna było žyć u narmalnaj kvatery i niešta adkładać.

U dalejšym ja chacieła b praciahnuć svaju adukacyju. Moj piedahoh kazaŭ, što dobramu muzykantu treba vučycca da 35 hadoŭ. Heta mohuć być Artist Diploma, daktarantura — uvohule, varta vučycca jak maha bolš. Padčas vučoby ty nie tolki atrymlivaješ viedy, ale traplaješ u roznyja instytuty, znajomišsia ź ludźmi z roznych krain, stvaraješ prafiesijnuju sietku kantaktaŭ. Čym bolš vučyšsia, tym bolš ludziej sustrakaješ i tym bolš šancaŭ, što ŭ budučyni vy budziecie supracoŭničać.

«NN»: Kolki moža atrymać skrypač u Łondanie za kancert? Ci možna žyć tolki z muzyki?

JEV: Roskid zarobkaŭ vielmi vialiki. Jość toje, što my nazyvajem chałturami: vystupy na karparatyvach, viasiellach, pachavańniach. Možna hrać ź niezaležnymi arkiestrami, jakija zaprašajuć na asobny prajekt, a možna pracavać pa kantrakcie ŭ pastajannym arkiestry — naprykład, London Symphony Orchestra abo London Philharmonic Orchestra.

Nakolki ja čuła, zarobki ŭ takich arkiestrach pačynajucca prykładna ad 30 tysiač funtaŭ za hod (kala 35 tysiač jeŭra, abo 124 tysiač rubloŭ. — NN). Kali havaryć pra vielmi viadomych muzykaŭ, hanarary mohuć składać ad niekalkich tysiač da 100 tysiač funtaŭ za adzin kancert (kala 117 tysiač jeŭra, abo 413 tysiač rubloŭ. — NN). Ale heta ŭžo imiony maštabu Marty Arhierych abo Van Jujczia — hłyby kłasičnaj muzyki, i šaniec dasiahnuć takoha ŭzroŭniu nievialiki.

Žyć z muzyki možna, ale bolšaść łondanskich muzykaŭ, u tym liku maje vykładčyki, sumiaščajuć roznyja zaniatki: vykładajuć, ihrajuć u arkiestrach i kamiernych ansamblach, vystupajuć solna. Heta zaŭsiody fryłans i spałučeńnie roznych kirunkaŭ.

«Ach ty paskuda, jak ža ty dobra hraješ!»

«NN»: Vy raniej pisali, što pravalili šmat konkursaŭ. Jakaja niaŭdača była samaj balučaj?

JEV: Nie mahu nazvać adnu niaŭdaču, pra jakuju škaduju. Zdarałasia roznaje: na konkursach ja zabyvała tekst, to-bok što hrać dalej, u mianie vypadaŭ z ruk smyčok — čaho tolki nie było. Adrazu paśla pravału heta balić, ale potym uzhadvaješ navat z humaram. Niaŭdačy zdarajucca va ŭsich, u tym liku ŭ vielmi paśpiachovych muzykaŭ, i sami pa sabie ničoha nie dakazvajuć.

Konkurs patrabuje inšaha sposabu padrychtoŭki. Patrebnaja maksimalnaja techničnaja dakładnaść, vyraznaje vykanańnie ŭsiaho, što paznačana ŭ partytury. U žury siadziać roznyja ludzi, i treba spadabacca ŭsim. Heta nie daje šmat prastory, kab prajavicca jak unikalny artyst. Usio treba «pryčasać i prylizać». Na zvyčajnym kancercie možna padumać: «A zrablu tut niešta niezvyčajnaje — mahčyma, niechta nie zrazumieje, ale budzie cikava». Na konkursie takoj raskošy niama: usio pavinna być na sto sa sta.

Ale konkursy karysnyja. U dziacinstvie ja ŭdzielničała nie ŭ samych bujnych ź ich, a ciapier chaču zaniacca konkursami ŭžo śviadoma: pahladzieć, jak usio pracuje, i skłaści dla siabie i budučych vučniaŭ peŭny śpis praviłaŭ, jakija dapamahajuć atrymać vynik.

Najvažniejšaja jakaść sučasnaha muzykanta — adaptyŭnaść: zdolnaść padstroicca pad roznych vykładčykaŭ, žury, aŭdytoryju i kankretnuju padzieju. Važna, kab ideja, jakaja ŭźnikaje ŭ momant vykanańnia, adrazu ŭvasablałasia ŭ huku, bieź nieabchodnaści doŭha zajmacca, kab tolki navučycca jaje realizoŭvać.

«NN»: A što nakont kankurencyi ŭ muzyčnym asiarodździ? Ci znajoma vam prafiesijnaja zajzdraść?

JEV: Muzyčnaja zajzdraść znajomaja mnie jak ništo inšaje. Napeŭna, jana była hałoŭnym ruchavikom majho prahresu. U dziacinstvie ja zusim nie ličyłasia asabliva talenavitaj. Mianie navat nie chacieli brać u muzyčnuju škołu — skazali, što niama słychu. Ale kali dzicia pačynaje zajmacca muzykaj da šaści hadoŭ, u jaho ź vialikaj imaviernaściu moža raźvicca absalutny słych. Sa mnoj tak i adbyłosia.

Kali ja bačyła, jak niechta dobra hraje, mianie pačynała jeści znutry, što ŭ kahości atrymlivajecca lepš, i ja biehła zajmacca. Mama dahetul uzhadvaje, jak my pryjšli ŭ fiłarmoniju na kancert vučniaŭ majoj muzyčnaj škoły. Dziaŭčynka majho ŭzrostu, ź jakoj my paźniej vučylisia i siabravali, vystupała na scenie. Mnie było nastolki nievynosna bačyć jaje pośpiech, što ja schavałasia pad kresła i zakryła vušy, kab nie čuć.

Ja šmat pracavała nad hetym. Zajzdraść moža prymusić pačać niešta rabić, ale tvaja praca nie pavinna naradžacca ź niehatyŭnych pačućciaŭ — lepš, kab jana išła ź lubovi. Ciapier, mnie zdajecca, ja pieratvaryła zajzdraść u natchnieńnie. Hladžu na kahości i dumaju: «Ach ty paskuda, jak ža ty dobra hraješ!» Potym słuchaju, analizuju, što čałaviek robić technična i jak pasprabavać heta samoj.

Tak papaŭniajecca arsienał: ty možaš syhrać i tak, i inakš, a na scenie vybrać tuju zbroju, z dapamohaj jakoj budzieš u siabie ŭlublać.

Kankurencyja taksama, biezumoŭna, isnuje. Byli blizkija siabry, jakija ciškom padavalisia na stypiendyi, konkursy, prajekty i fiestyvali. Ty pytaješ, nad čym čałaviek pracuje, raskazvaješ, što sama nie viedaješ, što rabić, prosiš parady, a jon ničym nie dzielicca. Potym vyśviatlajecca, što jon padaŭsia paŭsiul.

Z časam da hetaha pryvykaješ. Razumieješ, što čałaviek vybraŭ taki mietad i maje prava nie dzialicca svaimi kantaktami i resursami. Ale da taho, kab, jak u filmie «Pijanistka» ź Izabel Juper, padsypać kamuści škło ŭ kišeniu, nie dachodzić. My, viadoma, varjaty, ale nie nastolki.

«NN»: Jakaja ŭ vas samaja ambicyjnaja prafiesijnaja meta?

JEV: Hałoŭnaja prablema luboj artystyčnaj prafiesii ŭ tym, što nikoli nie viedaješ, ci atrymajecca žadanaje. U finansach abo IT šlach bolš zrazumieły: vučyšsia, rassyłaješ reziume, atrymlivaješ pazicyju, paśla — pavyšeńnie. Kali prykładaješ dastatkova namahańniaŭ, bačyš sistemu, pa jakoj možaš dajści da patrebnaj kropki.

U tvorčaj industryi ŭsio kateharyčna niepradkazalna. Tak, isnujuć prestyžnyja fiestyvali: kali trapiš tudy, paznajomišsia ź ludźmi, zapišaš heta ŭ reziume, i pracadaŭca ŭbačyć, što ty dobry prafiesijanał. Ale my pracujem z emocyjami i čałaviečym usprymańniem artysta. Vielmi mnohaje zaležyć ad udačy.

Napiaredadni vypusku ja vielmi chvalavałasia: što rabić dalej, jak žyć? Ale heta niepraduktyŭnaja tryvoha. Treba prykładać maksimum namahańniaŭ, analizavać rynak i svaju pracu i spadziavacca na lepšaje. Šmat maich znajomych pačynali jak muzyki, skončyli vučobu, a potym źmianili prafiesiju i stali daktarami abo IT-śpiecyjalistami. Nikoli nie viedaješ, jak usio pavierniecca.

Ja chacieła b rabić usiaho patrochu: hrać u arkiestrach i kamiernych ansamblach, vystupać solna i vykładać. Maja pazicyja — rabi što možaš, i niachaj budzie što budzie.

Pavialičyć

«Vaŭ-efiekt byŭ tolki ad dumki, što ŭ maich rukach 12 miljonaŭ»

«NN»: Na jakoj skrypcy vy hrajecie i kolki jana kaštuje?

JEV: Ja hraju na kopii skrypki Guarneri «Lipinski», zroblenaj u majsterni Florian Leonhard. Kali jaje kuplali, jana kaštavała kala 30 tysiač funtaŭ (kala 35 tysiač jeŭra, abo 124 tysiač rubloŭ. — NN). Hrošy źbirali ahulnymi namahańniami baćkoŭ, fondaŭ, miecenataŭ i ludziej, jakija čuli mianie na kancertach i mahli achviaravać niešta na instrumient. Apłačvańnie raściahnułasia na doŭhi čas.

Staradaŭnija skrypki Stradyvary, Hvarniery i inšych viadomych majstroŭ mohuć cudoŭna hučać, ale patrabujuć asablivaha dohladu, kapryznyja da nadvorja i vilhotnaści. Sučasnyja majsterni robiać vydatnyja kopii takich instrumientaŭ. Ja svajoj skrypkaj całkam zadavolenaja.

Roskid cen vielizarny. Dobry kancertny instrumient, dumaju, možna kupić prykładna za 10 tysiač funtaŭ (kala 11,7 tysiačy jeŭra, abo 41 tysiača rubloŭ. — NN), mahčyma, navat tańniej.

A dalej košt moža dachodzić da nievierahodnych sum. Adnojčy mnie dali pasprabavać skrypku Stradyvary, jakaja tady kaštavała 12 miljonaŭ funtaŭ (kala 14 miljonaŭ jeŭra, abo amal 50 miljonaŭ rubloŭ. — NN). Heta było piać ci šeść hadoŭ tamu, z taho času jana, napeŭna, padaražeła.

«NN»: Jakija adčuvańni ad skrypki za 12 miljonaŭ?

JEV: Skrypka jak skrypka. Vaŭ-efiekt byŭ tolki ad dumki: «O, u maich rukach 12 miljonaŭ». Mnie navat padałosia, što z punktu hledžańnia majho kamfortu i taho, jak ja chaču hrać, ułasnaja skrypka padabajecca mnie bolš. U vypadku Stradyvary abo Hvarniery značnuju častku sumy płaciš za imia majstra.

U kožnaha instrumienta jość plusy i minusy. Vybar zaležyć ad taho, jakoha huku i tembru ty chočaš, jaki repiertuar źbiraješsia vykonvać — arkiestravy, kamierny abo solny — i jakimi pieravahami hatovy achviaravać.

«NN»: Ci składana dahladać za skrypkaj?

JEV: Pažadana raz na hod vazić jaje ŭ majsterniu na servis: tam praviarajuć, ci ŭsio staić na miescy, pry nieabchodnaści adnaŭlajuć łakavaje pakryćcio. Paśla ihry instrumient treba čyścić. Smyčok my pakryvajem kanifollu — sprasavanaj smałoj, jakaja pieratvarajecca ŭ lipki pył i asiadaje na skrypcy. Kali jaho nie zdymać, psujecca łak, a paźniej moža paškodžvacca i draŭnina.

Nu i ahułam ź instrumientam treba abychodzicca akuratna. Pažadana nie zabyvać skrypku ŭ ciahnikach.

«NN»: Jak instrumient pieravoziać, naprykład, u samalocie?

JEV: Heta vialikaja krynica tryvohi dla muzykaŭ.

Vijałančelisty zvyčajna kuplajuć dla instrumienta asobnaje miesca, časam navat dva. Ja taksama doŭhi čas kuplała dadatkovaje miesca dla skrypki.

Potym znajšła polskuju kampaniju Trinity Violin Cases, jakaja vyrablaje vielmi małyja futlary: skrypka źmiaščajecca ŭ nievialiki čamadan, a smyčok — u asobny futlar, jaki vykarystoŭvajecca jak jaho ručka. Instrumient idzie ŭ ručnuju pakłažu i źmiaščajecca na vierchniuju palicu.

Ale navat z takim futlaram u mianie zdaralisia kanflikty z supracoŭnikami aeraporta, jakija patrabavali zdać skrypku ŭ bahaž. Ja kazała: «U bahaž — tolki praz moj trup. Lepš zabicie mianie prosta tut». Jość šmat historyj i fotazdymkaŭ, jak futlary sa skrypkami i vijałančelami vyjazdžali na stužku bahaža całkam raźbitymi. Na heta bieź śloz nie zirnieš.

U mietro ludzi časta pytajucca: «Oj, heta ŭ vas ukulele?» Ja adkazvaju: «Aha».

«Biełaruskaje mastactva treba vyvodzić u mižnarodnuju supolnaść»

«NN»: U 2025 hodzie vy zrabili ŭ Łondanie prahramu z tvoraŭ Haliny Harełavaj, Volhi Padhajskaj i Łarysy Simakovič. Čamu vam było važna syhrać biełaruskuju muzyku?

JEV: U Anhlii ja vielmi sumuju pa našaj muzycy i tradycyjach. Va ŭniviersitecie ŭ mianie była dyscyplina pa arhanizacyi prajektaŭ, u miežach jakoj treba było niešta arhanizavać. Ja vyrašyła: zrablu kancert biełaruskaj muzyki. Tak supała, što ŭsie vybranyja aŭtary akazalisia žančynami. Ja padumała: «Heta ŭvohule cudoŭna, jašče lepš».

Padziei apošnich šaści hadoŭ padšturchoŭvajuć da dumki, što biełaruskaje mastactva treba vyvodzić u mižnarodnuju supolnaść, śćviardžać jaho samastojnaść i niezaležny šlach. U nas jość šmat unikalnych rečaŭ, jakimi možna padzialicca ź mižnarodnaj publikaj. Heta jakasna, pryhoža, smačna — ludziam padabajecca.

«NN»: Za apošnija hady vy ŭdzielničali ŭ šmatlikich kancertach u padtrymku Ukrainy. Čamu heta dla vas važna?

JEV: Kali prapanujuć — treba ŭdzielničać. Navat kali heta nie apłačvajecca, usio roŭna treba, pa-inšamu nielha. Zvyčajna tam hrajuć maje siabry, vydatnyja muzyki, hučać tvory cudoŭnych kampazitaraŭ. Heta nievierahodna cikavaja i składanaja muzyka. Moj siabar-kampazitar, jaki sam źjaŭlajecca skrypačom, piša dla skrypki tak ciažka, što ja pytajusia: «Navošta ty taki mazachist u dačynieńni da samoha siabie?»

Hetuju muzyku vielmi cikava vykonvać, ale ŭ pracesie pracy nad joj šmat bolu i refleksii. I ŭsio ž ciapier heta treba rabić.

Ludzi ŭ Jeŭropie nie chočuć uvieś čas hladzieć naviny i strašnyja videa. Treba danosić da ich historyju inšymi, abychodnymi šlachami. Čałaviek prychodzić na kancert, słuchaje, jamu padabajecca. Mahčyma, paśla jon niešta pračytaje: što heta za historyja, adkul muzyki i kampazitary, što ciapier adbyvajecca ŭ ich krainie. 

«NN»: Jak paśla 2022 hoda źmianiłasia staŭleńnie jeŭrapiejskaj muzyčnaj supolnaści da rasijskich artystaŭ i repiertuaru?

JEV: U pieršyja miesiacy paśla pačatku poŭnamaštabnaj vajny admianiali niekatoryja kancerty, u jakich płanavałasia vykanańnie rasijskich kampazitaraŭ.

Ciapier ja nie zaŭvažaju, kab anhličanie abo inšyja jeŭrapiejcy źviartali na heta ŭvahu.

Ukraincy, pa zrazumiełych pryčynach, reahujuć: ładziać pratesty suprać zaprašeńnia rasijskich artystaŭ. Ale da ich prysłuchoŭvajucca nie tak časta.

«NN»: Vy sami pahadzilisia b ihrać z rasijskimi muzykami?

JEV: U našaj kansiervatoryi jość studenty z Rasii. U ludziej, ź jakimi ja ihraju, antyvajennaja pazicyja, jany bolš nie jeździać u Rasiju i žyvuć u Anhlii. Z tymi, chto padtrymlivaje vajnu, ja dakładna nie stała b hrać. Ź ludźmi, jakija nijak nie vykazvajuć svajho staŭleńnia, — chutčej za ŭsio, taksama.

Ale byvajuć składanyja situacyi. Ciabie zaprašajuć u kamierny ansambl abo arkiestr, i nichto zahadzia nie dasyłaje śpis udzielnikaŭ razam ź ich staŭleńniem da vajny. Možna pahadzicca, a paśla daviedacca, što niechta jaje padtrymlivaje. Kali admovišsia ŭ apošni momant, padviadzieš uvieś kalektyŭ, u tym liku brytancaŭ i inšych jeŭrapiejcaŭ, jakija nie majuć da hetaha dačynieńnia. Tut pałka z dvuma kancami.

«NN»: A kali b vas ciapier zaprasili vystupić ź biełaruskim dziaržaŭnym arkiestram?

JEV: Sumniavajusia, što zaprasili b. Ale navat kali b zaprasili, napeŭna, admoviłasia b.

Ale viadoma, ja chacieła b viarnucca dadomu. U Biełarusi ŭ mianie byli maleńkija vučni, ja dahetul ich uzhadvaju i dumaju: ja stolki ŭsiaho vyvučyła i tak chacieła b im heta pieradać, dapamahčy pahladzieć na rečy pad inšym vuhłom! Mnie chaciełasia b i vystupać, i vykładać u Biełarusi, ale siońniašnija abstaviny hetaha nie dazvalajuć.

«Baročnuju muzyku mahu słuchać 24 hadziny na sutki»

«NN»: Ci słuchajecie vy kłasičnuju muzyku ŭ volny čas?

JEV: Viadoma. U mianie jość asablivaja luboŭ — baročnaja muzyka. Ja mahła b słuchać jaje 24 hadziny na sutki i nie stamlacca.

Muzykant nie moža prosta słuchać muzyku, jon usio roŭna pačynaje jaje analizavać. Kali ŭ ciabie absalutny słych, razam z hukami ŭ hałavie prachodziać nazvy ŭsich not i harmaničnyja sistemy. Kali heta adbyvajecca doŭha, stamlaješsia.

Časam uźnikaje nastroj na Mocarta, Bacha abo Šastakoviča. Kali rychtuješ, naprykład, kancert Bartoka, to nie tolki čytaješ listy, dziońniki i bijahrafiju kampazitara, ale słuchaješ jaho simfonii i kamiernuju muzyku. Jana hučyć fonam, pakul zajmaješsia bytavymi spravami, kab padśviadoma praniknucca atmaśfieraj i idejami.

Lublu i elektronnuju muzyku, krychu pišu jaje sama. Na bakałaŭryjacie brała kurs elektronnaj kampazicyi, bo ŭ mianie było šmat siabroŭ, jakija pracavali dydžejami i stvarali takuju muzyku. Na mahistratury času stała mienš, ale ciapier ja skončyła vučobu i spadziajusia viarnucca da hetaha.

Jašče vielmi lublu falkłor — biełaruski prosta fantastyčny, taksama padabajecca bałkanskaja narodnaja muzyka.

Kali pracavała nad elektronnaj kampazicyjaj dla ekzamienu, znajšła sajt z zapisami biełaruskaj falkłornaj muzyki, sabranymi pa rehijonach. Naciskaješ na kankretnuju viosku na mapie Biełarusi i možaš pasłuchać jaje pieśni. Adzin z hetych zapisaŭ ja vykarystała ŭ svajoj elektronnaj kampazicyi. 

Sučasnuju pop-muzyku mnie słuchać składaniej: mnohija mieładyčnyja i harmaničnyja rašeńni vielmi prostyja, ja čuła ich zanadta šmat razoŭ. Ale jość i vyklučeńni. Naprykład, ispanskaja śpiavačka Rosalía robić vielmi cikavuju i pry hetym papularnuju muzyku, uklučaje ŭ jaje elemienty fłamienka, šmat słuchaje kłasiku i natchniajecca joju. Heta dobry prykład taho, jak kłasičnyja ŭpłyvy pieraasensoŭvajucca i stanoviacca cikavymi vialikaj kolkaści ludziej.

«NN»: Kali muzyka apošni raz vyklikała ŭ vas ślozy?

JEV: Časam mianie sapraŭdy prabivaje na ślazu. Apošniaje asabliva mocnaje ŭražańnie ja atrymała na fiestyvali ŭ Budapiešcie, dzie studencki arkiestr z Barnabašam Kielemienam u roli kancertmajstra vykonvaŭ «Dyviertysmient» Bartoka. Heta była nievierahodna natchnionaja praca lidaraŭ siekcyj, šalonaja kamunikacyja pamiž muzykami i vielmi cikavyja artystyčnyja rašeńni. Plus sam Bartok — jarkaja muzyka, mocna natchnionaja vienhierskim falkłoram. Heta było cudoŭna.

«NN»: Dla čaho arkiestru patrebny dyryžor? 

JEV: Kali pierad taboj siadziać 60 čałaviek, va ŭsich roznaje razumieńnie taho, što takoje pavolna, chutka, hučna abo cicha i jak uvohule treba ihrać. Tamu vybirajuć adnaho čałavieka, jaki ŭsio abjadnoŭvaje.

Kali paraŭnać z elektronnaj muzykaj, dyryžor robić majstarynh: arhanizuje materyjał, kab jon byŭ zbałansavany pa dynamicy, artykulacyi i muzyčnych rašeńniach. Jon pryvodzić pohlady vialikaj kolkaści ludziej da niečaha adzinaha, kab arkiestr nie hučaŭ jak niezrazumieła što.

«NN»: Ź jakich tvoraŭ vy paraili b pačać znajomstva z kłasičnaj muzykaj ludziam, dalokim ad jaje?

JEV: Nie chacieła b nazyvać tolki «Pory hoda» Vivaldzi — ich i tak usie viedajuć. Chacia heta cudoŭnaja muzyka, jakaja padabajecca ludziam, jaje treba słuchać i hrać.

Dla znajomstva sa skrypkaj ja paraiła b skrypičnyja kancerty Mocarta, solnyja sanaty i partyty Bacha. A samym važnym tvoram, napisanym za ŭvieś čas, dla mianie źjaŭlajecca «Dobra tempieravany kłavir» Bacha — zbor preludyj i fuh dla kłavišnaha instrumienta. Heta i moj lubimy tvor. Dumaju, kali jaho pasłuchaje čałaviek, jaki nie znajomy z kłasičnaj muzykaj, jamu zachočacca pajści dalej.

Pavialičyć

«U siłoŭniu chadžu biez zadavalnieńnia»

«NN»: Jak prafiesija muzykanta ŭpłyvaje na siabroŭstva i asabistaje žyćcio?

JEV: Vielmi mocna. U muzykanta niama hrafika, kali prychodziš na pracu a dziaviataj i viartaješsia a piataj. Repietycyi mohuć pačynacca ranicaj, udzień abo pozna ŭviečary i zakančvacca vielmi pozna. Ciažka budavać sumiesnyja płany: u apošni momant mohuć prapanavać vyhadnaje supracoŭnictva, i ty, viadoma, zachočaš pahadzicca.

Dla kłasičnaha muzykanta amal niemahčyma raźvivacca biez vučoby ŭ roznych krainach. Treba sabrać jak maha bolš pohladaŭ i tendencyj, kab zrazumieć, čaho chočaš sama. Tamu davodzicca šmat jeździć, a z pastajannymi pajezdkami ciažka budavać asabistyja adnosiny.

Ź siabroŭstvam praściej. Kali znajomišsia ź ludźmi, jakija nie zajmajucca kłasičnaj muzykaj, ich uražvaje, što ty muzykantka. Im šmat što cikava pra ciabie, tamu syścisia moža być lahčej.

«NN»: Što ŭ žyćci vy robicie kiepska, a što z zadavalnieńniem?

JEV: Z taho, što ja rablu kiepska, ale z zadavalnieńniem — hraju na vijole da hamba, staradaŭnim strunnym instrumiencie, padobnym da vijałančeli. Rablu heta sapraŭdy kiepska, ale mnie padabajecca. 

Ja lublu vyvučać movy. Doŭha i staranna vučyła japonskuju, potym zrazumieła, što najbližejšym časam jana mnie nie vielmi spatrebicca, i pačała niamieckuju. Raniej vučyła francuzskuju. Mnie padabajecca strukturnaść moŭ: šmat elemientaŭ pazła, pierakład słoŭ praz razumieńnie ahulnaha kantekstu. Pa toj ža pryčynie lublu sudoku.

Chadžu na vystavy i ŭ muziei. Heta važna i dla asnoŭnaj pracy: muzykant pavinien być dobra adukavanym u inšych vidach mastactva. Lublu pryrodu, bataničnyja sady i parki. Chacieła b skazać, što lublu chadzić u siłoŭniu, ale heta budzie chłuśnioj. U siłoŭniu ja chadžu kiepska i biez zadavalnieńnia.

«NN»: Kali b ciapier pierad vami siadzieła piacihadovaja Jeva sa svajoj pieršaj skrypkaj, što b vy joj skazali?

JEV: Kali brać prafiesijnaje, to bolš analizavać usio, što ja rablu i što adbyvajecca vakoł, bolš uśviadomlena raźmiarkoŭvać čas i namahańni.

Ja paraiła b sabie i inšym muzykam na rańnim etapie karjery šmat słuchać i analizavać.

Pośpiech nie zaŭsiody zaležyć ad šalonaj kolkaści najhranych hadzin. Jany nie paškodziać, ale tolki na ich paśpiachovuju karjeru pabudavać ciažka. Treba analizavać, jak budzie raźvivacca tvaja karjera, stavicca da jaje jak da asabistaha brenda i biznesu.

A kali heta prosta pažadańnie piacihadovaj sabie — ja b paraiła mienš zasmučacca, kali niešta idzie nie tak. Padzieja, jakaja raźvivajecca nie tak, jak tabie chočacca, moža pryvieści da vyniku, navat lepšaha za toj, jakoha ty čakała.

• 26
• 0
• 0
• 1
• 0
• 0
• 0
• 2