Simvały, vysiečanyja na padniatym ź ziamli padčas ziemlanych prac kamiennym artefakcie, majuć dachryścijanskaje pachodžańnie i adlustroŭvajuć archaičnyja ŭjaŭleńni pra dušu i budovu suśvietu.
Znachodku z Haradockaha rajona pakazaŭ u svaim fejsbuku historyk i hałoŭny śpiecyjalist upraŭleńnia kultury Viciebskaha abłvykankama Dzianis Jurčak. Miarkujučy pa fota, kryž padniali ź ziamli padčas prakładki kamunikacyj da Spasa-Ušeścieŭskaj carkvy ŭ vioscy Chvošna.
Na piarednim baku kamienny kryž maje hieamietryčnyja znaki. Uviersie kryža vysiečany roŭnabakovy kryž, upisany ŭ kruh, a ŭ jaho centry, na siarodkryžžy raźmieščana vialikaja vaśmikancovaja zorka, jakaja taksama abmiežavanaja kołam.
Zorka jak duša i soniečnaje koła
Simvolika, vyjaŭlenaja na kryžy, maje hłybokaje dachryścijanskaje pachodžańnie. U svaich daśledavańniach tradycyjnych biełaruskich nadmahillaŭ historyk Dźmitryj Skvarčeŭski tłumačyć, što zorka (u tym liku vaśmikancovaja) u biełaruskaj mifałohii naŭprost atajasamlivałasia z dušoj čałavieka. Zhodna z narodnymi ŭjaŭleńniami, pry naradžeńni kožnaha čałavieka na niebie zaharajecca novaja zorka, a paśla jaho śmierci jana padaje.
Znak «kryž u kole», raźmieščany ŭ vierchniaj častcy znachodki, adnosicca da liku najstaražytniejšych indajeŭrapiejskich simvałaŭ i viadomy jašče z bronzavaha vieku. Pavodle Skvarčeŭskaha, hety znak źviazany z ujaŭleńniami pra kalaśnicu bostva Sonca i soniečnaje koła. U biełaruskim falkłory Sonca tradycyjna vystupała simvałam pieraradžeńnia: jak śviaciła «pamiraje» ŭviečary i «naradžajecca» ranicaj, tak i čałaviek paśla śmierci praciahvaje isnavańnie ŭ zamahilnym śviecie. Taksama salarnaja simvolika na nadmahillach vykonvała achoŭnuju funkcyju: ličyłasia, što soniečnaje śviatło i ahoń prahaniajuć niačystuju siłu i aśviatlajuć šlach dušy ŭ Vyraj.
Prysutnaść takich kasmałahičnych simvałaŭ śviedčyć pra toje, što chvošnienski kryž źjaŭlajecca pomnikam narodnaha (sinkretyčnaha) chryścijanstva, dzie aficyjnaja relihija ščylna pierapleciena sa staražytnymi mifałahičnymi ŭjaŭleńniami nasielnictva Paŭnočnaj Biełarusi.
Unikalny artefakt byŭ znojdzieny niepasredna padčas prakładki kamunikacyj da Spasa-Ušeścieŭskaj carkvy. Sama carkva źjaŭlajecca pomnikam architektury kłasicyzmu i była ŭźviedziena z cehły ŭ 1807 hodzie. Taŭščynia jaje ścien dasiahaje adnaho mietra, što dazvoliła budynku pieražyć savieckuju antyrelihijnuju kampaniju i Druhuju suśvietnuju vajnu.
U 2024 hodzie pačaŭsia kapitalny ramont kupalnaj častki chrama. Padčas madernizacyi stary niepraparcyjny blašany kupał-cybulina byŭ demantavany. Zamiest jaho ŭstalavali novy šlemapadobny, jaki zaviaršajecca hłaŭkaj na barabanie. Sama forma vyhladaje dobra, ale pakryćcio, pa sučasnaj modzie Ruskaj pravasłaŭnaj carkvy, zrabili z załacistaha nitrydu tytanu. Ziemlanyja pracy, jakija pravodzilisia paralelna z rekanstrukcyjaj dachu, i dazvolili vyjavić unikalny kamienny kryž.
«Naša Niva» — bastyjon biełaruščyny
PADTRYMAĆCiapier čytajuć
Były palitviazień znajšoŭ u Vilni padpracoŭku ŭ čacie — i trapiŭ pad kryminałku za pravakacyi suprać Ukrainy16
Kamientary