Mova naša: iznoŭ pra cycki

Nadoječy ŭ Fejsbuku čarhovy raz zrabiłasia dyskusija pra słova cycki — što jano značyć, jakoje ŭžyvańnie jaho darečnaje, a jakoje niedarečnaje.

Tłumačalny słoŭnik biełaruskaje movy kaža:

cycka, -i, DM -ccy; rodny skłon množny lik -cak; žanočy rod
razmoŭnaje słova

1. Hrudzi žančyny. [Staraja:] — A ty hladzi — małaja ŭstanie dy cycki paprosić… Bryl. — Voś bačycie, jakoje.. [dzicia]? — stajała na svaim haspadynia. — Joj daj matčynu cycku. Novikaŭ.
2. Sasok u mlekakormiačych. Cycki ŭ karovy patreskalisia. ▪ Paśla, sumujučy pa cyccy, U adnym kapalisia [parasiaty] karytcy. Krapiva.

Čaho hrachi taić — my nie zaŭsiody daviarajem słoŭnikam. Kali my nie daviarajem, to pavinny zrabić svajo navukovaje daśledavańnie. Što daśleduje movaznaŭstva? Mutatis mutandis jano daśleduje tekst. Daśledavaŭšy tekst, my zmožam abjektyŭna śćvierdzić, jakoje ž užyvańnie darečnaje, a jakoje nie.

Dyk adzin z kania vychiliŭsia dy za cycku jaje jak schapiŭ — ledź cieraź vieśniki nie pierakinuŭ! (Janka Bryl, «Nižnija Bajduny.)

Prajšoŭ tydzień, i z Vasilkom usio ŭnarmavałasia: viasioleńki i zadavoleny, cmokča sabie, uchapiŭšysia palčykami za matčynu cycku. (Masiej Siadnioŭ, «I toj dzień nadyšoŭ».)

Z hetych prykładaŭ my bačym, što słova «cycka» ŭžyvajecca ŭ tym samym značeńni (pieršym), što padaje słoŭnik. Što ž da adcieńnia razmoŭnaści, to ci maje racyju słoŭnik? Masiej Siadnioŭ prosta padaje infarmacyju ŭ apoviedzie. Ci jość u joj adcieńnie razmoŭnaści? Padumajcie sami.

A voś va Uładzimira Karatkieviča, kali jakoje adcieńnie ŭ hetaha słova i jość, to dakładna nie razmoŭnaje. Bolš praŭdapadobna, što paetyčnaje.

Pravasłaŭny abo katalicki,
Ci jaki tam tvoj budzie paroh, —
Jaje razam z matčynaj cyckaju
Daŭ tabie ŭ tvaje vusny Boh.

Pi. I viedaj: hinie ŭ praklaćciach
I ź dziarma paviek nie ŭstaje
Toj, chto vyplunuŭ cycku maci
Abo złosna ŭkusiŭ jaje.

I na inšych viaršyniach surovych
(Viera! Roŭnaść! Svaboda! Kraj!)
Ty strumieńčyk matčynaj movy,
Byccam maci, nie zabyvaj.

Ty zabyŭ? Nu što ž, na daśviećci
Ty biez sonca budzieš kanać…
Šmat pryŭkrasnych hrudziej na śviecie,
Dy nie ŭspoić ciabie ni adna…

Siarod inšych śviatyń nieadžyŭšych
Daŭ jaje nam na kožny paroh,
Tvar da nas, – usialakich, — schiliŭšy
Ź nievymiernaju litaściu Boh.

Tamu ŭžyvajma hetaje słova ŭ słoŭnikavym značeńni, a za prykładam piśmieńnikaŭ i paetaŭ — nie tolki ŭ razmovie. I nie bojmasia šukać praŭdy pra našuju movu. Jana jość i jana nie takaja niedastupnaja, jak nam časam zdajecca.

• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0